τοβιβλίο.net

Select Page

Λογοτεχνική κριτική ποιητικής συλλογής “Μελισμός”, του Θεόδωρου Σαντά

Λογοτεχνική κριτική ποιητικής συλλογής “Μελισμός”, του Θεόδωρου Σαντά

Ποίηση της αγάπης, όπως πηγάζει από τις αρχές της ορθόδοξης πίστης μας, απαρχή μέχρι τέλους είναι η ποίηση της Σοφίας Σκλείδα.

Αγαπητοί προσκεκλημένοι,

θα σας μιλήσω για το βιβλίο της Σοφίας που τιτλοφορείται ΜΕΛΙΣΜΟΣ, να βιώσετε κι εσείς αυτή τη θεία χαρά κι αγαλλίαση σε καιρούς που όλα αμφισβητούνται ακόμα και οι διαχρονικές αξίες που βοήθησαν και εξακολουθούν να βοηθούν τις κοινωνίες να πορεύονται με αγάπη, όμορφα, ειρηνικά και δημιουργικά!

Η λέξη «Μελισμός» έχει πολλές σημασίες. Σημαίνει κατάτμηση ενός πράγματος, διάσπαση, μελωδία, μελωδικός σκοπός ή ήχος, μέλισμα.

Σημαίνει, όμως, και παράσταση με τον Χριστό που εικονίζεται ως βρέφος γυμνό επάνω στην Αγία Τράπεζα. Ο εικονογραφικός αυτός τύπος συμβολίζει με ρεαλιστικό τρόπο την μετουσίωση του άρτου σε Σώμα και του οίνου σε Αίμα.

Με τη σημασία αυτή χρησιμοποιείται, κατά δήλωση της Σοφίας, στο βιβλίο αυτό.

Τι είναι τελικά η αγάπη; Μήπως είναι οι λέξεις με το χρώμα των ανοιξιάτικων τριαντάφυλλων και την ευωδία των υάκινθων; Μήπως το χαμόγελο των παιδιών με τα λόγια της αθωότητας ή των πρωτοπλάστων η ευτυχία, χωρίς τον όφι και το μήλο της αμαρτίας;

Σύμφωνα με την ποιήτριά μας η αγάπη είναι λέξη που οδηγεί στην πλήρωση των ψυχών που μυεί στα άδυτα του παράδεισου με άγνωστο προορισμό.

«Τι να  σου πω», μας λέει η ποιήτρια

«για να σε πείσω να φροντίζεις την υπόστασή σου

να μην ανοίγεσαι σε νεφελώδεις ορίζοντες.

Αγάπη, έχεις το χρίσμα της ταπεινότητας

κι αν το φως σου κάποτε εκλείπει, μη φοβάσαι

έχεις τη μαγεία μέσα σου

τη Σοφία του Κυρίου…».

Θα πω λοιπόν κι εγώ για σένα και την ποίησή σου, Σοφία.

Κάθε φορά που έρχεσαι από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη και προαναγγέλλεις τον ερχομό σου, εγώ σ’ ονομάζω αγάπη. Κι είσαι για μένα η Άνοιξη, τ’ όνειρο κι η πραγματικότητα να γράφω πώς μακιγιάρεται η ομορφιά, κουβαλώντας τα αργυρόχρυσα μολύβια της φύσης. Κι είσαι η ευλογημένη γραφή που οπλίζει με θάρρος τον αναγνώστη να αγωνίζεται με κάθε τρόπο να φθάσει στον στόχο του.

Η Σοφία, αγαπητοί προσκεκλημένοι, θα διαπιστώσετε κι εσείς όσοι θα διαβάσετε την ποιήσή της και θα σκύψετε βαθιά στα νοήματα των στίχων της, χειρίζεται άνετα τον αρχαίο και νεοελληνικό λόγο. Επίσης, κατέχει άριστα την ιταλική και όπου χρειάζεται καταφεύγει και στη Λατινική γλώσσα, όταν πρέπει να μιλήσει με επιστημονικούς όρους, όπως nuda veritas= γυμνή αλήθεια, anima= ψυχή, spiritualità= πνευματικότητα, locus communis= τόπος κοινός, αλλά και λόγιες εκφράσεις και όρους θεολογικούς ή αν θέλετε εκκλησιαστικούς, όπως «Πλατυτέρα των ουρανών» «Ρόδο αμάραντο» (που χρησιμοποίησε κατά κόρον κι ο Ελύτης στο «Άξιον εστί»), ατάκτως ερριμένα, ταγός αγάπης, Πανάγιος Οδυρμός, ανέσπερος ημέρα= αιώνια ζωή, αιμάσσω, ειμαρμένη, Παρθενώνειο φως, φωταυγής νύχτα, καινή κτίση, άχρονος χρόνος, μεγαλοσύνη αδέκαστη.

Τώρα που οι καιροί απαιτούν σύνεση και νηφαλιότητα, τώρα που οι μέρες νοσούν απ’ τον παραλογισμό της ισχύος να αναδιανείμουν τον πλούτο της γης, να κρατήσουν οι ίδιοι τη μερίδα του λέοντος κι ο πόλεμος είναι προ των πυλών κι ολοένα πολλαπλασιάζονται τα βούκινα του πολέμου που μας προσεγγίζουν, για μια ακόμα φορά ας σταθούμε αντάξιοι των προγόνων.

Η ποιήτριά μας με το ποίημα, ΣΥΓΚΑΙΡΙΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ μιλάει για τον άνθρωπο τον σημερινό, τον σύγχρονο.

Θέτει ερωτήματα και περιμένει απαντήσεις απ’ τον μεγάλο φιλόσοφο της αρχαιότητας Σωκράτη, αν ζούσε στις μέρες μας, τι είναι τελικά ο άνθρωπος.

Τίθενται είκοσι δύο (22) ερωτήματα διαζευκτικών προτάσεων με το διαζευκτικό ή να διαχωρίζει δύο αντίθετες (αντώνυμες) λέξεις.

Τα συνώνυμα είναι μεγάλος πλούτος, θησαυρός για μια γλώσσα. Με τα συνώνυμα και τα αντώνυμα εμπλουτίζεται και προάγεται το ατομικό λεξιλόγιο, και το πλούσιο λεξιλόγιο βαθαίνει και ανανεώνει τη σκέψη, οξύνει τις αντιληπτικές ικανότητες και αυξάνει τις επικοινωνιακές δυνατότητες του ομιλητή. Θηρεύει λέξεις ελληνικές η Σοφία και της κάνει διαμάντια και το κάνει αυτό με υπέρτατη δεξιοτεχνία σε κάθε ποίημά της.

«Εσωτερικά διαλογίζομαι ανατρέχοντας

σε συνωνυμικές και αντωνυμικές συζητήσεις

………………………………………………

Ο σύγχρονος άνθρωπος, μεγάλε δάσκαλε Σωκράτη,

είναι στ’ αλήθεια

το μοναδικό ζώον το οποίον «αναθρεί α όπωπε»

παρατηρεί με μεγάλη προσοχή ό,τι έχει δει

ή είναι παράταιρος και παράκαιρος

Αβέβαιος ή σίγουρος

αγύρτης ή έντιμος

……………………………

Αυτόχθων ή αλλοδαπός

αφιλόπατρις ή φιλόπατρις

Σε ακούω να μου ψιθυρίζεις πικρόχολα

«εν οίδα ότι ουδέν οίδα»

«Άγνωστοι όντως αι βουλαί του Κυρίου».

O αναθρών ά όπωπε»: Μια φράση που – από τον Πλάτωνα – αποδίδεται στον Σωκράτη και υπάρχει στο διάλογο του πρώτου με τίτλο «Κρατύλος». Κατά τον Σωκράτη, είναι η ετυμολογία της λέξης άνθρωπος: είναι αυτός που εξετάζει και κρίνει όσα έχει δει. Στην ετυμολογία ο άνθρωπος διακρίνεται από τα υπόλοιπα όντα, για τη δυνατότητα που έχει να χρησιμοποιεί το νου και τις διανοητικές του λειτουργίες. Λογίζεται, σκέφτεται, κρίνει και στη συνέχεια αποφασίζει. Οι πράξεις του είναι απόρροια σκέψης και κρίσης.

Ποιήτρια των «Μελισμών» και των «Διαλογισμών» σε μαγεύει η γλώσσα μας, σε αφοπλίζει ο ήχος και το νόημα των λέξεων, σε μάγευε από παιδί όταν άκουγες στ’ απόσκια τους ήχους των αηδονιών, το κελάρυσμα των νερών και τη μουσική των Μουσών.

Έχει κάτι από ένθεη ποίηση η πολύπαθη γλώσσα μας ή μάλλον όλη είναι μια ένθεη ποίηση και δανείζονται απ’ αυτήν οι Οράτιοι να γράψουν στο Carmina τις δικές τους Ωδές κι εσύ να γράψεις το nuda veritas (γυμνή αλήθεια).

“Κοιμήθηκες

Σε χάιδεψε το κύμα και χάθηκες

Την ώρα που η φύση ηδονικά διηύθυνε την κλασική

συμφωνική ορχήστρα της

Εσύ ξεστράτισες/Ανηφόρισες

με Ασφόδελος στεφανωμένος.

Και Μαινάδες να σε συνοδεύουν με σπονδές

και Διονυσιακές Ωδές”

Να δούμε πόσο όμορφα και ποιητικά λειτουργεί η ποιήτρια στο ποίημά της

«Απραξία»

“Μια έσχατη προσπάθεια θα κάνω

Να γραφτεί το τελευταίο ποίημα

Να μιλάει για ζωή θέλω, για πειρατές, για ληστές

Για νόμιμους ή παράνομους ευεργέτες

που ξεχωρίζουν για τον αγαστό βίο τους

Μα δεν μπορώ

τα χέρια δεν βοηθούν

Παραμένουν βασανιστικά

σε μια ανείπωτη απραξία

…………………….

Ορκίζεσαι αιώνια υποταγή /την ώρα που οι ψυχές νοσούν

Κρίμα να ζεις και να αγνοείς

χωρίς να βρίσκεις τη δύναμη της συγχώρεσης”.

Στο ποίημα «Πανάγιος Οδυρμός» (Pietà) που είναι εμπνευσμένο από το έργο (Πιετά) του Μιχαήλ Άγγελου και βρίσκεται στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου στην πόλη του Βατικανού της Ρώμης, γίνεται υπερβατική η Σοφία.

“Το βλέμμα βαρύ και αμήχανο /φυλακίζει τη θλίψη της στιγμής

Το πένθος της ζωής

Η Πανάγια αγνότητα αιχμαλωτίζει και προσκαλεί

Το άψυχο, θεϊκό σώμα απόλυτα παραδομένο

μοιάζει αιώνια νεανικό

αέναα κινούμενο….”

Το ποίημα αυτό με πήγε σε μνήμες παλιές, στην πρώτη γνωριμία με τη Σοφία όπου μιλήσαμε για το πρώτο βιβλίο της με ποίηση, το «Ονείρων Όαση »μαζί με τον φίλο τον Κώστα Νίγδελη, που κατά μία ευτυχή συγκυρία συμπαρουσιάζουμε τα δύο τελευταία βιβλία της Σοφίας.

Η Σοφία, είναι μια καλοσυνάτη γυναίκα με μια θεσπέσια φωνή, απαλή σαν μετάξι και πρόσχαρη με μελίρρυτο λόγο που ζει όπως όλοι μας και κινείται σε ένα κόσμο φθαρτό με συγκρούσεις και πάθη πολλά και χρειάζεται μεγάλη πίστη και δύναμη να κρατήσεις αλώβητα τα «πιστεύω» της πίστης σου. Κι αυτό δεν είναι γνώμη μόνο δική μου, είναι όλων των φίλων που γνώρισαν από κοντά τη Σοφία κι είδαν να ξεδιπλώνει έναν πλούσιο ψυχικό κόσμο με αρετές που σπάνια συναντάς σήμερα! Αναμενόμενο είναι, λοιπόν, η ποίησή της να είναι μια αποκάλυψη άδολης ψυχής με λόγο αγάπης, γλαφυρό και ποιητικό.

Θαυμάστε τον λυρισμό της Σοφίας από ένα απόσπασμα απ’ το ποίημα “ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ”.

“Θωρώ μέσα από τις γρίλιες του μυαλού, της ψυχής.

………………………………………………………….

Μια υπόσχεση, ένας ουρανός ξάστερος και ένα υστερόγραφο

στην πόρτα:

Μη με αναζητήσετε /δεν υπάρχω

Για την ακρίβεια, δεν υπήρξα ποτέ

και ούτε θα υπάρχω /και αν συμβεί κατά λάθος

θα είναι, ένα λάθος στιγμής.

………………………………….

Αχαλίνωτη είν’ η σκέψη, ξανά στο απόβραδο”.

Ποιήτρια της αγάπης με την αχαλίνωτη σκέψη ως λες, αναζητάς ένας φως ιλαρό, αναστάσιμο, να φέγγει ατελεύτητα, να μπορείς να μιλάς όμορφα και καλοσυνάτα, έχοντας κατά νου το «αγαπάτε αλλήλους», να γίνεται η ψυχή ανάλαφρη, αγγελική. Θα πετύχεις περισσότερα σε αυτό τον κόσμο, μέσα από πράξεις ελέους, από ό,τι μέσα από πράξεις τιμωρίας, μας λέει ο αείμνηστος, Νέλσον Μαντέλα.

«Περί ψυχής ο λόγος»

“Άφθαρτη η υφή σου ,αιώνια

Φρόντισε ο άχρονος Πατέρας γι’ αυτό.

Γυμνασμένους μάς θέλει, με αγνή διάθεση.

Για να την εξαγνίσουμε από τις γήινες, ανούσιες

και πρόσκαιρες απολαύσεις που την καθιστούν

έρμαιο επιβάτη σε ακυβέρνητο καράβι

χωρίς πυξίδα πλεύσης.

……………..

Να ζήσει με αιθέρια μυσταγωγία /και πνευματική αβρότητα.

Αχ αυτή η ψυχή    /με πόση ουράνια Πίστη

με πόση κατάνυξη, ταπείνωση και αγάπη

μπορεί να ξεπερνάει τον φόβο

την ώρα που εμφανίζεται /η σκιά του θανάτου;

Κάποιοι είπαν ότι το σώμα/είναι η φυλακή της ψυχής

κι άλλοι πεφωτισμένοι/ότι είναι ο ναός της ψυχής

σε μια συνεργασία αγαστή!”

Λειτούργημα του ποιητή, λέει ο Πωλ Βαλερύ ( Paul Valery), είναι να δημιουργεί στους άλλους ποιητική διάθεση. Αναγνωρίζουμε τον ποιητή – ή τουλάχιστον ο καθένας τον δικό του- από το απλό γεγονός ότι μεταμορφώνει τον αναγνώστη σε εμπνευσμένο.

Έμπνευση, για να μιλήσομε θετικά, είναι η φιλόφρονη ανταπόδοση του αναγνώστη προς τον ποιητή του. Ο αναγνώστης προσφέρει τις έξοχες αξίες της δύναμης και της χάρης που αναπτύσσονται εντός του. Αναζητεί και βρίσκει στους ποιητές τη θαυμαστή αιτία του θαυμασμού του.

Αυτή τη δύναμη και τη χάρη την έζησα διαβάζοντας την ποίηση της Σοφίας κι ελπίζω να τη νιώσετε κι εσείς ,φίλοι κι αγαπητοί προσκεκλημένοι, που ήρθατε απόψε εδώ στη φιλόξενη στέγη της Παγκρήτιας Αδελφότητας Θεσσαλονίκης.

Η Σοφία δεν ξέφυγε από τον πειρασμό να ασχοληθεί και με το είδος της ποίησης που λέγεται χαϊκού με τη μορφή τρίστιχων ποιημάτων του τύπου 5-7-5, όπου οι αριθμοί δηλώνουν το πλήθος των συλλαβών αντιστοίχως.

Όπως διαβάζουμε στο «Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων», η ευστοχία ενός χαϊκού εξαρτάται από το αν θα μπορέσει μέσα στη φραστική του συντομία και τη νοηματική του πυκνότητα, να εκφράσει με πρωτότυπο και ευρηματικό τρόπο αυτό που έχουμε στην ψυχή μας, μια συγκεκριμένη στιγμή.

Ας απολαύσουμε τρία τέτοια ποιήματα.

Άνθρωποι μόνοι/που ψάχνουν την αγάπη.

“Ώρες δύσκολες.

Αγάπη είσαι./Σε σταύρωσαν Χριστέ μου.

Κι όμως συμπάσχεις”.

“Ξένη αγάπη/μην την ποθήσεις κρυφά.

Κλεμμένη χαρά”.

Ας μου επιτραπεί να τελειώσω την ομιλία μου ευχάριστα, με ένα απόσπασμα στίχων από το «Εκ-λείπεις», το μοναδικό ποίημα της συλλογής αυτής που είναι καθαρά ερωτικό.

“Λείπεις /Είσαι εδώ κι όμως λείπεις

Λείπει ο παλμός της ανάσας σου που αναστατώνει τα φυλλοκάρδια.

Λείπει η ζωογόνος αύρα σου που προκαλεί τρικυμίες.

Λείπει το χαμόγελο των ομμάτιών σου /που ευφραίνει

την άμουση και απαρηγόρητη ψυχή…”

Φίλη αγαπημένη και ποιήτρια, Σοφία Σκλείδα, με πλούσια την ψυχή μας από αγάπη και όμορφα συναισθήματα θα φύγουμε συγκινημένοι από την αίθουσα αυτή.

Σε ευχαριστούμε που με την πνευματική ενατένιση τη δική σου, μας έκανες κοινωνούς μιας ένθεης ποίησης με άψογο ποιητικό τρόπο, με την απαράμιλλη ποιητική σου τέχνη. Θα χρησιμοποιήσω το τελευταίο στίχο σου από το «Εκ-λείπεις» να πω πώς ένιωσα, διαβάζοντας προσεκτικά το βιβλίο σου. Βρήκα, καθώς λέει κι ο Βαλερύ, ως απλός αναγνώστης την αιτία του θαυμασμού μου για το έργο σου, αφού κάθε φορά που σε διαβάζω, η δική σου ποίηση με γαληνεύει, με εξαϋλώνει, με ταξιδεύει με όνειρο, «δύει και ανατέλλει τον ήλιο μου».

Θεόδωρος Σαντάς, Εκπαιδευτικός, Ποιητής

Θεσσαλονίκη, 4-5-2018

Επιμέλεια κειμένου

Θεόδωρος Στάμος

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Κάθε βιβλίο παρουσιάζεται μ’ έναν τέτοιο τρόπο ώστε να επιλέγει ο καθένας αυτό που τον ενδιαφέρει. Βλέποντας κανείς τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην "ταυτότητα" του βιβλίου, μπορεί να κρίνει εάν ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντά του. Οι "Θεματικές Ενότητες" στις οποίες εντάσσονται τα βιβλία είναι οι εξής: Α. Ο άνθρωπος και η φύση, Πόλη – Ύπαιθρος Β. Λαογραφικά Γ. Οικογενειακές σχέσεις Δ. Θρησκευτική ζωή Ε. Εθνική ζωή Ζ. Παλαιότερες μορφές ζωής Η. Ταξιδιωτικά κείμενα Θ. Η αποδημία/Ο καημός της ξενιτιάς/Ο ελληνισμός έξω από τα σύνορα/Τα μικρασιατικά /Οι πρόσφυγες Ι. Αθλητισμός ΙΑ. Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας/Οι φιλικοί δεσμοί/Η αγάπη ΙΒ. Η βιοπάλη/Το αγωνιστικό πνεύμα του ανθρώπου ΙΓ. Προβλήματα της σύγχρονης ζωής ΙΔ. Οι φίλοι μας τα ζώα ΙΕ. Θέατρο 1. Αλληγορικά 2. Εφηβικοί Έρωτες 3. Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές 4. Ιστορικά. Οι "Ετικέτες" εξειδικεύουν ακόμη περισσότερο το περιεχόμενο του βιβλίου, αναφέροντας τα θεματικά του κέντρα. Οι "Ερωτήσεις" καταβλήθηκε προσπάθεια να είναι διαφορετικές, όσο είναι δυνατό, για κάθε βιβλίο και προσαρμοσμένες σ’ αυτό. Σχεδόν όλες είναι ανοικτού τύπου, που δεν απαντώνται, δηλαδή, μονολεκτικά. Χρήσιμο θα ήταν να γράφονται από τους μαθητές -εάν ο αναγνώστης του βιβλίου είναι μαθητής- και να δίνονται στον εκπαιδευτικό ή τον γονέα για διόρθωση. Σχεδόν όλες απαιτούν κριτική ικανότητα. Οποιεσδήποτε παρατηρήσεις ή απορίες έχει κανείς μπορεί να τις αποστείλει με τη μορφή σχολίου στον ιστότοπο που φιλοξενεί τις παρουσιάσεις μου ή στην παρακάτω διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: st_theodor@yahoo.gr

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Εγγραφείτε στο newsletter

Οδηγός ιστοσελίδας

Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος