Αφιέρωμα στην Ζυράννα Ζατέλη

Δημοσίευση: 2.10.2021

Ετικέτες

Κατηγορία

Αφιέρωμα στην Ζυράννα Ζατέλη

(αναμένοντας το μυθιστόρημά της «Ορατή σαν Αόρατη» από τις εκδόσεις Καστανιώτη)

(αναμένοντας το μυθιστόρημά της «Ορατή σαν Αόρατη» από τις εκδόσεις Καστανιώτη)

γράφει η Βάλια Καραμάνου

Η Ζυράννα Ζατέλη (το «αληθινό της ψευδώνυμο», όπως συνηθίζει η ίδια να λέει, και για τον λόγο αυτό δεν αναφέρω το πραγματικό της όνομα) αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση συγγραφέα, που έχει καταφέρει το εξής αξιοθαύμαστο: την δημιουργία μιας ξεχωριστής και διαχρονικής κατηγορίας, ενός συγγραφικού είδους τόσο ιδιαίτερου και ανένταχτου σε αυτά που κυκλοφορούν, το Ζατέλειο σύμπαν. Πρόκειται για έναν κόσμο ονειρικό- σαν «όνειρο μέσα σε όνειρο», όπως έλεγε ο Πόε- που σε παρασύρει στις δίνες του και σου αφήνει κατόπιν μια νοσταλγική και αστοχημένη αίσθηση σε αποχρώσεις μωβ και άρωμα καπνού μιας άλλης εποχής. Μάλιστα και η ίδια ισχυρίζεται πως αντλεί έμπνευση από τα όνειρά της, που μάλιστα πρόσφατα εξέδωσε σε βιβλίο με τίτλο «τετράδια ονείρων». «Είναι σαν να σε ονειρεύομαι, γιαγιά!» αναφέρει η ίδια στο διήγημά της «Η Περσεφόνη και μια άλλη ιστορία» στην συλλογή διηγημάτων της με τίτλο «Περσινή αρραβωνιαστικιά».

Η γραφή της καταργεί και αντιστρέφει όλα τους συγγραφικούς κανόνες με έναν αιρετικό τρόπο, που αντί να ξενίσει τον αναγνώστη, αντίθετα τον μαγεύει. Ο Ζατέλειος κόσμος είναι κάπως χαοτικός, με μεγάλες περιόδους, πολλά ονόματα, δυσδιάκριτα όρια ανάμεσα στα χρονικά επίπεδα, ακόμα και σε αυτά ανάμεσα στον κόσμο των νεκρών και των ζωντανών. Κι όμως αυτός ο «λαβύρινθος», που σε άλλους συγγραφείς αποτελεί μειονέκτημα, στην Ζυράννα Ζατέλη ασκεί γητεία στον αναγνώστη και τον δένει όλο και περισσότερο στα συγγραφικά της μάγια, καθώς τον απορροφά όλο και βαθύτερα στις δίνες του.

Ενδεικτικά θα αναφέρω κάποια συγγραφικά μοτίβα που κυριαρχούν σε όλα τα έργα της:

  • Ο αέρας: παρουσιάζεται σε αρκετά έργα της περισσότερο σαν μια άλογη παρέμβαση της φύσης στα γεγονότα, παρά σαν φυσικό φαινόμενο. Μάλιστα, συχνά προμηνύει θανάτους και συμφορές. Συχνά δε συνοδεύεται από στρόβιλους και κεραυνούς.
  • Οι ήρωες: εναλλάσσονται οι ίδιες μορφές στις ιστορίες της, οι οποίες φέρουν και συμβολικά ονόματα (όπως Ζίνα, που είναι μια ξεχωριστή γυναίκα ή ένας αγαπημένος σκαραβαίος ή Λεύκα). Είναι σαν να μεταπηδούν από βιβλίο σε βιβλίο και να υπάρχουν πέρα από τα χρονικά όρια σαν ένας ενιαίος οργανισμός. Ούτε καν ο θάνατος δεν τους ξεχωρίζει, μια και νεκροί και ζωντανοί συνυπάρχουν (ας θυμηθούμε το δείπνο με νεκρούς και ζωντανούς στο μυθιστόρημα «το Πάθος Χιλιάδες φορές»).
  • Οι τίτλοι των βιβλίων της: Τίτλοι, υπότιτλοι παραβιάζουν τον «κανόνα» των ελάχιστων λέξεων και είναι ολόκληρα κομμάτια, φαινομενικά ακατάληπτα, που θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελούν ξόρκια. Αντί να απωθούν, αντίθετα έλκουν τον αναγνώστη, που κατόπιν αντιλαμβάνεται την σημασία τους. (Για παράδειγμα ο υπότιτλος «Ένας κακός άγγελος πέρασε και θεώρησε καλό να μ’ αγγίξει» στο μυθιστόρημα «Και με το φως του λύκου επανέρχονται», όπου περιγράφεται ο σπαρακτικός θάνατος της μικρής Ιουλίας).
  • Το μέλι στο τσεκούρι: πρόκειται για μια άτυπη ιεροτελεστία που «κόβει» την λαχτάρα μετά από κάποια συμφορά. Το βαλλόμενο πρόσωπο γλείφει μέλι που έχει απλωθεί πάνω σε ένα τσεκούρι προκειμένου ν’ αποφορτιστεί και να συνέλθει από την «φρίξη»: «Θυμάμαι πως όσες φορές στην ζωή μου, πριν και μετά τον Μάρκο, έτυχε να πάρω μεγάλο τρόμο από κάτι, να πάθω φρίξη, θυμόμουν λοιπόν πως πάντα βρισκόταν μια γυναίκα, περισσότερο ψυχρή ή σοφή, παρά έξαλλη σε τέτοιες ώρες, που μου έφερνε πάνω σ’ένα τσεκούρι να γλείψω μέλι. Αυτό κάνανε με όλους. Το τσεκούρι, πίστευαν, ότι έκοβε τον τρόμο της ψυχής , τον πανικό, και το μέλι γλύκαινε και γαλήνευε τα τσιγέρια, την ταραχή του σώματος…»
  • Τα ζώα: Όλα τα ζώα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ροή των γεγονότων με κυρίαρχες τις γάτες. Από τον Μάρκο (την πρώτη γάτα, ο «αρραβωνιαστικός» της συγγραφέως) μέχρι όλες τις άλλες που κατακλύζουν το έργο και την ζωή της Ζ. Ζατέλη. Υπάρχουν βέβαια και οι Λύκοι που στο μυθιστόρημα «Και με το φως του λύκου επανέρχονται» διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στην ιστορία σαν μάντεις θανάτου. Όταν η μικρή Ιουλία, καταβεβλημένη από άγνωστη ασθένεια, ετοιμάζεται να διαβεί το μεταίχμιο του κόσμου των νεκρών, ψιθυρίζει την συλλαβή -κους, ενώ παράλληλα ζητά επίμονα να δει «τους λαγούς». Τυλιγμένη σε κουβέρτες, πάνω σ’ ένα στρώμα μεταφέρεται έξω στην φύση σ’ έναν ζοφερό κόσμο για να διαπιστωθεί πως η Ιουλία εννοούσε τους «λύκους» αντί για τους λαγούς. Και να, μια οικογένεια τριών λύκων, απρόσμενα αναδύεται πίσω από τους θάμνους μπροστά στα μάτια τους ως αλλόκοτος και σκοτεινός οιωνός για ό,τι θα επακολουθήσει. Παρόμοιοι ρόλο παίζουν και τα πουλιά, καθώς ένα μικρό πουλί εισβάλει αναπάντεχα στο δωμάτιο της μικρής και της αφήνει ένα κλαράκι στο κρεβάτι. Αλλά και τα έντομα έχουν την τιμητική τους (μην ξεχνάμε τον τίτλο της τριλογίας «Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους» και τις γνωστές Ζίνες, τα αγαπημένα έντομα της συγγραφέως, αλλά και την Ζίνα την ηρωίδα της τριλογίας, μια τόσο ιδιαίτερη γυναίκα).
  • Οι αιφνίδιοι θάνατοι/ εξαφανίσεις: τα πιο αγαπημένα πρόσωπα εξαφανίζονται χωρίς προειδοποίηση, όπως ο ξάδερφος Στέφανος ή η Χρύσα, ενώ οι αιφνίδιοι θάνατοι νέων ανθρώπων «στοιχειώνουν» τους ζωντανούς και τα μέρη, είτε είναι αυτοκτονίες είτε μοιραία «χτυπήματα». Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Νέστορα που στα είκοσι τρία του χρόνια χάνει την ζωή του, καθώς τον χτυπά κεραυνός και τον κατακαίει μέσα σ’ ένα φορτηγό, σύμφωνα με την προφητείας της υπέργηρης Περσεφόνης: «Ο Νέστορας δεν θα ξαναπεράσει πια», «και μέσα στο φορτηγό στην θέση δίπλα στον οδηγό, αυτός…που οι κραυγές του έβγαιναν όχι από τα σωθικά του μα ίσα από τα έγκατα,από τα τρίσβαθα της γης». Ο θάνατος της μικρής Ιουλίας, όπως προαναφέρθηκε, παραμένει αδικαιολόγητος, όπως και οι υπόλοιποι θάνατοι παιδιών. Στην ύστατη σκηνή του κεφαλαίου, το ασθενικό κορίτσι ξεψυχά, ενώ ένας παράξενος πλανόδιος (πάντα υπάρχουν τέτοιοι περαστικοί και αλλόκοτοι ήρωες, συνήθως τσιγγάνοι με την διάσταση της μαγείας) διαλαλεί την πραμάτειά του σαν ακάλεστος επισκέπτης, προάγγελος ενός άλλου μαύρου αγγέλου.

«Τα χαλασμένα ωρολόοογια…τα ασημικάαα…τα διάααφορα αγοράζω…»

 «Τα ασημικά!» ψιθύρισε ευχαριστημένη η Ιουλία.

 «Ναι, ήταν τ‘ασημι-»

 «Τα χαλασμένα ωρολόοογια…τα ασημικάαα…τα παλαιά νομίιισματα…τα διάααφορα αγοράααζω», την έκοψε απ’ έξω ο μελωδικός πλανόδιος, σαν να την διόρθωνε που του έφαγε το μισό «τα».

Το τα. Ένα τα, και η Ιουλία ξεψύχησε. Τόσο ήταν».

  • Οι χώροι: Η Ζ. Ζατέλη γνωρίζει καλά να σκιαγραφεί τους χώρους σαν σκηνικά από μια άλλη παλαιότερη εποχή, συχνά και από μακρινές χώρες, που είναι γεμάτες χρώμα, αντανακλάσεις και φυσικά καπνό. Συχνά μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι ήρωες είναι περιθωριακοί ή παρασύρονται σε απαγορευμένες απολαύσεις. (Χαρακτηριστικό είναι το διήγημα «Τα πουλιά» από την «Περσινή Αρραβωνιαστικιά»: «Μες στους καθρέπτες τα πάντα κολυμπούσαν όπως σε βυθό θαλάσσης. Έβλεπα το κεφάλι μου σαν θαλάσσιο φυτό, του Τζόρτζιου επίσης, τα υπόγεια ρεύματα μας πήγαιναν πέρα-δώθε, αγγιζόμασταν, φεύγαμε και ξανασμίγαμε. Είναι σαν να βλέπω όνειρο μ’ ανοιχτά μάτια…Οι γόησσες στις φωτογραφίες άλλαζαν έκφραση ή βάθαιναν σε αυτήν που είχαν, πραγματικά ζωντάνευαν, άλλες γλύκαιναν, άλλες αγρίευαν, όλες χαμογελούσαν….Η τσιγγάνα χτυπούσε το ντέφι απ’ το κεφάλι της στο κεφάλι μου κι ύστερα το τρέλαινε στον αέρα κλείνοντας μεθυστικά τα βρεγμένα μάτια της, και ο Θεός από πάνω δεν απαγόρευε τίποτα ή έκλεινε κι Αυτός τα μάτια…»
  • Το γράμμα Ζήτα: Η ηρωίδα Ζίνα, οι πολλές ιπτάμενες Ζίνες (είδος εντόμου), τα αρχικά της ιδίας ΖΖ (μια και πρόκειται για μια παρουσία με στοιχεία αερικού).

 

Πολλά περισσότερα θα μπορούσε να επισημάνει ο αναγνώστης, καθώς πάντα ανακαλύπτει κάτι καινούργιο που μπορεί να θεωρηθεί ως ιδιαίτερο σύμβολο ή καταλύτης στην ιστορία. Η ίδια γοητεία περιβάλλει και την προσωπικότητα της συγγραφέως, που εκτός από την ομιλία και την εμφάνισή της, συνήθως εκδίδει ένα βιβλίο κάθε εφτά χρόνια από τις εκδόσεις Καστανιώτη (αν και έχει καθυστερήσει αρκετά το τελευταίο της μυθιστόρημα). Και πάντα υπάρχει το δικό της κοινό για να την αγαπήσει και να παρασυρθεί μαζί της στα πιο παράξενα και μακρινά ταξίδια. Στην αύρα της κυρίαρχο χρώμα είναι το μωβ που «ντύνει» τις αναμνήσεις μας τόσο από την παρουσία της όσο και από τα έργα της.

 «Ντύσου σαν γυναίκα», μου είπε μια μέρα, πριν λίγα χρόνια. Έπεσα απ’ τα σύννεφα. Οπωσδήποτε δεν ντυνόμουν σαν άντρας, ούτε πάλι με κραυγαλέα θηλυκότητα είχα ένα ονειρικό προηγούμενο με τα ρούχα, όπως και με τις λέξεις, με τα πράγματα, με τη ζωή. «Γιατί, πως ντύνομαι;» τον ρώτησα. «Σαν μυθιστόρημα», μου είπε — και με ξανάστειλε στα σύννεφα.

«Το δάσος των ψευδαισθήσεων», «Στην ερημιά με χάρι», 1986

«24 Μαρτίου 2001

Κάτι πολύ μυστηριακά πράγματα την περασμένη νύχτα, θα’ λεγα δαντικά. Βρισκόμουν σ’ έναν υπερφυσικό τόπο, κάτι μοναδικό και απερίγραπτο, σαν Παράδεισος και Κόλαση αντάμα. Ζωντανά κρανία κόκκινα! Μιλούσα μαζί τους, μου μιλούσαν!….Ένας συναρπαστικός ζόφος».

«Τετράδια ονείρων», 2017

 

 Βιογραφικό / εργογραφία:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%96%CF%85%CF%81%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B1_%CE%96%CE%B1%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7

https://biblionet.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF/?personid=12505

 

_____

Πηγή εικόνας

Ακολουθήστε μας

Οι προσφορές των εφημερίδων για το Σαββατοκύριακο 13 – 14 Απριλίου 2024

Οι προσφορές των εφημερίδων για το Σαββατοκύριακο 13 – 14 Απριλίου 2024

Real News https://youtu.be/3eXtyfebkQcΚαθημερινή Πρώτο Θέμα Το Βήμα της Κυριακής Δώστε μας το email σας και κάθε Παρασκευήθα έχετε στα εισερχόμενά σας τις προσφορές των εφημερίδων (Δεν στέλνουμε ανεπιθύμητη αλληλογραφία ενώ μπορείτε να...

Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Ο Λευτέρης Χονδρός είναι ένας νέος ηλικιακά ποιητής (γεννημένος το 1997). Παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές. Το 2019 εξέδωσε τη πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Το τελευταίο χειρόγραφο» από τις εκδόσεις...

Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Έπεσε στα χέρια μου, αρκετά καθυστερημένα, η συλλογή διηγημάτων του Θεόδωρου Γρηγοριάδη με τίτλο «Η νοσταλγία της απώλειας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Αφορμή ήταν η επικείμενη μετάφραση του εν λόγω έργου στα γαλλικά. Το...

Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

_ Στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης, η αγάπη για το βιβλίο παραμένει αμετάβλητη. Όμως, οι τρόποι με τους οποίους απολαμβάνουμε τη λογοτεχνία έχουν υποστεί μια εξέλιξη που μας προσφέρει νέες δυνατότητες και προοπτικές. Τα Audiobooks αναδεικνύονται ως μια σημαντική...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Επιμέλεια άρθρου

Διαβάστε κι αυτά

Αρθρογραφία
Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Ο Λευτέρης Χονδρός είναι ένας νέος ηλικιακά ποιητής (γεννημένος το 1997). Παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές. Το 2019 εξέδωσε τη πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Το τελευταίο χειρόγραφο» από τις...

Αρθρογραφία
Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Έπεσε στα χέρια μου, αρκετά καθυστερημένα, η συλλογή διηγημάτων του Θεόδωρου Γρηγοριάδη με τίτλο «Η νοσταλγία της απώλειας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Αφορμή ήταν η επικείμενη μετάφραση του εν λόγω έργου στα γαλλικά. Το...

Βιβλιοκριτικές
Πορσελάνινες κούκλες, της Δέσποινας Διομήδους

Πορσελάνινες κούκλες, της Δέσποινας Διομήδους

Δέσποινα Διομήδους Εκδόσεις Ελκυστής - γράφει η Βάλια Καραμάνου - Πορσελάνινες κούκλες: η ιστορία τριών ανθρώπων συμπυκνωμένη στην διάρκεια έντεκα ετών (από την Ρωσία μέχρι το Λονδίνο) που έχει ως αφετηρία το τέλος παρεμβάλλοντας μικρές χρονικές διαδρομές γύρω από...

Αρθρογραφία
Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

_ Στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης, η αγάπη για το βιβλίο παραμένει αμετάβλητη. Όμως, οι τρόποι με τους οποίους απολαμβάνουμε τη λογοτεχνία έχουν υποστεί μια εξέλιξη που μας προσφέρει νέες δυνατότητες και προοπτικές. Τα Audiobooks αναδεικνύονται ως μια σημαντική...

EditorialΑρθρογραφία
Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

- γράφει ο Κώστας Θερμογιάννης - Η Φύση ουδέποτε υπαγόρευσε την Ηθική, η οποία άλλωστε, ως σύνολο θεσμοθετημένων κανόνων, καθορίζεται αποκλειστικά και μόνο από τις κοινωνικές ανάγκες των ανθρώπων αλλά και την ιστορική συγκυρία. Τι είναι όμως ‘Φύση’; Τι είναι φυσικό...

Αρθρογραφία
Πέντε αγαπημένα βιβλιοκαφέ στην Αθήνα

Πέντε αγαπημένα βιβλιοκαφέ στην Αθήνα

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Τα βιβλιοκαφέ δεν εμφανιστήκαν ξαφνικά. Στο εξωτερικό υπάρχουν εδώ και χρόνια και με μεγάλη επιτυχία. Τα τελευταία χρόνια ήρθαν και στη χώρα μας και ενώ πολλοί πίστευαν πως είναι άλλη μια ξενόφερτη μόδα που θα περάσει γρήγορα όλα...

Αρθρογραφία
Μπουκόφσκι: Ο καλλιτέχνης του πεζοδρομίου

Μπουκόφσκι: Ο καλλιτέχνης του πεζοδρομίου

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Πριν από περίπου 3 μήνες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο η συλλογή «Μερικές ακόμα… σημειώσεις ενός πορνόγερου». Με αφορμή αυτή την έκδοση ας μιλήσουμε για την ζωή και το έργο του Μπουκόφσκι που συνεχίζει να διχάζει.   Γίνεται...

Βιβλιοκριτικές
Το μυστικό της ταμπακιέρας, της Καίτης Δροσίνη

Το μυστικό της ταμπακιέρας, της Καίτης Δροσίνη

Καίτη Δροσίνη Εκδόσεις Ελκυστής - γράφει η Βάλια Καραμάνου - Ο κόσμος της Καίτης Δροσίνη, όπως και στα υπόλοιπα έργα της, είναι αναμφίβολα διπλής όψεως: γοητευτικός, όμορφος, συχνά με μια απρόσιτη έννοια και γεμάτος μυστικά. Όλα ξεκινούν έναν Δεκαπενταύγουστο, κατά...

Βιβλιοκριτικές
«…και χορεύω τις νύχτες», της Γαβριέλλας Νεοχωρίτου

«…και χορεύω τις νύχτες», της Γαβριέλλας Νεοχωρίτου

 Γαβριέλλα Νεοχωρίτου Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ - γράφει η Βάλια Καραμάνου - Τι είναι ο κόσμος μας; «Ένα όνειρο μέσα σε όνειρο» ισχυριζόταν ο Πόε, ένα «καταφύγιο που φθονούμε» έγραφε ο Καρυωτάκης. Ένας τέτοιος κόσμος ξεδιπλώνεται στην ποιητική συλλογή της Γαβριέλλας...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου