Αφιέρωμα στον Χουάν Ρούλφο (μέρος Β’)

Δημοσίευση: 21.01.2022

Ετικέτες

Κατηγορία

γράφει η Βάλια Καραμάνου

 Αφιέρωμα στον Χουάν Ρούλφο (μέρος Β’)

(δείτε το Α’ μέρος του αφιερώματος εδώ)

Ο Κάμπος στις φλόγες

Το 1953 εκδίδεται η συλλογή δεκαεφτά διηγημάτων με τίτλο «Ο Κάμπος στις φλόγες», λίγο πριν το «Πέδρο Πάραμο», δύο έργα ικανά να καθιερώσουν και να καταξιώσουν τον Μεξικανό συγγραφέα στο λογοτεχνικό στερέωμα. Ο αναγνώστης περνά από τις πρώτες κιόλας προτάσεις στο ιδιαίτερο σύμπαν του Χουάν Ρούλφο, στην άνυδρη και καυτή πεδιάδα της Χαλίσκο, που θα μπορούσε να είναι περισσότερο ένα καθαρτήριο παρά μια πατρίδα για τους φτωχούς κατοίκους του. Η ερήμωση των χωριών, τα εγκαταλελειμμένα σπίτια, οι νεκροί και οι εναπομείναντες ζωντανοί συνθέτουν μια σκληρή πραγματικότητα που αγγίζει συχνά τα όρια της μεταφυσικής απόγνωσης και στοιχειώνει τους ήρωες. Τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και επίγειας Κολάσεως δεν είναι πλέον διακριτά. Σε αυτό το σκονισμένο και άγονο τοπίο τρέφεται συχνά το αίσθημα της εκδίκησης για το αίμα αδικοχαμένων συγγενών, που οδηγεί στον ίδιο δρόμο συχνά τους ήρωες. Μάλιστα, η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του συγγραφέα με την αφοπλιστική αμεσότητά της, αποδίδει μια εφιαλτική αίσθηση των γεγονότων. Ποτέ άλλοτε δεν ένιωσε ο αναγνώστης τόσο κοντά στον θάνατο, στην εξαθλίωση, σε έναν κόσμο που με παράλογη ευκολία η ανθρώπινη ζωή στερεύει και χάνεται.

Τα δεινά των χωρικών δεν έχουν τέλος, μια και είναι αντιμέτωποι εκτός από την ξηρασία και με τις πλημμύρες που πνίγουν τα ζωντανά τους, τις προίκες νεαρών κοριτσιών που η ανέχεια καθιστά την εκπόρνευσή τους ως τον μοναδικό τους δρόμο. Πολλές είναι οι ιστορίες από το παρελθόν του συγγραφέα, που ως μικρός τσοπάνης, γίνεται μάρτυρας σε καταδιώξεις φυγάδων, που είχαν με την σειρά τους αφανίσει ολόκληρες οικογένειες για να βρουν τελικά και οι ίδιοι παρόμοιο τέλος. Μια ατελείωτη αλυσίδα αιματηρής βίας κρατά δέσμιους τους φτωχούς κτηνοτρόφους ή αγρότες, που φέρονται βάναυσα σε ανθρώπους και ζώα ( χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του παραγιού που σκοτώνει με μια πέτρα τον γελαδάρη γιατί χτυπά ανελέητα ένα μοσχαράκι μέχρι να σπάσει η σπονδυλική του στήλη).

Ο έρωτας είναι και εδώ παρών, μόνο που μοιάζει περισσότερο με απεγνωσμένη προσπάθεια των ανθρώπων να γλιτώσουν τον θάνατο. Τα γυναικεία σώματα είναι ζεστά όπως η γη, αναβλύζουν μυρωδάτο γάλα από τα στήθη τους και οι άντρες ή ακόμα και τα μικρά αγόρια κρατιούνται από αυτήν την παρηγοριά. Ο θάνατος όμως πάντα καραδοκεί. ¨Όταν οι δύο παράνομοι εραστές οδηγούν τον άρρωστο σύζυγο δια της βίας στην Παναγιά της Τάλπα, δεν ελπίζουν στην θαυματουργική ίασή του αλλά στον θάνατό του από εξάντληση. Τις νύχτες κάνουν έρωτα κατάχαμα κρυμμένοι στο σκοτάδι και το επόμενο πρωί τον θάβουν σ’ έναν λάκκο. Όμως, η ενοχή μόλις έχει αρχίσει, μια και «οι νεκροί βαραίνουν περισσότερο από τους ζωντανούς» και δεν αποχωρίζονται ποτέ τους δικούς τους. Για τον λόγο αυτό, τα στόματα και τα μάτια των νεκρών μένουν ανοιχτά, γεμάτα χώμα και επιστρέφουν ξανά στον ρημαγμένο κάμπο συχνά σαν μαυροντυμένες γυναίκες, ή απλά σαν πεθαμένοι την ώρα της δολοφονίας τους.

Ένα «δαιμονισμένο» παιδί ζει με την νονά και την παραδουλεύτρα σαν αγρίμι με ακόρεστη πείνα για φαγητό και γάλα από το στήθος της τελευταίας μόνο και μόνο γιατί φοβάται την Κόλαση που τον περιμένει μετά τον θάνατο. Ωστόσο, η πεδιάδα της Χαλίσκο είναι ήδη μια Κόλαση, καθώς φλέγεται από τον πόλεμο των ανταρτών, ιδιαίτερα του Πέδρο Σαμόρα. Φόνοι, παντός είδους φρικαλεότητες, βιασμοί, εκτελέσεις μετά από βασανιστήρια είναι μια ρεαλιστική πραγματικότητα. Ανάμεσά τους και παλληκαράκια που μπλέχτηκαν στον παράλογο αυτό εμφύλιο των Κριστέρος και τρέχουν έντρομα να γλιτώσουν από τον φριχτό θάνατό τους. Η εκδίκηση και το μίσος είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του εμφυλίου που δίνουν στο έργο διαστάσεις συλλογικής μνήμης, ξεπερνώντας τα μεξικανικά σύνορα. Άλλο ένα παράδειγμα είναι η πόλη Λουβίνα, η πόλη των μελλοθανάτων, «των γέρων και όσων δεν έχουν γεννηθεί ακόμα», όπως κάθε πόλη που ζει την ερήμωση μετά την εξαθλίωση του πολέμου και περνά τα όρια της επίγειας Κόλασης μέσα στην μεταφυσική απελπισία του συγγραφέα.

Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον μιας τέτοιας εποχής εκτυλίσσεται και ολόκληρη η παιδική ηλικία του αφηγητή. Οι άνθρωποι είναι σκληροί και συχνά τους συνδέει το μίσος. Βασικό αρχετυπικό παράδειγμα, όπως βέβαια και στο Πέδρο Πάραμο, είναι το μίσος ανάμεσα στον γιο και στον πατέρα, που ωστόσο τους συνδέει μοιραία και άρρηκτα ως το θάνατο. Αυτή η αλληλεξάρτηση καταρρίπτει διαρκώς ευθύνες στην παλιά γενιά που δεν οδήγησε την νεότερη στον τρόπο απεξάρτησης από τους κατακτητές Ισπανούς και αυτονόμησής τους. Συχνά ο γιος σκοτώνει τον πατέρα, ενώ η μητέρα είναι όμορφη και ποθητή αλλά πάντα πρόωρα νεκρή. Η «μέρα της κατάρρευσης», κατά την οποία ο Κυβερνήτης επισκέπτεται τους σεισμοπαθείς του Μεξικού και εκείνοι καταλήγουν να αλληλομαχαιρώνονται, απεικονίζει ακριβώς αυτήν την ολική κατάρρευση μιας νεκρής και εξαθλιωμένης χώρας που ποτίζεται σε καθημερινή βάση από αίμα.

Ο ζοφερός, στοιχειωμένος κόσμος του Χουάν Ρούλφο, άνυδρος και καυτός σαν την Κόλαση, όπου στοιβάζονται νεκροί και ζωντανοί ζητώντας παρηγοριά είναι κάθε χώρα κάθε σκοτεινής εποχής ,όπου όλα καταρρέουν και το μόνο που μένει να μας σώσει είναι ένα: η συντριβή που προκαλείται στον άνθρωπο, η μόνη ελπίδα να αφυπνίσει την ανθρωπιά και την αντίδρασή του. Ο Κάμπος στις φλόγες, ο κόσμος μας στις φλόγες του Καθαρτηρίου ενώνει τους πάντες με το μίσος και την δίψα για αίμα. Απέναντι σε αυτό, μόνο η ανθρωπιά μπορεί να μας σώσει και η αφύπνιση της συλλογικής μνήμης των λαών. Γιατί χωρίς μνήμη, είμαστε όλοι φαντάσματα που περιδιαβαίνουν άσκοπα την πεδιάδα της Χαλίσκο, της Κόλασης κάθε λαού, κάθε ατόμου.

ΥΓ. Το έργο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση της Έφης Γιαννοπούλου

Περιεχόμενα:

Μας δώσανε τη γη

Κουέστα δε λας Κομάδρες

Είναι που είμαστε πολύ φτωχοί

Ο άντρας

Το χάραμα

Τάλπα

Μακάριο

Ο κάμπος στις φλόγες

Πες τους να μη με σκοτώσουν

Λουβίνα

Η νύχτα που τον άφησαν μόνο

Πέρασμα του Βορρά

Θυμήσου

Δεν ακούς να γαβγίζουν τα σκυλιά

Η μέρα της κατάρρευσης

Η κληρονομιά της Ματίλντε Αρκάνχελ

Ανακλέτο Μορόνες

Ακολουθήστε μας

Άπαξ ποιούμενη η ζωή

Άπαξ ποιούμενη η ζωή

- γράφει ο Κώστας Θερμογιάννης - Επιστολή στα παιδιά μου, τον Ηλία και τον Ζήση.   Είτε το θέλουμε είτε όχι, για τον άνθρωπο η γέννηση ισοδυναμεί με γνώση εαυτού. Και τούτη η γνώση, το δαγκωμένο μήλο και η φωτιά του Προμηθέα, είναι που τον γλυτώνει από τον...

«Σε δάσος σκοτεινό…»

«Σε δάσος σκοτεινό…»

«Σε δάσος σκοτεινό…» Εκεί που ο Έρωτας συναντά το Μακάβριο - γράφει η Βάλια Καραμάνου - Ο έρωτας, μια αστείρευτη πηγή δημιουργίας, αποτυπώνεται ποικιλοτρόπως στην ποίηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο συνδυασμός του λυρικού Ρομαντισμού με γοτθικά, σκοτεινά...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Επιμέλεια άρθρου

Διαβάστε κι αυτά

«Σε δάσος σκοτεινό…»

«Σε δάσος σκοτεινό…»

«Σε δάσος σκοτεινό…» Εκεί που ο Έρωτας συναντά το Μακάβριο - γράφει η Βάλια Καραμάνου - Ο έρωτας, μια αστείρευτη πηγή δημιουργίας, αποτυπώνεται ποικιλοτρόπως στην ποίηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο συνδυασμός του λυρικού Ρομαντισμού με γοτθικά, σκοτεινά...

Φθισικοί ποιητές

Φθισικοί ποιητές

- γράφει η Βάλια Καραμάνου - Εύθραυστοι, έτοιμοι λες να ραγίσουν, αλλά ωστόσο τόσο νέοι, όμορφοι και γεμάτη λαχτάρα για έρωτα! Η Φυματίωση όμως τους έφερε στον θάνατο σε νεαρή ηλικία με αμείλικτο τρόπο. Και εκείνοι γνώριζαν το επερχόμενο τέλος, ένιωθαν πίκρα και...

Εκπαιδευτική εργαλειοποίηση

Εκπαιδευτική εργαλειοποίηση

- γράφει ο Κώστας Θερμογιάννης - Η σημαντικότερη κοινωνική αναγκαιότητα που επιτελεί, ή οφείλει να επιτελεί το σχολείο, είναι να απονείμει την ιδιότητα του πολίτη σε κάθε μαθητή ανεξαιρέτως και αδιαλείπτως. Πολίτης, σύμφωνα με τον ορισμό[1] του Αριστοτέλη, είναι αυτός...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου