τοβιβλίο.net

Επιλέξτε Page

Η Σφαγή της Σφαγής του Αιώνα

19.10.2019

σχόλια

γράφει ο Ανδρέας Αντωνίου

Ένα από τα μεγάλα αρνητικά που έχω ως αναγνώστης – και το έχω κληροδοτήσει και στα κριτικά μου κείμενα – είναι πως ελάχιστα ασχολούμαι με τους τίτλους αυτών που διαβάζω. Παρόλο που είναι κυριολεκτικά το πρώτο πράγμα με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο (μαζί με το όνομα του συγγραφέα), είναι και το στοιχείο που σχολιάζω λιγότερο. Ίσως φταίει που ο τίτλος αποτελεί λίγο-πολύ ένα «απόσταγμα» του βιβλίου, όπου μέσα σε τρεις λέξεις ο συγγραφέας καλείται να αποτυπώσει το πνεύμα του βιβλίου.

Όταν λοιπόν πήρα στα χέρια μου το βιβλίο της Αυγής Λίλλη, ο τίτλος μου έκανε εντύπωση, περισσότερο από την συντριπτική πλειονότητα των άλλων βιβλίων. Η Σφαγή του Αιώνα. Συνειρμικά μου ήρθε η ιστορία που θέλει τον Παλαμά να ασκεί κριτική στην πρώτη ποιητική συλλογή του Καρυωτάκη Ο Πόνος των Ανθρώπων και των Πραμάτων κρίνοντας τον τίτλο υπερβολικό σε σχέση με το περιεχόμενο. Όπως και να έχει το ζήτημα, ο τίτλος της ποιητικής συλλογής της Αυγής Λίλλη, Η Σφαγή του Αιώνα, θέτει, συνειδητά ή ασυνείδητα, τον πήχη αρκετά ψηλά. Προϊδεάζει τον αναγνώστη πως θα διαβάσει κάτι κοσμοϊστορικό, κάτι εξαιρετικό, κάτι που αξίζει να ονομαστεί Η Σφαγή του Αιώνα.

Και τα είκοσι οχτώ ποιήματα της συλλογής είναι εξαιρετικά σύντομα, κάποια από αυτά είναι μόνο πέντε ή έξι στίχοι. Κανένα από αυτά δεν υπερβαίνει την μία σελίδα και μόνο δύο (η «Ωδή» και το «Εργαστήρι του Παππού») αγγίζουν τα όρια της σελίδας. Αυτό τοποθετεί την ποιητική συλλογή στην αιχμή της σύγχρονης παραγωγής ποίησης, καθώς ένα από τα γνωρίσματά της κυρίαρχης ποίησης του 21ου αιώνα είναι τα ολιγόστιχα ποιήματα – που θυμίζουν χαϊκού – τα οποία διαθέτουν πολλαπλές αναγνώσεις, έντονη διακειμενικότητα. Στον ελάχιστο χώρο που αναπτύσσονται, μπορεί ένας αναγνώστης να παρατηρήσει έναν ολόκληρο ιστό σχέσεων μεταξύ των λέξεων και των φράσεων, κάτι που ως ένα σημείο καταδεικνύει την γλωσσική επάρκεια του ποιητή, την ευφυΐα του ως δημιουργού, αλλά και το διάβασμα που έχει κάνει, αφομοιώνοντας την παράδοση.

Παραδείγματα υπάρχουν πολλά: Στο «Κουβάρι», οι λέξεις «σπήλαιο», «μύρο», «άστρο», «τίκτεται» παραπέμπουν σε μια ιδέα Χριστουγέννων. Στο «Θέρως», ο Έρως γίνεται παράλληλα Θεριστής, συνδέοντας τους δύο φτερωτούς θεούς, του Έρωτα και του Θανάτου. Στο «Κουφάρι» έχουμε πάλι θρησκευτικές εικόνες από τον χριστιανισμό. Ακόμη και οι τίτλοι επικοινωνούν μεταξύ τους: Κουβάρι-Κουφάρι, ένα χειλικόληκτο διαφορά. Στο Έξω, έχουμε ένα ποίημα-παρήχηση με το «ξ» (το οποίο θυμίζει τον μόνολογο του V στο V for Vendetta). Στο «Σκυλί», ο Canis Lupus Familiaris μεταγράφεται: Can Love Fail, παίζοντας με τα αρχικά C,L,F. Και στα «Δώρα του Χρόνου», η TRELA κοιτάει τον εαυτό της στον καθρέφτη και αναγραμματίζεται σε ALERT.

Θεματικά η Σφαγή του Αιώνα μπορεί να περιγραφεί με μία λέξη: Θέρως. Η συλλογή κινείται στις δύο βασικές θεματικές του έρωτα και του θανάτου, τις οποίες μπλέκει με πολλούς τρόπους στα ποιήματά της, φέρνοντας τους άλλοτε κοντά και άλλοτε μακρύτερα. Θα μπορούσε κάποιος να αναγάγει την θεματολογία στα δύο βασικά ένστικτα που παραδέχεται ο Φρόιντ. Το μόνο σίγουρο είναι πως η ποιήτρια βλέπει την θεματολογία της με σύγχρονη ματιά, μια ματιά που προσωπικά μου θύμισε τον Μπουκόφσκι αλλά και την σύγχρονης ροκ σκηνή – κάπου υπάρχει και μια αναφορά στον Ανεστόπουλο των Διάφανων Κρίνων. Υπάρχει ένας ωμός ρεαλισμός στα ποιήματα, μια βία ανάμεσα στον έρωτα και τον θάνατο. Η ψυχή μετατρέπεται σε ωμή μπριζόλα για να την μασήσεις ή να την φτύσεις.  Ο αιώνας πριονίζεται και στραγγαλίζεται, ο πόθος πολτοποιείται, οι λέξεις πετσοκόβονται και γίνονται εμετός. Ακόμη και η ερωτική διάθεση γίνεται πάντοτε με «βρώμικο» ρεαλιστικό τρόπο. Τα υγρά, οι δαγκωματιές, τα βογγητά είναι πάντοτε παρόντα, η επιθυμία είναι πάντοτε άγρια και βίαιη.

Η συλλογή δεν παραλείπει να εκπλήξει σε δύο περιπτώσεις. Πρώτον, το ποίημα «Στο Εργαστήρι του Παππού» είναι ένα εξαιρετικό καλλίγραμμα, το οποίο μοιάζει με ένα τροχό αγγειοπλαστικής, αντάξιο να βρίσκεται σε ένα εργαστήριο τέχνης, μαζί με τους καμβάδες και τα πινέλα. Το δεύτερον είναι το σονέτο, με το οποίο κλείνει η συλλογή και επί της ουσίας είναι η απάντηση στο πρώτο ποίημα, που τιτλοφορείται «Σονέτ-». Χωρίς να ξεφύγει από την θεματολογία και την προσέγγισή της, αυτό που στα άλλα ποιήματα εμφανίζεται με νεωτερικότητα, εδώ μπαίνει στο καλούπι του μέτρου και της αυστηρής ομοιοκαταληξίας.

Η Σφαγή του Αιώνα είναι μια ποιητική συλλογή με αρκετές αρετές. Από αυτές, προσωπικά ξεχωρίζω δύο.

Η πρώτη από αυτές είναι η αντίληψη που έχει για την λογοτεχνία.  Το ιδιαίτερο παιχνίδι που κάνει με τις λέξεις, τις έξυπνες συνδέσεις, τα λογοπαίγνια, η επικοινωνία μεταξύ των ποιημάτων, οι διακειμενικές αναφορές, δείχνουν πως η ποιήτρια βλέπει την λογοτεχνία ως κάτι περισσότερο από απλή έκφραση. Η λογοτεχνία στην Σφαγή του Αιώνα είναι τέχνη του λόγου. Μπορεί να μην χρησιμοποιεί τους παραδοσιακούς τρόπους, όμως προσπαθεί με σαφή τρόπο να αναγάγει την χρήση της γλώσσας σε ένα αισθητικό αποτέλεσμα. Σίγουρα αυτό δεν επιτυγχάνεται πάντοτε, ή κάποιοι τρόποι να μην έχουν την ίδια επιτυχία με άλλους, αλλά τουλάχιστον – και αυτό είναι πολύ σημαντικό – δείχνει πως η νέα γενιά ξεφεύγει από την νοοτροπία πως τα πάντα είναι τέχνη και άρα η συγγραφή ποίησης είναι κάτι που δεν επιδέχεται επεξεργασία. Τα ποιήματα φαίνονται πως, ακόμη κι αν βγαίνουν αυθόρμητα ή σε στιγμές ψυχικού πάθους, είναι επεξεργασμένα και δουλεμένα, ώστε να αναβαθμιστούν και να αξιώσουν ένα αισθητικό αντίκτυπο στον αναγνώστη.

Η δεύτερη από αυτές είναι η φιλοδοξία της, κάτι που αποτελεί δίκοπο μαχαίρι βέβαια. Εκτιμώ ιδιαίτερα τις συλλογές που τολμούν να θέσουν αξιώσεις, που ξέρουν τις δυνάμεις τους, που είναι διαβασμένες και δεν φοβούνται να κάψουν «λαμπρούς και υπερκόσμιους κανόνες». Η Σφαγή του Αιώνα είναι μια προσεγμένη συλλογή, μια συλλογή που έχει γνώση της παράδοσης, αλλά φιλοδοξεί για το κάτι περισσότερο, φιλοδοξεί και επιδιώκει την αναμέτρηση. Όπως είπα, αυτό είναι δίκοπο μαχαίρι: Όταν το επιτυγχάνει είναι μια πανηγυρική νίκη για την συλλογή. Όταν όμως αποτυγχάνει, φαίνεται με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο η δυσκολία του εγχειρήματος, πως όταν θέτεις τον πήχη ψηλά, πρέπει να είσαι και προετοιμασμένος να φας τα μούτρα σου.

Είναι η Σφαγή του Αιώνα η σφαγή του αιώνα; Φοβάμαι πως όχι. Δεν είναι πως τις λείπουν οι αρετές ή πως είναι μια κακή συλλογή. Ίσα ίσα, είναι μια πολύ καλή συλλογή, πολύ καλύτερη από πάρα πολλές που κυκλοφορούν. Όμως ένα πολύ καλό άλμα μπορεί να καταλήξει άκυρο, αν ο πήχης μπει πολύ ψηλά. Και είναι αλήθεια πως ο πήχης για αυτή την συλλογή είναι αρκετά ψηλός, όχι μόνο λόγω τίτλου ή λόγο της προθετικότητας της ποιήτριας. Αν δείχνει κάτι η Σφαγή του Αιώνα είναι οι δυνατότητες που έχει η Αυγή Λίλλη και το πόσα πολλά περισσότερα θα μπορούσε να είναι αυτό το βιβλίο. Η Σφαγή του Αιώνα είναι μια πάρα πολύ καλή συλλογή, αλλά θα μπορούσε όντως να ήταν μια εξαιρετική συλλογή, μια συλλογή που θα μπορούσε να αφήσει στίγμα στα κυπριακά και τα ελληνικά γράμματα. Αυτός είναι και ο λόγος που μου άφησε μια πικρή γεύση στο τέλος, παρόλο που αναγνωρίζω όλες της τις αρετές.

Αξίζει να διαβάσει κανείς αυτή τη συλλογή. Αξίζει όμως πολύ περισσότερο να περιμένουμε περισσότερα δείγματα από την Αυγή Λίλλη, μια ποιήτρια που έχει να δώσει πολλά περισσότερα με τα ποιήματά της.

Ακολουθήστε μας!

Κερδίστε το!

Οδηγός ιστοσελίδας

Εκπαιδευτικό υλικό

Αρχείο

Επιμέλεια άρθρου Κώστας Θερμογιάννης

Επιμέλεια άρθρου

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου