Ο υπαρξιακός υπερρεαλισμός του Κατσαρού στην «οδό βράχων ανατολικά»

22.06.2015

έμπνευση είναι μια φάρσα
που την έχουν επινοήσει οι ποιητές
για να φαντάζουν σπουδαίοι

Jean Anouilh

Αχιλλέας Κατσαρός
Θράκα
ISBN: 978-618-5155-00-1

Αν και η "έμπνευση" είναι ένας μύθος που καλλιέργησε τον καλλιτεχνικό ελιτισμό, εντούτοις είναι μερικές φορές που η ανάγκη της ποιητικής έκφρασης εμφανίζεται σε περίεργες στιγμές. Σε τέτοιες δύσκολες προσωπικές προέκυψε και η τρίτη ποιητική συλλογή του Αχιλλέα Κατσαρού «οδός βράχων ανατολικά» (έχουν προηγηθεί οι «Ιχνηλάτες ανέμων», (2013), «Η χειρουργική των έσω ουρανών", Ars Poetica, 2014 για την οποία είχαμε δημοσιεύσει μία κριτική στο παρελθόν).

 

Στην ουσία πρόκειται για μία ποιητική σύνθεση με δώδεκα (12) άτιτλα ποιήματα. Το ύφος της συλλογής είναι ελαφρώς διαφορετικό από τη «χειρουργική». Συνθέσεις που "σπάνε" σε δίστιχα ή τρίστιχα ή μονόστιχα, μικρότερες σε έκταση, πιο "κοφτές" και πιο "απότομες". Εσωτερικά τα ποιήματα διακρίνονται από μια μουντή, πένθιμη θα λέγαμε, εικονοπλασία πλημμυρισμένη από εύληπτους συμβολισμούς.

Ωστόσο, εμφανής είναι η ποιητική εξέλιξη του δημιουργού από την προηγούμενή του έκδοση. Η νεώτερη συλλογή του είναι ωριμότερη στιχουργικά, πιο λιτή μα ταυτόχρονα εξάγεται πλούτο συναισθημάτων δίχως υπερβολές ή βερμπαλισμούς. Ο αρχαίος πολιτισμός διατηρεί το χαρακτήρα του κονιάματος του κατσαρικού οικοδομήματος, αλλά είναι πλουσιότερος σε συμβολισμούς.

Η ποίηση του Κατσαρού είναι υπαρξιακή. Εκπέμπει μια μελαγχολία χαμού στο σύνολό της. Ακόμα και τα φωτεινά χρώματα της εικαστικής του εντείνουν το συναίσθημα του πόνου και της μοναξιάς. Ακόμα κι αν εξέλειπαν οι σημειώσεις του ποιητή για την αιτία και η αφιέρωση στον πατέρα του, ένα συναίσθημα πένθους -άμεσα αντιληπτό- κυριαρχεί.

Ο εικαστικός σουρεαλισμός του Κατσαρού συνδυάζεται με την υπαρξιακή προσέγγιση και τη λύπη με μία χαρακτηριστική αίσθηση λυρισμού. Έτσι, στην ουσία η συλλογή του γίνεται ένας λυρικός σουρεαλιστικός επιτάφιος, που όχι προκαλεί συναισθήματα θλίψης, αλλά δημιουργεί τις συναισθηματικές συνθήκες που προκαλούν στοχασμό στον αναγνώστη. Η τρυφερότητα γίνεται οδύνη και μετουσιώνεται σε μία ποιητική συλλογή, μετρημένη, δίχως συναισθηματικές εξάρσεις.

Διακρίνονται επιρροές από τον Εγγονόπουλο, τον εικαστικό Εγγονόπουλο όχι τον ποιητή. Όλα τα εικονικά θρύμματα της κατσαρικής ποίησης μοιάζουν να βγαίνουν από πίνακες του Νίκου Εγγονόπουλου ή θα μπορούσαν να απεικονιστούν με το θραυσματικό σουρεαλιστικό ύφος του ποιητή-ζωγράφου.

Η πυραμίδα (τάφος), τα κυπαρίσσια, το κόκκινο (του αγώνα για ζωή) και το μαύρο (του χαμού), το ρόδι (της χαράς και της αναγέννησης) το φέρετρο, ο Κέρβερος, η εμφάνιση της δολοφονημένης Υπατίας λειτουργούν ως σύμβολα με το δικό τους συναισθηματικό φορτίο ως σημαίνοντα. Άλλωστε, στην ποιητική του Κατσαρού καμία λέξη δεν περισσεύει, καμία λέξη δεν επαναλαμβάνεται. Η επιλογή και η τοποθέτησή τους στο στίχο, μόνο τυχαίες δεν είναι.

Σε όλη την ποιητική σύνθεση διακρίνουμε στοιχεία με μυθολογική ή ιστορική προέλευση (Ερυθρά, Παρθενώνας, λωτός κλπ) να αγκαλιάζουν σύγχρονες εικόνες. Με υπερρεαλιστικές ρίζες συνδέονται συνειρμικά μεταξύ τους ολοκληρώνοντας το ποιητικό κάδρο του πένθους. Η μετωνυμική χρήση λέξεων με τη συνειρμική συνάφεια, εμπλουτίζουν το σουρεαλιστικό ύφος μέσα στο υπαρξιακό κλίμα («το τσάι σου έγινε κύβος λευκός», βλ. κύβος ζάχαρης, για να συνδεθεί το άχνισμα του τσαγιού με ένα… ρόδι). Διακρίνεται μία ευελιξία στην εικονοπλασία καθώς με βάση και την υπερρεαλιστική παράδοση οι θρυμματισμένοι στίχοι δημιουργούν μικρές εικόνες που συνδέονται μεταξύ τους με ελαστικότητα.

 

Χαρακτηριστικό του υπερρεαλισμού -μεταξύ άλλων- είναι η συνειρμική σύνδεση εικόνων (άλλοτε ως σύμβολα, άλλοτε πηγάζουσες από το υποσυνείδητο, άλλοτε ως απλή εικονοπλασία ή ως μέρος μιας αφηγηματικής γραφής). Και σήμερα, στην εποχή της εικόνας, η σουρεαλιστική εικαστική και συνειρμική θραυσματικότητα, αποκτά άλλη σημασία. Μοιάζει ως μία ποιητική απάντηση στον καταιγισμό των εικόνων, επενδύοντας στο συναίσθημα και προκαλώντας ερεθίσματα στοχασμού.

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Ας μη λησμονούμε δε πως «η ποίηση είναι το καταφύγιο της γλώσσας. Στον φαινομενικά αδράστειο γλωσσικό τηλεβόθρο, η ποίηση είναι ο ευνοϊκότερος συνομιλητής του Ανθρώπου. Στην εποχή της εικόνας, μόνο αυτή στέκεται με κριτική διάθεση στο λόγο. Γιατί η ποίηση είναι η κρίση της γλώσσας. Δεν ισοπεδώνει, αλλά εγείρει γέφυρες μεταξύ των ανθρώπων, αγκαλιάζει διαλέκτους, γεννά εικόνες, ζωγραφίζει συναισθήματα. Σε μια απρόσωπη ασύρματη κοινωνία, μόνο εκείνη μπορεί να συνδέσει τα συναισθήματα και να χαλάσουμε το τέρας». Και η ποιητική του Κατσαρού με την μεταμοντέρνα υπερρεαλιστική τόλμη της και το υπαρξιακό της υπόβαθρο μοιάζει να λειτουργεί ως απάντηση στο αίνιγμα της εποχής μας.

Ακολουθήστε μας

Γεράκια στο κλουβί, της Κωνσταντίνας Μόσχου

Γεράκια στο κλουβί, της Κωνσταντίνας Μόσχου

Μεσόγειος, 1829. 201 κατάδικοι, απατεώνες, εγκληματίες ποινικού δικαίου και διαβόητοι Έλληνες πειρατές (τα Γεράκια της Μεσογείου) οδηγούνται στο ιστιοφόρο Νόρφοκ που θα τους οδηγήσει στον τόπο της εξορίας, τη μακρινή Νότια Γη ή Terra Australis. Ανάμεσα τους βρίσκεται...

Έξυπνα ηλεκτρονικά VS Έξυπνα βιβλία, της Νικολέτας Καπίλλα

Έξυπνα ηλεκτρονικά VS Έξυπνα βιβλία, της Νικολέτας Καπίλλα

Τα βιβλία είναι παρατημένα κι εγκαταλειμμένα στα ράφια μιας σκονισμένης βιβλιοθήκης και παραπονιούνται έντονα, κάτι που θυμώνει τη σμαρτ τιβί που βρίσκεται μπροστά τους. Μιας και νιώθουν πως όλες οι έξυπνες συσκευές αποβλακώνουν και χειραγωγούν τους ανθρώπους και με...

Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’

Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’

Εκδόσεις Καστανιώτη _ γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης - Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’ «Πως νοσταλγείς ωραία καλοκαίρια που δεν έζησες. Μόνο να ονειρεύεσαι μπορείς αυτά που ίσως έλθουν» Βαγγέλης Χρόνης, ‘Νοσταλγία’   Από τις εκδόσεις Καστανιώτη, κυκλοφορούν, το...

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Η Καρίνα Βέρδη, σε συνεργασία με τον Γιώργο Δάγλα, ετοίμασαν μια συλλογή διηγημάτων με το αγαπημένο θέμα πολλών, τη θάλασσα, συγκεντρώνοντας κείμενα σκληρά και διασκεδαστικά, πρωτότυπα και διαφορετικά, που όλα μυρίζουν αλάτι και ιώδιο. Φίλοι και γνωστοί που συνδέονται...

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Το Φάκελος Καταρίνα αποτελεί τη δωδέκατη -σύμφωνα με την πρωτότυπη χρονολογική σειρά- περιπέτεια του επιθεωρητή Βίλιαμ Βίστιν, αλλά και την πρώτη ενασχόλησή του με μια από τις αποκαλούμενες «ξεχασμένες υποθέσεις», δηλαδή παλιές ανεξιχνίαστες υποθέσεις που παραμένουν...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Το Φάκελος Καταρίνα αποτελεί τη δωδέκατη -σύμφωνα με την πρωτότυπη χρονολογική σειρά- περιπέτεια του επιθεωρητή Βίλιαμ Βίστιν, αλλά και την πρώτη ενασχόλησή του με μια από τις αποκαλούμενες «ξεχασμένες υποθέσεις», δηλαδή παλιές ανεξιχνίαστες υποθέσεις που παραμένουν...

Οι 10 χωρισμοί

Οι 10 χωρισμοί

ΟΙ 10 ΧΩΡΙΣΜΟΙ (εφηβικό σατιρικό)   Πρώτη φορά χωρίσανε, όταν ήμουνα 9, Αυτός έπαιζε χαρτιά, Αυτή όλο να φωνάζει, έφυγε για κανά μήνα, αλλά γύρισε κλαμένος και τα βρήκαν φυσικά. Μα η 2η φορά ήρθε μετά από λίγους μήνες, έλειψε όλο το βράδυ, κι όταν ήρθε το πρωί, τον...

Η Ήττα

Η Ήττα

Και τελικά πες μου. Γιατί να πετάξω; Ποιος ο λόγος τα σύννεφα να φτάσω; Έκανα το πρώτο βήμα και τόλμησα, έκανα το πρώτο άλμα με τόσες προσδοκίες. Τόσα σενάρια πιθανά, τόσες ελπίδες επιθυμητές. Αλλά, ξέχασα ότι η ζωή δεν είναι ποτάμι που κυλάει όπως επιθυμώ. Έκανα την...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου