Ο υπαρξιακός υπερρεαλισμός του Κατσαρού στην «οδό βράχων ανατολικά»

22.06.2015

έμπνευση είναι μια φάρσα
που την έχουν επινοήσει οι ποιητές
για να φαντάζουν σπουδαίοι

Jean Anouilh

Αχιλλέας Κατσαρός
Θράκα
ISBN: 978-618-5155-00-1

Αν και η "έμπνευση" είναι ένας μύθος που καλλιέργησε τον καλλιτεχνικό ελιτισμό, εντούτοις είναι μερικές φορές που η ανάγκη της ποιητικής έκφρασης εμφανίζεται σε περίεργες στιγμές. Σε τέτοιες δύσκολες προσωπικές προέκυψε και η τρίτη ποιητική συλλογή του Αχιλλέα Κατσαρού «οδός βράχων ανατολικά» (έχουν προηγηθεί οι «Ιχνηλάτες ανέμων», (2013), «Η χειρουργική των έσω ουρανών", Ars Poetica, 2014 για την οποία είχαμε δημοσιεύσει μία κριτική στο παρελθόν).

 

Στην ουσία πρόκειται για μία ποιητική σύνθεση με δώδεκα (12) άτιτλα ποιήματα. Το ύφος της συλλογής είναι ελαφρώς διαφορετικό από τη «χειρουργική». Συνθέσεις που "σπάνε" σε δίστιχα ή τρίστιχα ή μονόστιχα, μικρότερες σε έκταση, πιο "κοφτές" και πιο "απότομες". Εσωτερικά τα ποιήματα διακρίνονται από μια μουντή, πένθιμη θα λέγαμε, εικονοπλασία πλημμυρισμένη από εύληπτους συμβολισμούς.

Ωστόσο, εμφανής είναι η ποιητική εξέλιξη του δημιουργού από την προηγούμενή του έκδοση. Η νεώτερη συλλογή του είναι ωριμότερη στιχουργικά, πιο λιτή μα ταυτόχρονα εξάγεται πλούτο συναισθημάτων δίχως υπερβολές ή βερμπαλισμούς. Ο αρχαίος πολιτισμός διατηρεί το χαρακτήρα του κονιάματος του κατσαρικού οικοδομήματος, αλλά είναι πλουσιότερος σε συμβολισμούς.

Η ποίηση του Κατσαρού είναι υπαρξιακή. Εκπέμπει μια μελαγχολία χαμού στο σύνολό της. Ακόμα και τα φωτεινά χρώματα της εικαστικής του εντείνουν το συναίσθημα του πόνου και της μοναξιάς. Ακόμα κι αν εξέλειπαν οι σημειώσεις του ποιητή για την αιτία και η αφιέρωση στον πατέρα του, ένα συναίσθημα πένθους -άμεσα αντιληπτό- κυριαρχεί.

Ο εικαστικός σουρεαλισμός του Κατσαρού συνδυάζεται με την υπαρξιακή προσέγγιση και τη λύπη με μία χαρακτηριστική αίσθηση λυρισμού. Έτσι, στην ουσία η συλλογή του γίνεται ένας λυρικός σουρεαλιστικός επιτάφιος, που όχι προκαλεί συναισθήματα θλίψης, αλλά δημιουργεί τις συναισθηματικές συνθήκες που προκαλούν στοχασμό στον αναγνώστη. Η τρυφερότητα γίνεται οδύνη και μετουσιώνεται σε μία ποιητική συλλογή, μετρημένη, δίχως συναισθηματικές εξάρσεις.

Διακρίνονται επιρροές από τον Εγγονόπουλο, τον εικαστικό Εγγονόπουλο όχι τον ποιητή. Όλα τα εικονικά θρύμματα της κατσαρικής ποίησης μοιάζουν να βγαίνουν από πίνακες του Νίκου Εγγονόπουλου ή θα μπορούσαν να απεικονιστούν με το θραυσματικό σουρεαλιστικό ύφος του ποιητή-ζωγράφου.

Η πυραμίδα (τάφος), τα κυπαρίσσια, το κόκκινο (του αγώνα για ζωή) και το μαύρο (του χαμού), το ρόδι (της χαράς και της αναγέννησης) το φέρετρο, ο Κέρβερος, η εμφάνιση της δολοφονημένης Υπατίας λειτουργούν ως σύμβολα με το δικό τους συναισθηματικό φορτίο ως σημαίνοντα. Άλλωστε, στην ποιητική του Κατσαρού καμία λέξη δεν περισσεύει, καμία λέξη δεν επαναλαμβάνεται. Η επιλογή και η τοποθέτησή τους στο στίχο, μόνο τυχαίες δεν είναι.

Σε όλη την ποιητική σύνθεση διακρίνουμε στοιχεία με μυθολογική ή ιστορική προέλευση (Ερυθρά, Παρθενώνας, λωτός κλπ) να αγκαλιάζουν σύγχρονες εικόνες. Με υπερρεαλιστικές ρίζες συνδέονται συνειρμικά μεταξύ τους ολοκληρώνοντας το ποιητικό κάδρο του πένθους. Η μετωνυμική χρήση λέξεων με τη συνειρμική συνάφεια, εμπλουτίζουν το σουρεαλιστικό ύφος μέσα στο υπαρξιακό κλίμα («το τσάι σου έγινε κύβος λευκός», βλ. κύβος ζάχαρης, για να συνδεθεί το άχνισμα του τσαγιού με ένα… ρόδι). Διακρίνεται μία ευελιξία στην εικονοπλασία καθώς με βάση και την υπερρεαλιστική παράδοση οι θρυμματισμένοι στίχοι δημιουργούν μικρές εικόνες που συνδέονται μεταξύ τους με ελαστικότητα.

 

Χαρακτηριστικό του υπερρεαλισμού -μεταξύ άλλων- είναι η συνειρμική σύνδεση εικόνων (άλλοτε ως σύμβολα, άλλοτε πηγάζουσες από το υποσυνείδητο, άλλοτε ως απλή εικονοπλασία ή ως μέρος μιας αφηγηματικής γραφής). Και σήμερα, στην εποχή της εικόνας, η σουρεαλιστική εικαστική και συνειρμική θραυσματικότητα, αποκτά άλλη σημασία. Μοιάζει ως μία ποιητική απάντηση στον καταιγισμό των εικόνων, επενδύοντας στο συναίσθημα και προκαλώντας ερεθίσματα στοχασμού.

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Ας μη λησμονούμε δε πως «η ποίηση είναι το καταφύγιο της γλώσσας. Στον φαινομενικά αδράστειο γλωσσικό τηλεβόθρο, η ποίηση είναι ο ευνοϊκότερος συνομιλητής του Ανθρώπου. Στην εποχή της εικόνας, μόνο αυτή στέκεται με κριτική διάθεση στο λόγο. Γιατί η ποίηση είναι η κρίση της γλώσσας. Δεν ισοπεδώνει, αλλά εγείρει γέφυρες μεταξύ των ανθρώπων, αγκαλιάζει διαλέκτους, γεννά εικόνες, ζωγραφίζει συναισθήματα. Σε μια απρόσωπη ασύρματη κοινωνία, μόνο εκείνη μπορεί να συνδέσει τα συναισθήματα και να χαλάσουμε το τέρας». Και η ποιητική του Κατσαρού με την μεταμοντέρνα υπερρεαλιστική τόλμη της και το υπαρξιακό της υπόβαθρο μοιάζει να λειτουργεί ως απάντηση στο αίνιγμα της εποχής μας.

Ακολουθήστε μας

Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173, του Βαγγέλη Γιαννίση

Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173, του Βαγγέλη Γιαννίση

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης είναι ο πρώτος Έλληνας συγγραφέας που καταφέρνει να… εισβάλλει στο Τμήμα Ανθρωποκτονιών της ΓΑΔΑ, να συνεργαστεί με τους αξιωματικούς του και να καταγράψει πέντε υποθέσεις που κλήθηκαν να εξιχνιάσουν στη σταδιοδρομία τους, αλλά και τις συνθήκες...

Το ποτάμι, του Αιμίλιου Σολωμού

Το ποτάμι, του Αιμίλιου Σολωμού

Ο Χάρης ζει δίπλα στο ποτάμι και ξεχνιέται ψαρεύοντας πέστροφες όσο περιμένει την επιστροφή του πατέρα του από τον πόλεμο. Μια μέρα αρχίζουν να κατεβαίνουν διάφορα παιχνίδια μέσα σε ξύλινα κιβώτια. Ποιος τα έχασε; Τι κρύβεται λίγα μόλις μέτρα πιο πάνω και πώς θα...

Βερούκης

Βερούκης

ΒΕΡΟΥΚΗΣ Ο μάστορας Βερούκης, συνεργείο ονομαστό,  μόνος ήρθε απ’ το χωριό, 17 στα 18, έφτυσε αίμα, να το ανοίξει, δούλευε σαν το σκυλί, μα η ζωή καλή μαζί του, έγινε κάποιος και αυτός, έχει πια 6 υπαλλήλους, χρειάζεται και έβδομο, του προτείνανε παιδί, πατριώτη, απ’...

Οι οικογενειακοί μας δράκοι, της Χρυσάνθης Τσιαμπαλή

Οι οικογενειακοί μας δράκοι, της Χρυσάνθης Τσιαμπαλή

Η Πινακοθήκη της πόλης διοργανώνει διαγωνισμό ζωγραφικής για παιδιά δημοτικού σχολείου με θέμα τους δράκους. Ο Γιάννης διαπιστώνει πως δύο συμμαθητές του τα καταφέρνουν καλύτερα από κείνον, γιατί, μεταξύ άλλων, δέχτηκαν βοήθεια από γονείς κι αδέλφια. Έτσι, ο Γιάννης...

Τα χέρια της θεάς, του Διονύση Λεϊμονή

Τα χέρια της θεάς, του Διονύση Λεϊμονή

Τι συνέβη την ημέρα της αρπαγής της Αφροδίτης από τη Μήλο; Πού χάθηκαν τα χέρια της; Πώς ρίζωσε το άγαλμα στο Μουσείο του Λούβρου; Πώς θα καταφέρουν κάποια παιδιά να αγκαλιάσουν την ιστορία της και να δουλέψουν πάνω σε αυτήν, χρησιμοποιώντας όλα τα εκφραστικά μέσα των...

Διαβάστε κι αυτά

Τα χέρια της θεάς, του Διονύση Λεϊμονή

Τα χέρια της θεάς, του Διονύση Λεϊμονή

Τι συνέβη την ημέρα της αρπαγής της Αφροδίτης από τη Μήλο; Πού χάθηκαν τα χέρια της; Πώς ρίζωσε το άγαλμα στο Μουσείο του Λούβρου; Πώς θα καταφέρουν κάποια παιδιά να αγκαλιάσουν την ιστορία της και να δουλέψουν πάνω σε αυτήν, χρησιμοποιώντας όλα τα εκφραστικά μέσα των...

Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας (Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα #4), της Μαρίας Ανδρικοπούλου

Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας (Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα #4), της Μαρίας Ανδρικοπούλου

Ποιος ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας που κυβέρνησε το ελληνικό κράτος στα πρώτα του βήματα μετά την Επανάσταση του 1821; Ποια ήταν η σχέση του με την Ελβετία πριν έρθει στην Ελλάδα και γιατί μνημονεύεται ακόμη σε αυτήν τη χώρα; Πώς αντιμετώπισε και πώς οργάνωσε το χάος...

Ατελές κολλάζ, του Σταύρου Σταμπόγλη

Ατελές κολλάζ, του Σταύρου Σταμπόγλη

Ατελές κολλάζ Σταύρος Σταμπόγλης _ γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης - Η ποιητική συλλογή του Σταύρου Σταμπόγλη, που φέρει τον τίτλο 'Ατελές Κολλάζ,' κυκλοφόρησε το 2020, από τις εκδόσεις Κουκκίδα.[1] Αρχικά, δύναται να επισημάνουμε πως, όπως και ο τίτλος της συλλογής, δηλοί,...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου