Ποδόσφαιρο και λαϊκές συνοικίες στην εποχή της αθωότητας

7.12.2017

Κώστας Κρεμμύδας
Μανδραγόρας
ISBN: 978-960-592-052-4

Η σχέση ποδοσφαίρου και πολιτικής έχει αναλυθεί ποικιλοτρόπως στη διεθνή βιβλιογραφία. Ειδικά η σύνδεση του ποδοσφαίρου με τα λαϊκά στρώματα είναι άρρηκτη, τουλάχιστον για τις πιο αθώες εποχές του, και για αυτό το λόγο σημαντικοί λογοτέχνες συνδέθηκαν με το ποδόσφαιρο. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο θα εντάξουμε και τη συλλογή αφηγημάτων του ασυμβίβαστου κι ανατρεπτικού Κώστα Κρεμμύδα «ερυθρόλευκη τρέλα» (Μανδραγόρας, 2017).

Τα αφηγήματα του Κώστα Κρεμμύδα ακολουθούν, θα λέγαμε, το ύφος του χαρακτήρα του συγγραφέα. Σκληρή κριτική σε ήπιους τόνους, δηκτικό ύφος ανάμεικτο με δόσεις χιούμορ και πολυσχιδές, όπως ο ίδιος. Με μία ρέουσα γλώσσα, το παρελθόν των μεσοαστικών και λαϊκών συνοικιών της Αθήνας αναγεννιέται περιστρεφόμενο γύρω από την πρωτοενική αφήγηση. Βέβαια, δεν πρόκειται για διηγήματα, αλλά για απομνημονευματικά αφηγήματα που συνδέουν το παρελθόν με το τώρα.

Ο αφηγητής, πρωτοπρόσωπος με μηδενική εστίαση, αφού ήδη γνωρίζει την εξέλιξη των καταστάσεων, μας ταξιδεύει στην ταχύτατα αναπτυσσόμενη Αθήνα, πριν και μετά τη χούντα. Πολιτικά σχόλια –για το τότε και το σήμερα– και κοινωνική κριτική συνδέουν το παρελθόν του τόπου μέσα στην ακτινωτή αφηγηματική δράση.

Μέσα στην κίνηση της προφορικότητας η έκφραση του Κρεμμύδα αγκαλιάζει τον αναγνώστη με τη μεστότητά της μα και τη μεταφορική της διάσταση. Πυκνή ή χαλαρότερη, μεταφορική ή σε μορφή σχολείων εντυπωσιάζει με τα συχνά άλματα σε θέματα, περιοχές ή χρόνους. Η μεταπήδηση γίνεται τόσο φυσικά, ώστε παρά την πολυκεντρικότητα το υλικό είναι σφιχτά δεμένο.

Χωρίς κεντρικό μύθο ο συγγραφέας ταξιδεύει στον χρόνο και τις αθηναϊκές γειτονιές με τη συνειρμική ελευθερία. Περιηγείται στα μέρη που τον σημάδεψαν, συνδέοντάς τα με την ιστορία, την πολιτική ζωή της διηγούμενης εποχής και αναφορές στο ποδόσφαιρο. Η ζωντάνια της διήγησης και το πηγαίο σαρκαστικό του χιούμορ διατηρεί αμείωτο το αναγνωστικό ενδιαφέρον, ακόμα και για έναν κάτοικο εκτός Αθηνών. Και βέβαια θα ήταν λάθος να αφήσουμε έξω το αριστερό πρόσημο της κριτικής του Κρεμμύδα που φωτίζει τα σχόλιά του για το πολιτικό παρελθόν στις σύγχρονες μας καταστάσεις σε ένα διαρκές παιχνίδισμα χρονικού πήγαινε-έλα.

Στο κέντρο του αφηγηματικού του κύκλου παραμένει ο Κολωνός και βασικά το 1966. Από εκεί ακτινωτά απλώνεται στον Αττικό χώρο και τον χρόνο. Και οι λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές αναφορές πανταχού παρούσες, από τον Κάλλας και τον Σεφέρη έως τον Αγγελόπουλο και τον Καρρά.

Αφορμή των νοητών χωροχρονικών διαδρομών παραμένει το ποδόσφαιρο και οι “ήρωες” του Ολυμπιακού. Μολονότι το ποδόσφαιρο ως θεματική δεν καλύπτει το σύνολο της έκτασης του βιβλίου (η μισή συλλογή κινείται γύρω από έναν ιστορικό και πολιτικό άξονα), εντούτοις αποτελεί το συνδετικό δεσμό του πολιτικού και κοινωνικού σχολιασμού του συγγραφέα, καθώς εντάσσεται αβίαστα στην κοινωνική πορεία της αφηγηματογραφίας του.

Άλλωστε, η “μπάλα” αποτελέσει και δεκαετίες έναν κεντρικό κορμό της λαϊκής κουλτούρας και μία κοινωνική εκδήλωση. Η “στρογγυλή θεά” έδινε «χαρά υπόσταση και κουράγιο έστω και για ένα δίωρο» στους οπαδούς. Γιατί ακριβώς η ομάδα/φανέλα ήταν μία ιδέα, μία καταγωγή, ένα συναίσθημα κι αφορμή ομαδοποίησης.

Στην εποχή που ο ξένος (πρόσφυγας ή εσωτερικός μετανάστης) ήταν εξόριστος και κοινωνικά περιθωριοποιημένος, το ποδόσφαιρο είναι όταν ο δεσμός σύνδεσης με τους άλλους. Άλλωστε, σημαντικές ομάδες ταυτίστηκαν στα χρόνια του άδολου οπαδισμού –πριν την πολιτικοποίηση και την επιχειρηματοποίηση του αθλήματος– με την προσφυγιά (ΠΑΟΚ, ολυμπιακός, ΑΕΚ κλπ), ανάλογα με τον τόπο πόλη καταγωγής τους.

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Και ακριβώς στο βιβλίο του Κρεμμύδα ο αγνός οπαδισμός της εποχής της αθωότητας πλημμυρίζει τις ανεπιτήδευτα λογοτεχνικές και γεμάτες ανατρεπτική ειρωνεία σελίδες του. Δεν επιμένει στην ιστορία των επιτυχιών ή τόσο στα πρόσωπα (μόλο που καταγράφονται αρκετά) όσο στο πώς η ομάδα αγγίζει τις λαϊκές ψυχές. Και δεν είναι τυχαίο ότι στην ουσία δεν υπάρχουν αρκετές αναφορές στη βιομηχανοποιημένη εποχή του αθλητισμού, στην περίοδο της διαπλοκής πολιτικής και ποδοσφαίρου, των πανάκριβων μεταγραφών που πολιορκούν τη λογική του μεροκαματιάρη οπαδού ή ακόμα στον ίδιο τον χουλιγκανισμό (ή αν κρίνουμε από τη σκληρή κριτική στον Κοντονή –τον μόνο καταγραφόμενο ονομαστικά υπουργό αθλητισμού– δε θέλει να τα δει και να τα σχολιάσει μένοντας στο ρομαντικό ιδεώδες).

Οι παίκτες είναι οι ήρωες μιας λαϊκής εποποιίας, που καταγράφεται στη συνείδηση των οπαδών. Το ποδόσφαιρο, εξάλλου, διατηρούσε έναν χαρακτήρα βαθιάς συλλογικότητας, όπως κάθε μαζική ιεροτελεστία, από τον αρχαίο διθύραμβο και την τραγωδία, έως τον ιππόδρομο του “Νίκα” και το μεταπολεμικό γήπεδο (ως χώρος ποδοσφαίρου αποκλειστικά η λέξη σε μία περίεργη γραμματική/ νοηματική σύγκλιση του όρου).

πρώτη δημοσίευση

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Ακολουθήστε μας

Club 23.4 – Ντίνος Γιώτης

Club 23.4 – Ντίνος Γιώτης

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Τι είναι ο άνθρωπος απέναντι στον χρόνο; Ένα μικρό σπουργίτι με μαύρο λοφίο που κείτεται άψυχο στο μπαλκόνι δίπλα στα σκόρπια ψίχουλα. Αιώνια ηττημένος και τα σχέδιά του, ό,τι ονειρεύτηκε, «αφορούν μόνον εκείνον και ούτε πρόκειται να τα...

Πέρα από την αιωνιότητα, της Ιουλίας Ιωάννου

Πέρα από την αιωνιότητα, της Ιουλίας Ιωάννου

Στη Σέριφο της δεκαετίας του 1910 ζει και μεγαλώνει ο Μενέλαος Γαλανός που αγωνίζεται να τελειώσει το σχολείο για να σπουδάσει και να βοηθήσει τους γονείς του μακριά από τα ορυχεία του νησιού που έχουν στοιχίσει τον θάνατο σε τόσους εργάτες. Ταυτόχρονα ο πατέρας του...

Η ευαισθησία είναι η νέα δύναμη, της Anita Moorjani

Η ευαισθησία είναι η νέα δύναμη, της Anita Moorjani

γράφει η Κατερίνα Σιδέρη - Ένα ακόμη δυνατό βιβλίο προσωπικής ανάπτυξης, από την Ανίτα Μούρτζανι, τη συγγραφέα που έζησε μια επιθανάτια εμπειρία με απώτερο σκοπό της μέσα από αυτό το εγχειρίδιο, να μας συμβουλέψει και να μας μυήσει, στον κόσμο της ενσυναίσθησης, που...

Οχτώ ντετέκτιβ, του Alex Pavesi

Οχτώ ντετέκτιβ, του Alex Pavesi

Οχτώ ντετέκτιβ ονομάζεται το συγγραφικό ντεμπούτο του Alex Pavesi, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Οχτώ γρίφοι για δυνατούς λύτες, που όλοι μαζί συνθέτουν ένα ευφυέστατο νουάρ αστυνομικό θρίλερ, που υπόσχεται να κλέψει τις εντυπώσεις. Στα τέλη της δεκαετίας...

Ο Τζίμης στην Κυψέλη, του Χρήστου Χωμενίδη

Ο Τζίμης στην Κυψέλη, του Χρήστου Χωμενίδη

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - Στον κόσμο του θεάτρου, της σύγχρονης Αθήνας των τελών του 20ου και των αρχών του 21ου αιώνα - και, πιο συγκεκριμένα, της Κυψέλης-, αλλά και στον ψυχισμό του κεντρικού ήρωά του, του Τζίμη Παπιδάκη διεισδύει διεξοδικά ο μεγάλος δεξιοτέχνης...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Ο Τζίμης στην Κυψέλη, του Χρήστου Χωμενίδη

Ο Τζίμης στην Κυψέλη, του Χρήστου Χωμενίδη

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - Στον κόσμο του θεάτρου, της σύγχρονης Αθήνας των τελών του 20ου και των αρχών του 21ου αιώνα - και, πιο συγκεκριμένα, της Κυψέλης-, αλλά και στον ψυχισμό του κεντρικού ήρωά του, του Τζίμη Παπιδάκη διεισδύει διεξοδικά ο μεγάλος δεξιοτέχνης...

Ο φυσιοθεραπευτής, της Μέμης Καρυώτου

Ο φυσιοθεραπευτής, της Μέμης Καρυώτου

γράφει η Κατερίνα Σιδέρη - Το βιβλίο "Ο φυσιοθεραπευτής", μια όμορφη νουβέλα, θυμίζει παραμύθι... πραγματεύεται φαινόμενα της εποχής όπως το bulling και τον παιδικό ρατσισμό και μας περιγράφει τη μοναχική πορεία του ήρωα Σταύρου, γεμάτη ερωτηματικά και χαμένα κομμάτια...

Το τρίτο λάθος, του Κωνσταντίνου Μανίκα

Το τρίτο λάθος, του Κωνσταντίνου Μανίκα

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Όλα ξεκινούν εξήντα χρόνια πριν στο κέντρο της Αθήνας μιας άλλης εποχής σε ένα νεοκλασικό κτίριο που θα δοθεί -κατά το σύνηθες- για αντιπαροχή. Μαζί του γεννιέται και η ιστορία του κυρίου Μιχάλη και της οικογένειάς του, που προσπαθούν να...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου