Χαϊκού με «γάλα σε σκόνη»

10.11.2015

Τζένη Φουντέα - Σκλαβούνου
Μανδραγόρας
ISBN: 978-960-9476-67-6

Αν και τα χαϊκού εμφανίζονται στη δυτική ποίηση κατά το ΙΘ΄ αιώνα (με τον Ολλανδό Hendrik Doeff) -με γνωστότερο Έλληνα που πειραματίστηκε με τη φόρμα τούτη το Σεφέρη-, στη νέα χιλιετία καταγράφεται μία σημαντική αύξηση της εκδοτικής παραγωγής σε χαϊκού σε όλο τον κόσμο.

Βέβαια, καθώς η τέχνη εξελίσσεται έτσι και το χαϊκού μοιάζει να αλλάζει χαρακτήρα. Όσο και να διαμαρτύρονται οι "ορθόδοξοι" φορμαλιστές του χαϊκού, η εξέλιξη είναι αναπόφευκτη, ειδικά από τη στιγμή που το είδος υιοθετείται σε δεκάδες γλώσσες και από τόσους ποιητές παγκοσμίως. Ειδικά αν σκεφτούμε ότι αλλάζει η γιαπωνέζικη μετρική και η κάθετη γραφή (σε οριζόντια) οι αλλαγές είναι αναπόφευκτες. Πόσο μάλλον αν όταν αφαιρείται η συνδετική λέξη-πυρήνας του χαϊκού.

Με τον καιρό, και τούτο καταγράφεται και βιβλιογραφικά, τα χαϊκού προσαρμόζονται στις νέες κοινωνικές συνθήκες των δυτικών κοινωνιών. Αποκτούν ένα περιεχόμενο κοινωνικό ή υπαρξιακό. Ειδικά στην Ελλάδα συνδέονται αισθητικά με την αποφθεγματική έκφραση της μεταπολεμικής ποιητικής παραγωγής, χωρίς να εκλείπουν κι εκείνες οι συλλογές που υιοθετούν τον εποχικό περιγραφικό χαρακτήρα της ιαπωνικής λογοτεχνίας.

 

Στην εξελικτική αυτή διαδικασία εντάσσεται και η ποιητική συλλογή της Τζένης Φουντέα-Σκλαβούνου «γάλα σε σκόνη» (Μανδραγόρας, 2013) που αποτελεί από «44 χαϊκού με υστερόγραφο».

Η ποιήτρια στην εποχή της διαδικτυακής κενολογίας εκθέτει καινοτόμα στιχουργήματα που συχνά μοιάζουν με συνθήματα τοίχου. Σε έναν κόσμο φιλαυτίας, δηθενισμού και ανούσιας πολυλογίας, επιτίθεται με ολιγόλεκτες συνθέσεις. Το λακωνικό πρότυπο που ενστερνίζεται η δημιουργός κάνει το συναίσθημα να εισχωρεί σχεδόν βίαια στον αναγνώστη.

Περισσότερο θα λέγαμε ότι η ποιήτρια στην αναζήτηση εκφραστικής διεξόδου υιοθέτησε μερικώς τη φόρμα του χαϊκού. Διατήρησε τη συλλαβική μορφή και την εσωτερική επάρκεια του είδους ώστε να θεωρείται, παρά τη συντομία του, ως ολοκληρωμένο ποίημα. Αξιοποιεί τη στιχουργική αυστηρότητά του ως βραχυλογική έκφραση, τον εσωτερικό ρυθμό και τη συνοχή της ιαπωνικής ποιητικής νόρμας.

Εγκαταλείπει όμως το φυσιολατρικό κι εικονοπλαστικό περιεχόμενο της ιαπωνικής φόρμας· πειραματίζεται με τη βραχυλογία του χαϊκού αναζητώντας σε αυτό έναν εκφραστικό τρόπο να εκθέσει κοινωνιοϋπαρξιακές αγωνίες. Στην ουσία ξεπερνά το ιαπωνικό είδος. Ώθησε την ιαπωνική φόρμα σε ένα καινοφανές επίπεδο περιεχομένου και στίχου.

Η ποιήτρια παρατηρεί την κοινωνία και καταγράφει το μελαγχολικό σκοτάδι που την καλύπτει. Στην ουσία όμως οφείλουμε να κάνουμε λόγο για κοινωνιοϋπαρξιακή ποίηση ή εξωστρεφή υπαρξιακή ποίηση (παρά την ανθολόγηση και αυτοαναφορικών συνθέσεων).

Η προσθήκη ενός επιμύθιου -το τιτλικό "υστερόγραφο"- σε κάθε ποίημα, ολοκληρώνει τη στιχουργική καινοτομία της Φουντέα-Σκλαβούνου. Και αυτή η ενσωμάτωση επιμυθίων σε χαϊκού είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα -κριτικά- μολονότι αλλάζουν εντελώς το στιχουργικό χαρακτήρα της γιαπωνέζικης φόρμας. Ωστόσο, δεν αποτελεί μία απλή στιχουργική προσθήκη, αλλά μία εκφραστική ευρηματικότητα που αναβλύζει σαρκασμό και πηγαίο πόνο. Πλάι στην ερμηνευτική ιδιότητά τους, με το σαρκαστικό τους ύφος επιτείνουν το συναισθηματισμό του κατεξοχήν χαϊκού. Άλλες φορές μοιάζουν με τίτλους ως αναγκαίο συμπλήρωμα στη σύνθεση.

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Η αποφθεγματική διατύπωση υποστηρίζει το γλυκόπικρο ύφος της ποιήτριας όπως διατυπώνεται μέσα από την καθημερινή γλώσσα. Ενδυναμώνει τόσο το μήνυμα όσο και την εξομολογητική διάθεση. Το β΄ ενικό γραμματικό πρόσωπο προσδίδει έναν διδακτικό τόνο, αλλά και δημιουργεί μία αμεσότητα που αλλάζει άρδην το φυσιολατρικό εικονοπλαστικό περιεχόμενο του παραδοσιακού ιαπωνικού ποιητικού είδους. Αντίστοιχα, το α΄ ενικό αισθητοποιεί ένα εξομολογητικό ύφος.

 

Ο νεωτερισμός είναι ένα εγγενές χαρακτηριστικό της ποίησης -και της Τέχνης γενικότερα. Από τούτον σαφώς και δε θα μπορούσε να διαφοροποιείται το χαϊκού. Σε όλο τον κόσμο εγκαταλείπεται ο φυσιολατρικός κι εικονοπλαστικός του χαρακτήρα. Αποκτά άλλοτε ερωτικό περιεχόμενο, άλλες φορές κοινωνικό ή υπαρξιακό. Και αυτό είναι θεμιτό. Οι ποιητές αναζητούν μία εκφραστική διέξοδο και τούτο δεν μπορεί παρά να είναι θετικό ως μία επαρκή -όχι τη μόνη βεβαίως- συνθήκη για την ανανέωση.

Ακολουθήστε μας

«Ο Δράκος», της  Καίτης Δροσίνη

«Ο Δράκος», της Καίτης Δροσίνη

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Ο Δράκος ζει σ’ ένα παραθαλάσσιο χωριό της Πελοποννήσου, όπου το Φως πλημμυρίζει τα σοκάκια με τις βουκαμβίλιες και τα μικρά γραφικά σπίτια  σκαρφαλώνουν το ένα πάνω στο άλλο. Ένα μέρος παραδεισένιο, όπου νομίζεις πως το Κακό δεν μπορεί να...

Το τρένο των παιδιών, της Βιόλα Αρντόνε

Το τρένο των παιδιών, της Βιόλα Αρντόνε

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - "Μερικές φορές αυτός που σε αφήνει να φύγεις σε αγαπάει περισσότερο από αυτόν που σε κρατάει κοντά του..." Αυτή είναι η φράση η οποία αντιπροσωπεύει εν ολίγοις το νόημα του βιβλίου "Το τρένο των παιδιών" της Ναπολιτάνας λογοτέχνιδας Βιόλα...

Ο ουρανός που δεν ήθελε να είναι μόνος του, της Ελένης Θεοδοσίου

Ο ουρανός που δεν ήθελε να είναι μόνος του, της Ελένης Θεοδοσίου

Συνήθως όταν διαλέγουμε παραμύθια ψάχνουμε αυτά που έχουν ένα κοινωνικό μήνυμα να περάσουν, αυτά που είναι διασκεδαστικά ή αυτά που κινητοποιούν τις δεξιότητες των παιδιών. Τα τελευταία χρόνια η παιδική λογοτεχνία καταπιάνεται όλο και συχνότερα με πιο «δύσκολες»...

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Ο Βέλγος ντετέκτιβ Ηρακλής Πουαρό είναι σε μια κρουαζιέρα στον Νείλο και απολαμβάνει τις ξεναγήσεις στους ναούς και στις παραποτάμιες πόλεις. Όλα κυλάνε υπέροχα όταν η πλούσια κληρονόμος Λινέτ Ρίτζγουεϊ βρίσκεται δολοφονημένη αφήνοντας απαρηγόρητο τον σύζυγό της, με...

Κορίτσια και Άνοιξη

Κορίτσια και Άνοιξη

Απρίλης, Μάης καθοδόν.  Κορίτσια στου έρωτα το ρουν.  Έχουν το ένστικτο των λουλουδιών:  να μην ανθίσουν δε μπορούν.   _ γράφει ο Σπύρος...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Κορίτσια και Άνοιξη

Κορίτσια και Άνοιξη

Απρίλης, Μάης καθοδόν.  Κορίτσια στου έρωτα το ρουν.  Έχουν το ένστικτο των λουλουδιών:  να μην ανθίσουν δε μπορούν.   _ γράφει ο Σπύρος...

Η φλόγα της Ελεγκάντι, της Χριστίνας Ψύλλα

Η φλόγα της Ελεγκάντι, της Χριστίνας Ψύλλα

«Είμαι η Ελίζ Γουάιτ. Είμαι το απαγορευμένο, ο μύθος σας, και θα διεκδικήσω τη θέση μου σε αυτόν τον κόσμο». Έτσι συστήνει την ηρωίδα της στο αναγνωστικό κοινό η Χριστίνα Ψύλλα, η οποία, με το συγγραφικό της ντεμπούτο Η φλόγα της Ελεγκάντι, διεκδικεί επάξια μια θέση...

Πύρινη κόλαση – (Στέλλα Άνταμς #2), της Κικής Τσιλιγγερίδου

Πύρινη κόλαση – (Στέλλα Άνταμς #2), της Κικής Τσιλιγγερίδου

Ο Αλέξανδρος Κορρές, δημοσιογράφος και παρουσιαστής στη μεσημεριανή τηλεοπτική ζώνη, βρίσκεται δολοφονημένος, βασανισμένος και φριχτά ακρωτηριασμένος στο διαμέρισμά του στον Λυκαβηττό. Τι θέλει να δείξει ο δολοφόνος με τον τρόπο που τοποθέτησε το θύμα αφού αφαίρεσε τη...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου