Η ηλιόλουστη νοσταλγία του Τιμοθέου

21.07.2016

Ανδρέας Τιμοθέου
Αρμίδα

Η κυπριακή ποίηση τα τελευταία χρόνια, και με τη βοήθεια του διαδικτύου, έχει πλέον ενσωματωθεί σημαντικά στα ελληνικά γράμματα και η κριτική την προσεγγίζει πλέον με μία σταθερότητα. Βέβαια, συχνά μοιάζει σαν η κριτική να διακατέχεται από μία περίεργη ανάγκη να να ενσωματώσει/ταυτίσει όλους τους Κύπριους ποιητές σε κοινές τάσεις. Έτσι όμως παραβλέπονται κομφορμιστικά τόσο οι επαφές και επιρροές από την κεντρική/ελλαδική ποιητική παραγωγή[1] όσο και προσπερνιούνται οι νέες τάσεις και κυρίως οι νεώτεροι ηλικιακά λογοτέχνες[2]. Μόνη εξαίρεση οι λίγες αξιόλογες ανθολογίες που ωστόσο ακόμα δεν κατάφεραν να φέρουν του Κύπριους δημιουργούς κοντά στο αναγνωστικό κοινό[3].

Ειδικά οι νεώτεροι ποιητές με απόσταση από την εισβολή και τα βιώματα της εποχής που καθόρισαν την παραγωγή των μεγαλύτερων γενεών, έρχονται πιο κοντά στις ατομικές και κοινωνικές αγωνίες των Ελλαδιτών ομοτέχνων τους, χωρίς ωστόσο να ξεχνούν ούτε την τοπική ιδιαιτερότητα ούτε την τοπική διάλεκτο που συχνά ενσωματώνουν στη στιχουργία τους. Στα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους εμφανής είναι η εγκατάλειψη της κατά Αλέξη Ζήρα «παράδοξης και ανεξήγητης “αναβίωσης” του ιδιωματικού λυρισμού, ιδίως μεταξύ των ποιητών που είναι σήμερα μεταξύ πενήντα και εβδομήντα ετών και που εμφανίστηκαν στα γράμματα γύρω στα επικά χρόνια της Ανεξαρτησίας και, στη συνέχεια, γύρω στο τραγικό σημείο ναδίρ της τουρκικής εισβολής».

Σε ένα τέτοιο λογοτεχνικό περιβάλλον εκδόθηκαν και «τα άνθη του φωτός» (αρμίδα, 2014) του Ανδρέα Τιμοθέου. Η ποίηση του Τιμοθέου είναι προσωπική. Οι συνθέσεις του μοιάζουν με "πρόχειρα" ραβασάκια σε ένα ποιητικό σημειωματάριο.

Η γραφή του διακρίνεται από μία αμεσότητα και μία εσωτερικότητα στην οποία διαθλάται η ευαισθησία και η στοχαστική του διάθεση που χρωματίζεται από τα πεζολογικά στοιχεία της έκφρασής του. Στις πέντε ενότητες της συλλογής, ο ποιητής πονά, ονειρεύεται, νιώθει και αποζητά την αλήθεια και την αγάπη αντιμέτωπος με τη μοναξιά. Προβληματίζεται για τη ζωή και τον θάνατο, αγωνιά για την κυριαρχία της αδικίας και της φαυλότητας.

Υιοθετεί έναν λόγο άμεσο. Η προφορικότητα της γραφής του ακροβατεί ανάμεσα στην πεζή καθημερινή γλώσσα και στην εμπλουτισμένη λιτότητα. Στην έκφρασή του κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά μέσα σε έναν αντιποιητικό λόγο κύριων και δευτερευουσών προτάσεων χωρίς λογοτεχνικά σχήματα. Πλήρεις προτάσεις και προτρεπτικές προστακτικές (περιμένοντας να ‘ρθεις) και υποτακτικές (αδειανά χέρια, στο φως της αγάπης μας, αποχαιρετισμός) διαμορφώνουν ένα ιδιόμορφο πλέγμα λιτότητας.

Τα λιγοστά "ποιητικά" στοιχεία εκφέρονται με τόσο οικείο τρόπο ώστε να προσπερνιούνται γρήγορα όπως ακριβώς στον προφορικό λόγο. Οι επαναλήψεις (τα δυο χέρια, ανάμνηση, το κάλεσμα της μέρας, απολογισμός, λέξεις προς θάνατον) με τις παρηχήσεις (μέρες χωρίς εσένα, ψυχές γνώριμες) και οι αντιθέσεις (αναζήτηση, νυχτερινή διαδρομή) με τις παρομοιώσεις (λέξεις προς θάνατον, τα δυο χέρια, η ένδοξη) ή τις ερωτήσεις (φελλοκρατία, κατάνυξη, Ελένη) ενισχύουν το αναδυόμενο συναίσθημα τονίζοντας τον ψυχικό κόσμο του ποιητή. Αντιθέτως, το συχνό ασύνδετο σχήμα (ποίηση άχραντο μυστήριο, επισκέπτες, το μερτικό της μελωδίας, μακρινό παρελθόν, Φλωρεντία, βλέμματα, μέρες χωρίς εσένα) προσδίδει μία κίνηση στον πάντα κεντραρισμένο στίχο, που επιτείνει το συναίσθημα.

Η συντριπτική πλειοψηφία των ποιημάτων της συλλογής απευθύνεται σε ένα δεύτερο γραμματικό πρόσωπο. Η συχνή χρήση της κλητικής προσφώνησης ενισχύει την αμεσότητα μέσα από το εξομολογητικό ύφος και τη διαλογική διάσταση (παρά την σταθερή εκφορά ορισμένων προσφωνήσεων). Την ίδια στιγμή το β΄ ενικό προσδίνει μία αίσθηση παρουσίας ενός βουβού προσώπου· ωστόσο, τούτο -όταν υπάρχει- δεν είναι παρά μία θολή μορφή, σαν ένα φάντασμα που στοιχειώνει τον ποιητή. Ο ποιητής σχεδόν πάντα είναι μόνος και γράφει σε/για κάποιον άλλο, χωρίς να είναι βέβαιο ότι εκείνη -συνήθως- θα λάβει την στιχουργική επιστολή, κάτι που εντείνει το συναίσθημα της μοναξιάς του.

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Η πρωτοενική έκφραση (λανθάνουσα ή εμφανής) ορίζει ένα εγωκεντρικό πλέγμα θέασης των άλλων προσώπων. Παρά την ευαισθησία και το πλούσιο συναίσθημα που διαρρέουν από τις συνθέσεις (γυναίκα καμωμένη από λεβάντα, η γυναίκα με τη μπούρκα) η εστίαση είναι πάντα εσωτερική, χωρίς να αντικειμενικοποιείται (μηδενική). Η ίδια εσωτερική οπτική κυριαρχεί και σε συνθέσεις με πολιτική και κοινωνική χροιά (οδός ηρώων αριθμός 13, αν-έλπιδα, όσο μπορώ, σουχέιπ) ακόμα κι όταν δίνεται μία συλλογική διάσταση με την αξιοποίηση του α΄  πληθυντικού (αρπαχτικά, αποκαμωμένη περηφάνια, νέα γη) ή έμμεσα με κάποια δευτερόπροσωπη αναφορά (φελλλοκρατία, λέξεις προς θάνατον, σουχέιπ, περαστικοί, απ’ το παράθυρό μου).

Ωστόσο, η αυτοαναφορική εστίαση ισορροπεί με την αναγνώριση της μοναδικότητας του άλλου, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από την ελεγειακή προσέγγισή του (divina) ή από τον πόνο του χωρισμού (η αγάπη των φαναριών, στεναγμός μνήμης). Σε αντιδιαστολή προς τον σκοτεινό μποντλερικό τίτλο, η ποιητική του Τιμοθέου διαχέει ένα "εκτυφλωτικό" φως με την ηλιοφάνεια και τους εξωτερικούς του χώρους. Μία φωτεινότητα που ισοζυγίζει τη νοσταλγία και το συναίσθημα της μοναξιάς, θέτοντας σε μία αισιόδοξη βάση τη στιχουργική του.

_____________
[1] Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Κύπριου Μιχαήλ Παπαδόπουλου με τον γλωσσοκεντρισμό υπερρεαλισμό του (ανατολή ηλίου, αναστολή θανάτου, Μανδραγόρας, 2014 και ανθρω πεινώ, Μανδραγόρας, 2016).
[2] βλ. Πάμπος Κουζάλης, Ελένη Αρτεμίου – Φωτιάδου και τον τουρκοκύπριο Μεχμέτ Γιασίν.
[3] βλ. ενδεικτικά Λ. Ζαφειρίου & Λ. Αξελός, Ανθολογία Σύγχρονης Κυπριακής Ποίησης, Στοχαστής 1985 και Βάκης Λοϊζίδης, Ανθολογία Σύγχρονης Κυπριακής Ποίησης, η Κύπρος μετά το '90, Μανδραγόρας 2011 (υπάρχουν βέβαια και επιμέρους μελετητικού ενδιαφέροντος ανθολογίες).

Ακολουθήστε μας

Μπαλάντα μέσα στο Χάος που τραγουδάει

Μπαλάντα μέσα στο Χάος που τραγουδάει

Στου κόσμου τα τελευταία απομεινάρια  στου Ήλιου την ατελεύτητη σιωπή  τα άστρα αφήνουν χρώματα και σημάδια  να βρίσκεις το δρόμο σ’ άγνωστη εποχή.  Η μέρα που φεύγει όμορφη και σκληρή  το ίδιο θα ‘ναι κι η άλλη που ξεκινάει  ας ήταν μετά τη δύση της ν’ ακουστεί ...

«Ο Δράκος», της  Καίτης Δροσίνη

«Ο Δράκος», της Καίτης Δροσίνη

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Ο Δράκος ζει σ’ ένα παραθαλάσσιο χωριό της Πελοποννήσου, όπου το Φως πλημμυρίζει τα σοκάκια με τις βουκαμβίλιες και τα μικρά γραφικά σπίτια  σκαρφαλώνουν το ένα πάνω στο άλλο. Ένα μέρος παραδεισένιο, όπου νομίζεις πως το Κακό δεν μπορεί να...

Το τρένο των παιδιών, της Βιόλα Αρντόνε

Το τρένο των παιδιών, της Βιόλα Αρντόνε

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - "Μερικές φορές αυτός που σε αφήνει να φύγεις σε αγαπάει περισσότερο από αυτόν που σε κρατάει κοντά του..." Αυτή είναι η φράση η οποία αντιπροσωπεύει εν ολίγοις το νόημα του βιβλίου "Το τρένο των παιδιών" της Ναπολιτάνας λογοτέχνιδας Βιόλα...

Ο ουρανός που δεν ήθελε να είναι μόνος του, της Ελένης Θεοδοσίου

Ο ουρανός που δεν ήθελε να είναι μόνος του, της Ελένης Θεοδοσίου

Συνήθως όταν διαλέγουμε παραμύθια ψάχνουμε αυτά που έχουν ένα κοινωνικό μήνυμα να περάσουν, αυτά που είναι διασκεδαστικά ή αυτά που κινητοποιούν τις δεξιότητες των παιδιών. Τα τελευταία χρόνια η παιδική λογοτεχνία καταπιάνεται όλο και συχνότερα με πιο «δύσκολες»...

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Ο Βέλγος ντετέκτιβ Ηρακλής Πουαρό είναι σε μια κρουαζιέρα στον Νείλο και απολαμβάνει τις ξεναγήσεις στους ναούς και στις παραποτάμιες πόλεις. Όλα κυλάνε υπέροχα όταν η πλούσια κληρονόμος Λινέτ Ρίτζγουεϊ βρίσκεται δολοφονημένη αφήνοντας απαρηγόρητο τον σύζυγό της, με...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Ο Βέλγος ντετέκτιβ Ηρακλής Πουαρό είναι σε μια κρουαζιέρα στον Νείλο και απολαμβάνει τις ξεναγήσεις στους ναούς και στις παραποτάμιες πόλεις. Όλα κυλάνε υπέροχα όταν η πλούσια κληρονόμος Λινέτ Ρίτζγουεϊ βρίσκεται δολοφονημένη αφήνοντας απαρηγόρητο τον σύζυγό της, με...

Κορίτσια και Άνοιξη

Κορίτσια και Άνοιξη

Απρίλης, Μάης καθοδόν.  Κορίτσια στου έρωτα το ρουν.  Έχουν το ένστικτο των λουλουδιών:  να μην ανθίσουν δε μπορούν.   _ γράφει ο Σπύρος...

Η φλόγα της Ελεγκάντι, της Χριστίνας Ψύλλα

Η φλόγα της Ελεγκάντι, της Χριστίνας Ψύλλα

«Είμαι η Ελίζ Γουάιτ. Είμαι το απαγορευμένο, ο μύθος σας, και θα διεκδικήσω τη θέση μου σε αυτόν τον κόσμο». Έτσι συστήνει την ηρωίδα της στο αναγνωστικό κοινό η Χριστίνα Ψύλλα, η οποία, με το συγγραφικό της ντεμπούτο Η φλόγα της Ελεγκάντι, διεκδικεί επάξια μια θέση...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου