Ο Κυριάκος ζωγράφιζε. Στο σπίτι του δεν έβλεπες τοίχους. Τους κάλυπτε με πίνακες που αγόραζε ή ζωγράφιζε ο ίδιος. Ασχολούταν κυρίως με τη ζωγραφική του El Greco. Δομήνικος στα Λατινικά σημαίνει Κυριάκος, έλεγε συχνά καμαρώνοντας για τη συνωνυμία. Δύσκολα τον έπαιρνες στα σοβαρά. Αρκούσε όμως να αρχίσει να εξηγεί για να καταλάβεις περί τίνος επρόκειτο. Μιλούσε συχνά για τον πίνακα της «ταφής του κόμητος Όργκαθ».

Δεν καταλαβαίνεις Χριστό από αυτά ή δεν θες να καταλάβεις, όταν ακούς κάποιον να ερμηνεύει στη μέση του δρόμου, σε μια γειτονιά δέκα στενά από το κέντρο του Πειραιά με τα αυτοκίνητα να κορνάρουν και τις δουλειές να τρέχουν. Και όμως, και ας μην καταλαβαίναμε, ακούγαμε. «Ο πίνακας», λέει, «αναπαριστά την Γη και τον Ουρανό» – κάτι που δεν είναι δύσκολο να το πιάσεις γιατί και εμείς γη και ουρανό βλέπουμε εδώ πέρα. «Η Γη φτάνει μέχρι τον Ουρανό και Άγιοι κατεβαίνουν για να θάψουν το σώμα του κόμη Όργκαθ που ήταν ξακουστός για τη φιλανθρωπία και τα πολλά καλά έργα που ο ίδιος όμως συνήθιζε να τα κρατάει κρυφά…»

Ζωγράφιζε και Αγίους. Φιγούρες σχεδόν βασανισμένες με ωχρό δέρμα και εκφραστικά πρόσωπα. Έβλεπες βασανισμένα πρόσωπα και τον Ουρανό στο φόντο λες και τον κρατούσε αιχμάλωτο το βαθύ γαλάζιο της νύχτας. Ο Ιωάννης με ένα δράκο που καιγόταν στο όραμα της Αποκάλυψης, η Μαγδαληνή να κρατά ένα κρανίο και ο Φραγκίσκος της Ασίζης με τα χέρια του γεμάτα πληγές. Παλάμες με ευλύγιστα και μακριά δάχτυλα και τρεις ακτίνες που ενώνουν τον ουρανό με ισάριθμα κατακόκκινα σημάδια στα χέρια του. «Λένε πως είναι τα ίδια σημάδια που άφησαν τα καρφιά στα χέρια του Χριστού», μου εξήγησε κάποτε. «Το αίμα δεν τρέχει, αλλά οι πληγές μένουν για πάντα ολάνοιχτες γιατί είναι οι πληγές της ανθρώπινης ψυχής που αιμορραγεί μπροστά στο θεϊκό δράμα…»

Αυτά και άλλα πολλά μας εξηγεί ο Κυριάκος, ένας άνθρωπος που μπορεί να μην σου μοιάζει με φιλόσοφο και καλλιτέχνη αλλά περνά ώρες να ζωγραφίζει και ώρες να σκέφτεται τι και πως θα ζωγραφίσει. Και περνά – όπως μάθαμε αργότερα ώρες να κρατά τα χέρια του που όσο πάει έχουν και ολοένα πιο δυνατούς πόνους.

*

Ο Κυριάκος έχει ρευματοειδή αρθρίτιδα. Είναι μια αρρώστια που προκαλεί πόνους στα χέρια. Είναι μια αρρώστια που δεν την καταλαβαίνεις για χρόνια, που και οι γιατροί ακόμα δεν την υποψιάζονται και έπειτα, κάποια μέρα σε καλημερίζει καθώς ξεπετάγεται από το χαρτί των εξετάσεων. Είναι μια αρρώστια που δεν είναι αρρώστια, γιατί είναι – λέει – αυτοάνοσο νόσημα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν οφείλεται σε κάποιο μικρόβιο αλλά μέρα με τη μέρα τη γεννά ο ίδιος ο οργανισμός σου για λόγους που και οι γιατροί τόσα χρόνια δεν έχουν καταφέρει να μάθουν.

Είναι μια ασθένεια που προκαλεί αφόρητους πόνους στα χέρια, μέχρι που τα ίδια τα χέρια δεν σε υπακούουν αλλά στραβώνουν και μαζί με τις παλάμες παραμορφώνονται και τα κόκκαλα, και οι τένοντες και οι αρθρώσεις, ακόμα και τα κύτταρα και ό, τι άλλο υπάρχει εκεί μέσα. Είναι μια ασθένεια που σε χτυπά – όπως συνέβη στον Κυριάκο – κυρίως στα χέρια. Όσο περνά ο καιρός γίνεσαι και συ σαν πίνακας του El Greco, ένας άνθρωπος με χέρια παραμορφωμένα από την αρρώστια, πρόσωπο σκαμμένο από τον πόνο και μυαλό που παραπαίει ανάμεσα στο «εσύ» και το «εγώ» διχασμένο από τη σκέψη ότι σε πρόδωσε ο ίδιος σου ο εαυτός, ότι φόρεσες μόνος σου το σιδερένιο προσωπείο του πόνου…

Ο Κυριάκος βέβαια αυτό το κατάλαβε πολύ πριν από εμένα. «Είμαι σαν τις μορφές που ζωγραφίζω» μας λέει, και δεν ξέρεις αν κατά βάθος χαίρεται ή λυπάται για αυτό.

Τον τελευταίο καιρό – φαίνεται πως χειροτερεύουν οι πόνοι – βγαίνει όλο και λιγότερο έξω και μας μιλά ακόμα πιο σπάνια. Βλέπω όμως συχνά φως μέχρι αργά τη νύχτα στα παράθυρα του σπιτιού του. Δεν μπορεί να κοιμηθεί. Όσο πάει ζωγραφίζει όλο και λιγότερο. Βλέπω μόνο το φως όχι τη σκιά του. Τον φαντάζομαι να γυρίζει μέσα στο σπίτι του που δεν έχει τοίχους γιατί είναι σκεπασμένο από πίνακες. Και όσο περνά ο καιρός ο Κυριάκος φαντάζεται πως στους τοίχους δεν είναι πια κρεμασμένοι πίνακες αλλά πως ζει σε ένα σπίτι γεμάτο αδυσώπητους καθρέφτες που δεν δείχνουν ανθρώπους χαμένους στα βάθη του χρόνου, αλλά ανθρώπους ίδιους με εκείνον, ανθρώπους που του δείχνουν πως ήταν, πως είναι και πως θα γίνεται όσο περνά ο καιρός.

«Εγώ τους σχεδίασα ή όλοι αυτοί τόσα χρόνια μιμούνταν εμένα;» μπορεί να ουρλιάζει ψιθυριστά στη μέση της νύχτας όταν η επήρεια του παυσίπονου υποχωρεί και τα φώτα φαίνονται λιγότερο ισχυρά από το σκοτάδι.

*

Τον βλέπω να στέκεται αυτές τις ώρες απέναντι από τον Φραγκίσκο της Ασίζης.

Κοιτά το αχνό πρόσωπο του ανθρώπου που είναι στραμμένο σε μία κουκκίδα στο βάθος. Κοιτά τον άνθρωπο που ψάχνει τη λευκή ακτίνα με τη νύχτα να ξεπροβάλλει στα κενά της συννεφιάς. Ο σκοτεινός θόλος γεμίζει αγκάθια μα ο άνθρωπος συνεχίζει να ψάχνει.

Στο τέλος το βλέμμα του Κυριάκου πέφτει στα χέρια του ανθρώπου. Μια πληγή χάσκει, αλλά αίμα δεν τρέχει. Μένει μόνο ο πόνος. Μνησιπήμων πόνος αντιπαλεύει την ελπίδα στα χαρακώματα της όψης. Κάθε πινελιά και ένα αγκάθι. Το φόντο σημαδεύει το πρόσωπο.

Ο Κυριάκος στέκεται απέναντι από τον πίνακα και κοιτά τα χέρια του Αγίου που είναι ίδια με τα δικά του. Στέκεται σε ένα μεγάλο δωμάτιο με τη νύχτα να εισβάλλει από τα ανοιχτά πατζούρια και από τους ακάλυπτους πίνακες. Ανοιγοκλείνει με δυσκολία τα δάχτυλα του. Λες και σε κάθε κίνηση υπάρχει κάτι που τον τρυπάει. Κάθε του κίνηση καρφώνεται με μια γκριμάτσα στο ιδρωμένο του πρόσωπο ενώ στάλα – στάλα το παυσίπονο χάνεται και το φως τρεμοσβήνει.

Λες πως ο χώρος θα πάψει να έχει τρεις διαστάσεις, θα συρρικνωθεί σε δύο και ο Κυριάκος θα απομείνει μια φιγούρα εξαϋλωμένη στο λευκόχρυσο ρεύμα που τρεμοσβήνει. Λες πως όλος ο πόνος θα μαζέψει σε μια ανοιγμένη πληγή στην παλάμη του. Και λες πως μια χρυσή ακάνθινη ακτίνα θα ενώνει έναν τεράστιο πίνακα με το χέρι του.

Κάποτε ο Κυριάκος ζωγράφιζε. Τώρα ο καμβάς αντεπιτίθεται. Κάθε πινελιά ένα αγκάθι. Ένα τεράστιο αγκάθινο πινέλο στέφει το χέρι του ζωγράφου…

_

γράφει ο Χρήστος Τσαγκάρης