Select Page

Σμαρώ: από τον Βόσπορο στον Σηκουάνα, της Δέσποινας Χατζή

Σμαρώ: από τον Βόσπορο στον Σηκουάνα, της Δέσποινας Χατζή

Κωνσταντινούπολη και Παρίσι, τα δύο ακραία τοπόσημα της ευρωπαϊκής χερσονήσου. Σε αυτούς τους δύο πόλους θα κινηθεί η σκιά της Σμαρώς, μιας συνεσταλμένης Ζαππίδας, που θα γνωρίσει τον έρωτα στα μάτια του καθηγητή Κωνσταντίνου και θα ζήσει πρωτόγνωρα συναισθήματα, ικανά να της αλλάξουν τον εσωτερικό κόσμο, μιας και τον εξωτερικό έχουν αναλάβει να ανατρέψουν τα ιστορικά γεγονότα που ζουν οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης τη δεκαετία του 1950. Σαράντα χρόνια αργότερα, ο γιος της Σμαρώς, Μηνάς, με έναν αποτυχημένο γάμο στο ενεργητικό του και μια εύθραστη σχέση με την κόρη του, Σμαρώ, προσπαθεί να βρει τα ίχνη της μητέρας του που εξαφανίστηκε όταν προέβη σε μια αδιανόητη κίνηση. Τι οδήγησε τη Σμαρώ να χαθεί από προσώπου γης; Τι λάθη έκανε που δεν μπορούσε να σηκώσει το φορτίο των συνεπειών;

Η κυρία Δέσποινα Χατζή επιστρέφει με ένα κείμενο βαθύτερο και πιο ουσιαστικό από το προηγούμενό της. Έγραψε ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, γεμάτο πολλές και διαφορετικές πλοκές που συγκλίνουν όλες στην αφήγηση της ζωής της Σμαρώς, όμως χωρίς να καταφεύγει σε τετριμμένα στερεότυπα. Ένιωσα λες και η συγγραφέας πειραματιζόταν με τον εαυτό της και το κείμενό της, μιας και ποτέ δεν έφτανε τη γραφή της σε δεδομένες λύσεις, ούτε αναμασούσε πράγματα και καταστάσεις που έχουν γράψει άλλοι πιο πριν. Διαβάζοντας την περίληψη, περίμενα μια γυναίκα που είναι ανάμεσα σε δύο άντρες, στις αποφάσεις της οποίας προέχει η λογική και όχι το συναίσθημα, άντε να κάνει κι ένα παιδί και να συνεχίσει να τύπτεται από τις τύψεις που θα την οδηγήσουν να το σκάσει σε μια κοσμοπολίτικη ζωή, αφήνοντας πίσω της αποκαΐδια. Α, ας χτίσουμε και τα Σεπτεμβριανά του 1955 για να έχουμε αληθοφάνεια. Προς τιμήν της η κυρία Χατζή γύρισε την πλάτη σε όλα αυτά.

Η Σμαρώ είναι μια σεμνή κοπέλα, πιστή στην οικογένειά της και τα ιδεώδη τους. Γνωρίζει κι ερωτεύεται τον Κωνσταντίνο, οπότε οι επαφές τους και τα συναισθήματά τους ντύνονται με την απαραίτητη χρυσόσκονη όμως τα αίτια που τους κρατούν μακριά είναι πιο σοβαρά: ο Κωνσταντίνος κινείται στους κύκλους του κομμουνισμού στη Μασσαλία κι έχει ως στόχο να μαζέψει αποδείξεις για να ξεσκεπάζει όσους φιλοχιτλερικούς κρύβονται ακόμη στη Γαλλία. Τα πρόσωπα που συναναστρέφεται και οι ανατροπές που έρχονται απρόσμενα στη ζωή του αφήνουν τη μορφή του να αργοσβήσει στη θύμηση της Σμαρώς. Έχουμε δηλαδή εντελώς αληθοφανή περιστατικά, ιστορικώς τεκμηριωμένα, και βαθιά γνώση της ανθρώπινης ψυχολογίας. Οι δύο άνθρωποι, παρά την αμοιβαία αγάπη που εξακολουθεί να τους ενώνει, ανίσχυροι μπροστά στη μοίρα, αφήνονται να παρασυρθούν από τη δίνη των πράξεών τους.

Αυτή η ερωτική ιστορία περιστοιχίζεται από τους φίλους του Κωνσταντίνου στη Γαλλία και από την οικογένεια και την καθημερινότητα της Σμαρώς στην Κωνσταντινούπολη. Δίνονται πολλά φαιδρά και δραματικά περιστατικά από την άνετη ζωή της Σμαρώς, που σπουδάζει σε σημαντικό σχολείο, που περνά τα καλοκαίρια της στα Πριγκηπόννησα, που ενδιαφέρεται για τις φυσικές ομορφιές της πόλης της και για τη μόρφωσή της. Κι όλα αυτά ανατρέπονται με τα Σεπτεμβριανά του 1955. Οι γονείς της έζησαν τις δυσκολίες των Ελλήνων της Πόλης, τη στρατολόγηση του 1941 και το Βαρλίκ του 1942 και το αποκορύφωμα του αφελληνισμού της Πόλης κατέστρεψε ολοκληρωτικά τα σχέδιά τους. Και πάλι εδώ αποφεύγεται η παγίδα: τα Σεπτεμβριανά δεν είναι ένα πρόσχημα για να αναμετρηθεί ο έρωτας με τη μοίρα αλλά η αφήγηση των καταστροφών που οδήγησαν τη ζωή της Σμαρώς σε άλλο επίπεδο, μη αναμενόμενο και χειρότερο. Πώς αντέδρασε στην εξαφάνιση του Κωνσταντίνου; Τι έκανε στη συνέχεια της ζωής της και γιατί χάθηκε;

Πολλές φορές σε μυθιστορήματα που ασχολούνται με το χτες και το σήμερα σε μια διττή αφήγηση, κάποιο κομμάτι θα είναι πιο αδύναμο. Με μεγάλη μου χαρά ανακάλυψα πως στη «Σμαρώ» το χτες και το σήμερα είναι δύο σχεδόν αυτοφυείς οντότητες, καλά στερεωμένες, που έχουν και οι δύο να πουν κάτι στον αναγνώστη. Ο Μηνάς λοιπόν είναι παντρεμένος με την Όλγα και προσπαθεί να βρει τον εαυτό του μέσα σε αυτόν τον γάμο, τη στιγμή που η έφηβη κόρη τους ανατρέπει όλα τους τα σχέδια κι ετοιμάζεται για σπουδές στο Παρίσι. Ο Μηνάς έχει μια πολύ καλή φίλη, την Αρλέτ, στην οποία εμπιστεύεται το παιδί του, αυτό το ταξίδι όμως είναι και η αφορμή να αρχίσει να αναζητά εντονότερα τα ίχνη της μητέρας του. Με άψογο χειρισμό της ιστορίας και με διακριτική εμβάθυνση στα θέλω και τα πιστεύω των ηρώων, η κυρία Χατζή ξεδιπλώνει μια χαίνουσα πληγή που προβληματίζει πολλά ζευγάρια ακόμη και σήμερα: γιατί μένουν μαζί; Τι τους κρατά πνιγμένους σε έναν γάμο που δεν έχει άλλο κοινό στοιχείο από ένα παιδί; Πόσο αληθινή ήταν η κραυγή της εγγονής Σμαρώς που είδε τους γονείς της για πρώτη φορά να επικοινωνούν ουσιαστικά όταν κατέληξαν στο διαζύγιο: «Γιατί δε χωρίζατε τόσα χρόνια πριν;». Θα εντοπίσει ο Μηνάς τη μητέρα του; Γιατί ο πατέρας του αρνείται τόσο επίμονα να του πει την αλήθεια; Τι υπάρχει στο σκοτεινό παρελθόν της οικογένειάς του; Θα βρει σαν άντρας ένα νόημα στη ζωή του, έχοντας το θάρρος να πάρει διαζύγιο από την Όλγα; Τελικά, πόσο εύκολο είναι να κάνεις ένα βήμα προς την αυτογνωσία και την προσωπική σου ευτυχία;

Η «Σμαρώ» είναι ένα βιβλίο που εκμεταλλεύεται όλα τα στερεότυπα ενός ρομαντικού μυθιστορήματος για να τα προσαρμόσει στη δική της πλοκή, μετατρέποντάς τα σταδιακά σε κάτι ανώτερο από μια απλή ερωτική ιστορία. Στο κείμενο υπάρχουν πολλά συναισθήματα και προβληματισμοί που απασχολούν τον καθημερινό άνθρωπο και ίσως διαβάζοντάς το του δοθούν κάποιες ενδείξεις να επιλύσει τους δικούς του βραχνάδες. Είναι μια ιστορία πολυεπίπεδη, διαφορετική, με σωστό χειρισμό της πλοκής, αρμονική σύζευξη διαφορετικών χαρακτήρων και των ιστοριών που έχουν να αφηγηθούν και σε γενικές γραμμές κρύβει πολλά νοήματα πίσω από τις γραμμές χωρίς να απαιτεί ταυτόχρονα και την αδιάλειπτη προσοχή εκείνου που θα το εμπιστευτεί να τον ταξιδέψει γιατί μόνο μια συγγραφέας σαν την κυρία Χατζή ξέρει να περνάει αυτό που θέλει υποδόρια και σχεδόν ασυναίσθητα. Η «Σμαρώ» είναι και ως πλοκή και ως κεντρική ιδέα και ως αφήγηση φρέσκια και διαφορετική από κάθε άλλο μυθιστόρημα που έχω διαβάσει ως τώρα.

Επιμέλεια κειμένου

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Follows

Ημερολόγιο 2018 – Πρόσκληση

Εγγραφείτε στο newsletter

Εκδηλώσεις

Φόρτωση περισσότερων

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!