Γλωσσικές απορίες

ΑΕΙΛΜΡΣ

Α

• ΑθησαύριστοςΑθησαύριστος είναι αυτός που δεν έχει καταγραφεί ακόμα, που δεν έχει συλλεχθεί με συγκεκριμένη μέθοδο ώστε να μελετηθεί.
• ΑινώΑινώ, συνηρημένος τύπος του αρχαιοελληνικού ρήματος αἰνέω, σημαίνει δοξάζω (κυρίως τον Θεό), απευθύνω ύμνους αλλά και επαινώ.
• ΑκηδίαΑκηδία είναι η απροθυμία, η ανορεξία που προέρχεται από την έλλειψη ενδιαφέροντος, η αδιαφορία αλλά και η παραμέληση.
• ΑκραιφνήςΑκραιφνής είναι αυτός που είναι καθαρός, αμιγής, ανόθευτος, ο γνήσιος, ο αυθεντικός.
• ΑκρώρειαΑκρώρεια είναι η κορυφογραμμή του βουνού, η ράχη του στο ψηλότερο σημείο του, η βουνοκορφή.
• ΆκωνΗ λέξη έχει δύο σημασίες.
• ΑλίπαστοςΑλίπαστος είναι αυτός που έχει διατηρηθεί με αλάτι, ο παστός, π.χ.
• ΑλυσιτελήςΑλυσιτελής είναι αυτός που δεν ωφελεί, που δεν φέρνει αποτέλεσμα ή ωφέλεια, π.χ.
• ΑμειψισποράΑμειψισπορά είναι η εναλλαγή διαφορετικών καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι από χρονιά σε χρονιά, ώστε το έδαφος να μην εξαντλείται και να περιορίζονται ο…
• ΑμητόςΑμητός είναι ο θερισμός και η συγκομιδή, κυρίως των σιτηρών, αλλά και ο ίδιος ο καρπός της εργασίας.
• ΑμοραλισμόςΑμοραλισμός είναι η στάση ζωής ή η θεωρία που αδιαφορεί για την ηθική, που δεν αναγνωρίζει ηθικούς κανόνες ως κριτήριο της ενσυνείδητης πράξης αλλά ο…
• ΑμφιθαλήςΑμφιθαλής λέγεται το παιδί που έχει ζωντανούς και τους δύο γονείς.
• ΑνάθημαΑνάθημα είναι το αφιέρωμα ή το αφιερωμένο δώρο προς θεότητα, ιερό ή ναό ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, τιμής ή εκπλήρωσης κάποιας ευχής, το τάμα.

Ε

• ΈθοςΈθος είναι μια πράξη, μια ενέργεια ή μια συμπεριφορά που γίνεται κατ' επανάληψη, που γίνεται συχνά ή τακτικά, ενδεχομένως δε και περιοδικά.
• ΕπίνευσηΕπίνευση είναι η κίνηση του κεφαλιού, η κάμψη προς τα εμπρός, που δηλώνει συμφωνία, συγκατάθεση, έγκριση, επιδοκιμασία ή συναίνεση.
• ΕπιπολάζωΕπιπολάζω σημαίνει επιπλέω και κατ' επέκταση κυριαρχώ, επικρατώ, είμαι πολύ διαδεδομένος κάπου.
• ΕπίχειραΤα επίχειρα είναι η αμοιβή ή το αποτέλεσμα των πράξεών μας ή η τιμωρία για τις πράξεις μας.
• ΕπιψαύωΕπιψαύω σημαίνει αγγίζω ελαφρά, ανεπαίσθητα, ακουμπώ στην επιφάνεια.
• ΕρατεινόςΕρατεινός είναι ο αγαπητός, ο ποθητός, αυτός που προκαλεί τρυφερό συναίσθημα και ευχαρίστηση.
• ΕρεισίνωτοΕρεισίνωτο είναι το μέρος του καθίσματος πάνω στο οποίο ακουμπά η πλάτη, η πλάτη της καρέκλας ή της πολυθρόνας, «το ανακλινόμενο ερεισίνωτο της πολυθ…
• ΕρρωμένοςΕρρωμένος είναι ο δυνατός, ο ρωμαλέος, αυτός που έχει σωματική ή ψυχική δύναμη, αποφασιστικότητα, ανδρεία.
• ΕρυγήΕρυγή είναι το ρέψιμο, η ηχηρή έξοδος των αερίων του στομάχου από το στόμα.
• ΕσμόςΕσμός είναι το σμήνος, το κοπάδι, το μεγάλο πλήθος ανθρώπων ή και ζώων που κινούνται μαζί, ιδίως εντόμων, π.χ.
• ΕυειδήςΕυειδής είναι ο ωραίος στην όψη, αυτός που έχει καλή εμφάνιση, ωραία μορφή.
• ΕυήλατοςΕυήλατος είναι αυτός που μπορεί να σφυρηλατηθεί εύκολα.
• ΕυκλεήςΕυκλεής είναι ο ένδοξος, αυτός που έχει καλή φήμη, που έχει τιμή.
• ΕυκρασίαΕυκρασία είναι η καλή αναλογία στοιχείων, η ισορροπία.
• ΕυπροσήγοροςΕυπροσήγορος είναι ο ευγενικός στον τρόπο που μιλά, αυτός που χαιρετά και συζητά με ζεστασιά, που είναι καταδεκτικός, γλυκομίλητος, ο προσηνής.
• ΕυσταλήςΕυσταλής είναι ο κόσμιος και περιποιημένος, που έχει ωραίο παράστημα, αυτός που έχει προσεγμένη εμφάνιση και ενδυμασία.

Ι

• ΙσηγορίαΙσηγορία είναι το δικαίωμα του να διατυπώνει κανείς τις σκέψεις του, να μιλά, ισότιμα με όλους τους άλλους.

Λ

• ΛηνόςΛηνός είναι ο κάδος, δεξαμενή μέσα στην οποία πατιούνται τα σταφύλια προκειμένου να βγει ο μούστος.
• ΛυσιτελήςΛυσιτελής είναι αυτός ο οποίος είναι ωφέλιμος, που παρέχει λύσεις, που είναι χρήσιμος.

Μ

• ΜαικήναςΜαικήνας είναι ο πλούσιος προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών, αυτός που αναλαμβάνει χορηγίες και υποστηρίζει οικονομικά και ηθικά καλλιτέχνες, συ…
• ΜαινάδαΜαινάδα ήταν στην αρχαιότητα η γυναίκα ακόλουθος του θεού Διονύσου, που κατά τις τελετές του έπεφτε σε θρησκευτική έκσταση, με χορούς και κραυγές, αλ…
• ΜάληΜάλη στα αρχαία ελληνικά ήταν η μασχάλη.
• ΜανιέραΜανιέρα είναι ο τρόπος, το ιδιαίτερο ύφος με το οποίο κάποιος κάνει κάτι.
• ΜανιχαϊσμόςΜανιχαϊσμός ήταν η θρησκεία που ίδρυσε τον 3ο αιώνα μ.Χ.
• ΜεγαλαυχώΜεγαλαυχώ σημαίνει καυχιέμαι υπερβολικά, χρησιμοποιώ ύφος στομφώδες, κομπάζω, παινεύομαι για τον εαυτό μου με μεγάλα λόγια.
• ΜεγαλορρήμωνΜεγαλορρήμων είναι αυτός που λέει μεγάλα λόγια, που χρησιμοποιεί πομπώδες ύφος, που μιλά με έπαρση και υπερβολή για τον εαυτό του ή για όσα θα κάνει·
• ΜέλαθρονΜέλαθρον στα αρχαία ελληνικά ήταν αρχικά η οροφή του σπιτιού ή το κεντρικό δοκάρι που στήριζε τη στέγη ενός σπιτιού.
• ΜενετόςΜενετός είναι αυτός που μπορεί ή είναι διατεθειμένος να περιμένει.
• ΜετακενώνωΜετακενώνω σημαίνει μεταφέρω υγρό (ή άλλο περιεχόμενο) από ένα δοχείο σε άλλο, αδειάζοντας το πρώτο·
• ΜετείκασμαΜετείκασμα είναι η εικόνα που εξακολουθούμε να «βλέπουμε» για λίγο, αφού πάψει να υπάρχει το ερέθισμα που την προκάλεσε.
• ΜηνοειδήςΜηνοειδής είναι αυτός που έχει σχήμα μισοφέγγαρου, ημισελήνου, δρεπανιού.
• ΜίσθαρνοςΜίσθαρνος αρχικά ήταν αυτός που εργάζεται με μισθό, ο μισθωτός.
• ΜουσοτραφήςΜουσοτραφής είναι αυτός που έχει «τραφεί» με τις Μούσες, δηλαδή που έχει μεγαλώσει με την ποίηση, τα γράμματα και τις τέχνες, αυτός που είναι καλλιερ…

Ρ

• ΡέκτηςΡέκτης είναι ο δημιουργικός, ο δραστήριος και ενεργητικός άνθρωπος.

Σ

• ΣιγμόςΣιγμός είναι ο συριγμός ή ο ήχος του σφυρίγματος.
• ΣκόλοπαςΣκόλοπας είναι το μυτερό ξύλο, ο πάσσαλος, το δοκάρι.
• ΣκώμμαΣκώμμα είναι η κοροϊδία, το πικρόχολο, τσουχτερό αστείο, ο χλευασμός ή το περιπαικτικό σχόλιο που γίνεται εις βάρος κάποιου.
• ΣοβώΣοβώ αρχικά είχε τη σημασία του διώχνω με φωνές ή κινήσεις, κυρίως πουλιά και ζώα, π.χ.
• ΣποδόςΣποδός είναι η στάχτη που είναι προϊόν καύσης, το υπόλειμμα της φωτιάς.
• ΣτέργωΣτέργω σημαίνει αποδέχομαι, συναινώ, επιδοκιμάζω.
• ΣυγγνωστόςΣυγγνωστός είναι αυτός που αξίζει να τον συγχωρήσουμε, που έχει δικαιολογία.
• ΣυλφίδαΣυλφίδα είναι η γυναίκα με λεπτή, ανάλαφρη, σχεδόν αέρινη εμφάνιση.