Select Page

Αδερφοί Καραμαζώφ, του Φίοντορ Ντοστογιέφσκι, εκδ. Γκοβόστη

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Ρώσου συγγραφέα φέρει το τίτλο Αδερφοί Καραμαζώφ. Γραμμένο το 1879-1880 δημοσιευόταν στο περιοδικό Ο Ρώσος Αγγελιαφόρος σε συνέχειες, γεγονός που δικαιολογεί την σχεδόν εμμονική επανάληψη της ιστορίας σε διάφορα κεφάλαια του μυθιστορήματος.

Η θεματογραφία του Ντορτογιέφκσι αν και παραμένει η ίδια καθ’ όλη τη διάρκεια της συγγραφικής του καριέρας σε αυτό το τελευταίο του αριστούργημα έρχεται να την ξανααναπτύξει με από μία διαφορετική οπτική αυτή τη φορά. Ώριμος ηλικιακά όσο και συγγραφικά, καταδυναστευόμενος από την άσχημη υγεία και προαισθανόμενος ίσως το επικείμενο τέλος του ο Ντοστογιέφσκι μεταμφιέζει τις φιλοσοφικές του ανησυχίες σε λογοτεχνία. Τα θέματα που τον απασχολούν για ακόμα μία φορά είναι ο διττός χαρακτήρας της ηθικής (προσωπική και κοινωνική), θεολογικές αμφιβολίες και εκκλησιαστικές επιβολές, μα κυρίως η ελεύθερη βούληση.

Η διετής περίοδος της συγγραφής του πνευματικού αυτού μυθιστορήματος σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δημοσιευόταν σε συνέχειες και όχι σε μία ολοκληρωμένη έκδοση, συνέβαλαν καίρια στη δομή της ιστορίας. Ένας άγνωστος σε εμάς αφηγητής, πανταχού παρών αλλά ουδέποτε παντογνώστης, παρευρίσκεται χωρίς καμία αιτία ανάμεσα στους ήρωες, ακούει τις πιο μύχιες σκέψεις τους και βλέπει και ο ίδιος τα οράματά τους. Δεν μετατρέπεται όμως ποτέ σε αυθεντία, παραμένει πάντα ένας απλός παρατηρητής με απορίες, με την περιέργεια του αναγνώστη την οποία αρκετές φορές προσπαθεί να προλάβει και με την αφέλεια του αφηγητή που πολλές φορές προδίδει την εξέλιξη της ιστορίας.  Η παράλληλη αφήγηση σε διάφορα επεισόδια από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές προσδίδει στην αντικειμενικότητα του έργου προσφέροντας έτσι και μία πρισματική ανάλυση των διαφόρων καταστάσεων απομακρύνοντας έτσι τον αναγνώστη να παρασυρθεί από την υποκειμενικότητα –και πολλές φορές την απολυτότητα- του εκάστοτε ήρωα.

Οι ικανότητες του Ντοστογιέφσκι, που τον είχαν ήδη καθιερώσει σε έναν από τους πιο σημαντικούς Ρώσους λογοτέχνες, έρχονται σε αυτό το κύκνειο άσμα του, να επιστεγάσουν το ταλέντο του. Πέρα από τη βασική συγγραφική του δεινότητα ο Ντοστογιέφσκι χαρακτηρίζεται επίσης και από την εκπληκτική του ικανότητα να συνταιριάζει τις φιλοσοφικές του ανησυχίες με το λογοτεχνικό του ταλέντο προσφέροντας έτσι στον αναγνώστη την επιλογή (θιασώτης άλλωστε ο ίδιος της ελεύθερης βούλησης) αν θέλει να παραμείνει και να προβληματιστεί με τα φιλοσοφικά θέματα που θέτει ή αν θέλει να διαβάσει μία εκπληκτική ιστορία, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες, μυστήριο και αγωνία. Γεμάτη  με ερωτικές ίντριγκες σχεδόν αιμομικτικές, με φόνους που εξελίσσονται σε μία αστυνομική ατμόσφαιρα, με κατηγορούμενους αθώους και ένοχους αυτόχειρες. Προσεγγίζει λοιπόν ο Ντοστογιέφσκι μια πολύ μεγάλη μερίδα του αναγνωστικού κοινού και το παρακινεί να προβληματιστεί μόνο εφόσον ο ίδιος ο αναγνώστης το θέλει.

Η ιστορία εξελίσσεται στη ρωσική επαρχία του 19ου αιώνα. Μία οικογένεια διαλυμένη, ξένοι μεταξύ ξένων, ξανασυναντιέται για τελευταία φορά με σκοπό να ξεκαθαρίσουν μια για πάντα τα κληρονομικά τους προβλήματα. Πάτερ φαμίλιας ο Φίοντορ Καραμάζωφ, άνθρωπος φιλοχρήματος και φιλήδονος, παραδομένος στις σαρκικές του επιταγές, μία ανύπαρκτη πατρική φιγούρα για τα παιδιά του, που φτάνει μέχρι το σημείο να διεκδικήσει την αγαπημένοι του ενός γιου του. Πρωτότοκος της οικογένειας ο Ιβάν Καραμάζωφ, άνθρωπος του πνεύματος που υποστηρίζει πως όλα επιτρέπονται, αδιαφορεί για τους δεσμούς αίματος και ερωτεύεται την αρραβωνιαστικιά του αδερφού του. Δεύτερος γιος από άλλη γυναίκα ο Ντμίτρι Καραμάζωφ, κληρονόμησε τη φιληδονία του πατέρα του αλλά ο είναι από τη φύση του πιο τίμιος. Αγαπάει και ερωτεύεται δύο διαφορετικές γυναίκες χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες. Η έλλειψη αυτοελέγχου θα τον οδηγήσουν στο ειδώλιο του κατηγορουμένου χωρίς κανένα ελαφρυντικό. Το στερνοπαίδι της οικογένειας, ο Αλεξέι Καραμάζωφ, αφοσιωμένος στο Χριστό, προβληματίζεται για ότι συμβαίνει γύρω του, δεν αμφιβάλει ποτέ για τη πίστη του και κερδίζει με την αβρότητα και την ειλικρίνειά του όποιον τον πλησιάζει. Τέλος, ο Σμερντιάκωφ –αμφισβητούμενος Καραμαζώφ- ένας νέος παράξενος, φιλάσθενος, πιστεύει πως του αξίζει το καλύτερο αλλά τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Συνοδοιπόροι αυτών των προσώπων είναι αρκετοί άλλοι δευτερεύοντες χαρακτήρες με αρκετά πρωταγωνιστικούς ρόλους που επηρεάζουν και επηρεάζονται μεταξύ τους και βοηθούν στην εξέλιξη της διήγησης  μιας άρτιας ιστορίας. Συγγενικοί δεσμοί και παιδικές φιλίες θέτονται υπό αμφισβήτηση. Αναμφισβήτητα όμως, ότι διακυβεύεται περισσότερο στους Αδερφούς Καραμαζώφ, είναι η χριστιανική θεώρηση του κόσμου και  η αιώνια πάλη μεταξύ καλού και κακού, Χριστού και Διαβόλου.

Η καραμαζοβική τραγωδία είναι αδιαμφισβήτητα ένα σύγχρονο αριστούργημα που προβληματίζει τον αναγνώστη. Το κύκνειο άσμα του Ντοστογιέφσκι δικαιώνει την πορεία του και τη φήμη που είχε αποκτήσει έως τότε. Επιλέγει να μας αφήσει με την αισιόδοξη ιδέα, ότι κάπου κάποτε θα ξαναβρεθούμε και πως στα δύσκολα που θα έρθουν πρέπει  να είμαστε χαρούμενοι που κάποτε ανταμώσαμε και να είναι αυτή η σκέψη που θα μας δώσει δύναμη και κουράγιο.

Επιμέλεια κειμένου

2 Σχόλια

  1. ανωνυμος

    Εξοχο, πραγματικα. Και το μυθιστορημα κ η παρουσιαση. Ολα εδω: οι Νιτσεικές νυξεις, οι Υπαρξιστικες εμπνευσεις, ολα οσα εχει πει ο Καμυ για τον Ντοστο επιβεβαιωνονται.

    Να ζητουσα την οπτικη σας πανω στις “λευκες νυχτες”;

    Απάντηση
    • Ανώνυμος

      Σας ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο. Μετά τη προτροπή σας μόλις διαβάσω τις Λευκές Νύχτες με μεγάλη μου χαρά να το συζητήσουμε.

      Απάντηση

Υποβολή σχολίου

Εγγραφείτε στο newsletter

Ακολουθήστε μας!

Ακόλουθοι

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Έλληνες εκδότες

Έλληνες εκδότες

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!