Select Page

Αυτός που έφυγε από “Το σπίτι του Αστερίου”

Αυτός που έφυγε από “Το σπίτι του Αστερίου”

 

Ένα από τα πιο σύντομα κείμενα των τριών κύριων συλλογών διηγημάτων που έγραψε ο Jorge Luis Borges έχει τον τίτλο “Το σπίτι του Αστερίου”. Εκ των υστέρων κανείς μπορεί να ξαφνιαστεί που ο συγγραφέας το ονόμασε έτσι, και το γεγονός ότι ακριβώς κάτω από τον τίτλο βρίσκεται μια φράση από την ελληνική μυθολογία στην οποία αποδίδεται η προέλευση του ονόματος, καθιστά ακόμα πιο επιβλητική την τακτική αυτή, που φυσικά δεν ήταν μια αβλεψία.

Διαβάζοντας τις λίγες σελίδες, πέρα από τις κομψές προτάσεις και τα δυσοίωνα τους νοήματα, φτάνει στην άκρη του κειμένου, όπου τον υποδέχονται οι μοναδικές προτάσεις σε μια αφήγηση τρίτου τώρα προσώπου. Οι σκέψεις του ίδιου του Αστερίου, όπως και εκείνος, έχουν εκμηδενιστεί, από το Θησέα, και για πρώτη φορά του δίνεται το πιο γνωστό του όνομα, αυτό του Μινώταυρου

 Οι τελικές προτάσεις με την αναπάντεχη αλλαγή της αφήγησης από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο, δεν ήταν οι μόνες που μου προξένησαν από την αρχή την απορία, η οποία επέμεινε παρά την τόσο θετική γνώμη για το διήγημα που είχα την τύχη να διαβάσω. Πολύ πριν από το τέλος είχε εμφανιστεί μια άλλη παράδοξη φωνή στο κείμενο, αυτή ενός μελετητή του που σημείωνε κατά σημεία τις ερμηνείες για το έργο που είχε νωρίτερα από τους άλλους αναγνώστες δει. Οι σημειώσεις κυρίως αφορούσαν την υπόδειξη ότι ο αριθμός δεκατέσσερα, που συχνά ανέφερε ο Αστέριος, στην πραγματικότητα ισοδυναμούσε με τον όρο “άπειρο”. Δεκατέσσερις θάλασσες, δεκατέσσερις ναοί των Λάβρεων, και μια πολύ εντυπωσιακή γνώμη του Αστερίου, ότι “τα πάντα είναι για πολλές φορές, δεκατέσσερις φορές, μόνο δύο μοιάζουν να είναι μόνο για μια φορά”, ψηλά ο Ήλιος που παραμένει απρόσιτος, και κάτω ο ίδιος ο Αστέριος, αν και τελικά αναρωτιέται μήπως και ο Ήλιος και όλα γύρω του απλώς δημιουργήθηκαν από τον ίδιο και μετά το λησμόνησε.

Καθώς το δεκατέσσερα δε συνδέεται με άμεσο τρόπο με την έννοια του απείρου, είχα κάθε λόγο να κρίνω πως υπήρχε αυτή η σημείωση από τον άγνωστο μελετητή του κειμένου για κάποιον λόγο που δεν είχε ακόμα κατανοηθεί.

Μετά από πολλούς μήνες, όταν ξαναδιάβασα το διήγημα του Αστερίου, σκέφτηκα αφ ενός τον μύθο όπου στηριζόταν, μα έπειτα ότι ο ίδιος ο μύθος μπορεί να ήταν όχι απλά στο διήγημα κάποια διαρκής παραπομπή, αλλά από την πλευρά της επίσης μια επιρροή που δεν γινόταν πλήρως κατανοητή... Έτσι σκέφτηκα τους θυσιασμένους πολίτες της Αθήνας στο λαβύρινθο. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για τον ακριβή τους αριθμό. Καθώς κάθε επτά ή εννιά χρόνια, στέλνονταν δεκατέσσερις, ο αριθμός των νεκρών εξαρτάται από την προσδιορισμό της έλευσης μαζί τους και του Θησέα. Οπότε ίσως να έγιναν βορά του Μινώταυρου δεκατέσσερις, πριν τη δεύτερη αποστολή, αλλά μπορεί και κανείς, αν ο Θησέας έφτασε στο πρώτο ταξίδι. Σε κάθε άλλη περίπτωση ο αριθμός των νεκρών θα ήταν ένα πολλαπλάσιο του δεκατέσσερα, αφού ο Θησέας ήταν ένας από την αποστολή και κανείς από τους υπόλοιπους δε σκοτώθηκε σε εκείνη.

Το άπειρο είναι μια έννοια που οφείλει την παρούσα της μορφή στα έργα του δέκατου έβδομου αιώνα, με αφορμή αρχικά την προσπάθεια να υπολογιστούν με σταθερή και όσο το δυνατό πιο εξαντλητική προσέγγιση οι διαφορές ανάμεσα σε πολύ μικρές αριθμητικές διαφορές. Ως έννοια οδήγησε στον κλάδο της μελέτης των ορίων, που χρησιμοποιείται και σήμερα στην ίδια μορφή. Η αντίστοιχη σημασία στην αρχαία ελληνική επικράτεια ήταν διαφορετική, και ο Ευκλείδης παρουσίασε στο έργο του και μία διάσημη απόδειξη για την αδυνατότητα να καταγραφεί με τη μορφή συνόλου το πλήθος των πρώτων αριθμών.

Ο Borges, ως γνωστών, χρησιμοποίησε σε αρκετά κείμενα του κάποιες μαθηματικές έννοιες, και πιο συχνά τις άπειρες συγκλίνουσες ή αποκλίνουσες ακολουθίες. Το άπειρο, όμως, πέρα από τον προσδιορισμό του στον κλάδο των Ορίων, υφίσταται όπως και κάθε άλλη λέξη και ως μια έννοια που προξενεί διάφορους συλλογισμούς και συνειρμούς. Μπορεί να ονοματίσει κανείς ως άπειρο κάτι το οποίο μοιάζει αδύνατο να υπολογιστεί ή να συνοψιστεί, επίσης όμως κάτι αχανές όχι απλώς σαν μέγεθος, μα και ως ένα είδος εμποδίου που καθιστά τον ορίζοντα του παρατηρητή πάντοτε σταθερό. Αν κανείς στεκόταν στην προϊστορία στην άκρη πανύψηλων βράχων κάτω από τους οποίους βρισκόταν η θάλασσα με τα χαμηλά της κύματα, και δε γινόταν να φτάσει ποτέ σε αυτήν, τότε ο ορίζοντας από την άκρη του βράχου θα έμενε σταθερός, μαζί με την ασάφεια των σχηματισμών στα μάκρη, σε ημέρες νεφελώδεις ή ηλιόλουστες.

Και νομίζω πως το δεκατέσσερα που επίμονα αναφέρει ο Αστέριος, και εστιάζει σε αυτό και ο ανώνυμος μελετητής του που με τη σειρά του είναι μέρος του ίδιου διηγήματος, είναι και εκείνο ένα τέτοιο όριο. Το όριο μετά το οποίο κανείς δε ξέρει τι υπάρχει. Το δεκατέσσερα, μετά από το οποίο, όπως στο κείμενο προφήτευσε ένας από τους νεκρούς στο λαβύρινθο, θα φτάσει και ο ξένος που θα εξοντώσει τον Αστέριο και θα δοθεί ένα τέλος στο περίεργο σπίτι του και την απέχθεια του για ό,τι το περιβάλλει...

Μπορεί το δεκατέσσερα να ήταν το όριο, ακριβώς στο σημείο του οποίο ο Αστέριος έσβησε. Και μια στιγμή, ένα σημείο, μετά το όριο, πήρε ζωή στη θέση του ο ανώνυμος του μελετητής, που ήταν απλώς ο ίδιος άνθρωπος με πριν, αλλά για εκείνον αποτελούσε τώρα κάτι εντελώς διαφορετικό.

 

γράφει ο Κυριάκος Χαλκόπουλος

 

(πηγή εικόνας)

Ο Κυριάκος Χαλκόπουλος γεννήθηκε το 1979 στη Θεσσαλονίκη, όπου και ολοκλήρωσε τις βασικές του σπουδές. Κατόπιν σπούδασε στην Αγγλία και είναι πτυχιούχος της φιλοσοφικής σχολής του πανεπιστημίου του Έσσεξ. Διηγήματά του έχουν δημοσιευθεί σε έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά (Εντευκτήριο, Δέκατα, Ένεκεν, Χίμαιρες, Ίαμβος, Σοδειά, ΑντίΕπιλόγου κ.α.) και σε έντυπα του εξωτερικού (Αγγλία, εφημερίδα Ελευθερία, Γερμανία, περιοδικό Εξάντας). Σήμερα ζει στη Θεσσαλονίκη.

Μην ξεχνάτε πως το σχόλιό σας είναι πολύτιμο!

Επιμέλεια κειμένου

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Follows

Κερδίστε τα!

Ημερολόγιο 2018

Εγγραφείτε στο newsletter

Εκδηλώσεις

Φόρτωση περισσότερων

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!