Η Αρχοντούλα Διαβάτη στο δρόμο του Γιώργου Ιωάννου

6.10.2016

Αρχοντούλα Διαβάτη
Νησίδες
ISBN: 978-960-9488-89-1

Ο Γιώργος Ιωάννου άλλαξε το ελληνικό διήγημα με ένα πλήθος νεωτερισμών, καθιστώντας τον όχι μόνο πρωτοπόρο λογοτέχνη στη «σχολή» της Θεσσαλονίκης (μαζί με Χριστιανόπουλο και Ασλάνογλου) αλλά και μία από τις πιο σημαντικές λογοτεχνικές μορφές της χώρας, ειδικά στο διήγημα. Η κοφτή γραφή του με την αμεσότητά της και τον καθημερινό της λόγο σε συνδυασμό με την εγκατάλειψη της πλοκής και τον κεντρικό ήρωα, έθεσαν σε νέα βάση το ελληνικό διήγημα (μόλο που τυπικά δεν αποκαλείται διήγημα, αλλά πεζογράφημα).

Το δρόμο αυτό ακολουθεί και η Αρχοντούλα Διαβάτη με τη νέα της συλλογή αφηγημάτων «σκουλαρίκι στη μύτη» (Νησίδες, 2015). Οι ιστορίες της ταξιδεύουν τον αναγνώστη στο παρελθόν και τη λογοτεχνία, στα βιώματα της συγγραφέως, στην παλιά Θεσσαλονίκη και τις πόλεις που περιφερειακά συνδέονται με αυτήν.

Τοπωνύμια και πρόσωπα συμπλέκονται, η παλιά Θεσσαλονίκη και τα σχολεία της ξανασυναντούν στις ατραπούς της μνήμης τα εφηβικά βιώματα, δημιουργώντας μία ρευστή σύνθεση χρόνου με συνεχείς μεταπηδήσεις από το παρόν στο παρελθόν σε μία συνειρμική διακύμανση.  Με την τεχνική των συνειρμών η διηγηματογράφος -με σαφείς επιρροές από τον Ιωάννου- συνενώνει διάφορα στοιχεία. Παρατηρεί, θυμάται, συνδυάζει με τη λογοτεχνία ή το παρόν της πόλης. Οι συνειρμοί ωθούνται από την επικαιρότητα, το χώρο και τις αναμνήσεις ή τις κουβέντες.

Ο αναγνώστης αισθάνεται σα να ακούει μία διήγηση καταστάσεων πάνω από ένα άλμπουμ φωτογραφιών που έπιασε στα χέρια της η συγγραφέας. Φωτογραφίες που φέρνουν μνήμες από την εποχή που τραβήχτηκαν και αυθόρμητα συνδέονται με άλλες αναμνήσεις, που περιστρέφονται γύρω από τα πρόσωπα της συγγραφικής φωτογραφίας, και γεννούν με τη σειρά τους νέες σκέψεις και κρίσεις.

Χαρακτηριστικό είναι ότι η αφήγηση αρχίζει ανεπαίσθητα στο σχετικό παρόν αδιαφορώντας για τις αφηγηματικές συμβάσεις και μεταφέρεται "ασυναίσθητα" στο παρελθόν. Με την τεχνική του συγκερασμού, η διήγηση γίνεται πιο σύνθετη αθροίζοντας πολλά -και συχνά αντιθετικά ή άσχετα- αντικείμενα τροποποιώντας την έτσι ώστε να εξυπηρετεί την εκάστοτε αφήγηση. Η συγγραφέας μεταπηδά συνειρμικά μέσα σε σύντομο χώρο και με χρονικά άλματα σε άλλο θέμα, χωρίς αυτό να γίνεται άμεσα αντιληπτό από τον αναγνώστη.

Σε αυτό την εξυπηρετούν οι πολλές εγκιβωτισμένες ενδοδιηγήσεις με τη μορφή της αναδρομικής/οπισθοχωρητικής αφήγησης ή τη μορφή διαφόρων ιστοριών που αφηγείται ο αφηγητής διακόπτοντας την αρχική, για να καταλήξει σε σκέψεις και κρίσεις της συγγραφέως. Οι εγκιβωτισμοί και οι αναχρονίες προσφέρουν και μία ποικιλία τόσο στο ύφος όσο και στο περιεχόμενο, καταδεικνύοντας τη δημιουργική αξιοποίηση του πλούτου των θεμάτων που πραγματεύεται η Διαβάτη.

Η ίδια η αφήγηση είναι σχεδόν πάντα μονομερής ή μονοεστιακή. Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής εκθέτει τη δική του οπτική γωνία (εστίαση εσωτερική), εκμυστηρευόμενος πάντα εικόνες και αναμνήσεις που τον κατακλύζουν, κατά το πρότυπο του Ιωάννου. Σε αντίθεση όμως από τον εγωκεντρικό αφηγητή του Ιωάννου, η Διαβάτη επιμένει σε μία συλλογική διαχείριση του παρελθόντος. Σε αυτό την εξυπηρετεί τόσο η συλλογικότητα και η αίσθηση της παρέας ή του κοινού αγώνα που αναδύεται από τα πεζογραφήματά της όσο και τα φύλα των αφηγητών, που ξεπερνούν την -φυσιολογικά- έμφυλη αφήγηση βιωμάτων

Ο αφηγητής της Διαβάτη δεν είναι πάντα θηλυκός, όπως θα αναμέναμε. Με μία ιδιαίτερη ευκολία η συγγραφέας κινείται από τον αρσενικό αφηγητή στον θηλυκό. Συχνά δε αντιλαμβανόμαστε την έμφυλη διάκριση μόνο από μία ή δύο λέξεις στο πεζογράφημα, αποκαλύπτοντας την ικανότητά της διηγηματογράφου να πλάθει ήρωες χωρίς έμφυλα χαρακτηριστικά.

Χαρακτηριστικό των πεζογραφημάτων της Διαβάτη είναι ο μικροπερίοδος λόγος και η απλή καθημερινή γλώσσα. Τούτα σε συνδυασμό με την απλότητα εκφραστικών μέσων καθιστούν το λόγο της εύληπτο και προσιτό. Η γλωσσική ακρίβεια, το ασύνδετο σχήμα στις σύντομες διατυπώσεις της δημιουργούν μια γραφή που διευκολύνει την πρόσληψη των εκφραζόμενων αναμνήσεων και σχολίων. Βέβαια, οφείλουμε να σημειώσουμε πως δεν απουσιάζουν παντελώς οι μεγάλες περίοδοι· τούτες μέσα στο πλέγμα του μικροπερίοδου λόγου ενισχύουν το συναίσθημα της χρονικής ρευστότητας και της συνειρμικής εξέλιξης των καταστάσεων.

Αξίζει, όμως, να υπογραμμίσουμε και την εξέλιξη του ιωαννικού διασπασμένου θέματος. Το τεράστιο και ετερόκλητο υλικό της αφήγησης οργανώνεται με την τεχνική του διασπασμένου θέματος, από το οποίο γεννώνται πεζογραφήματα-σπαράγματα, μικρογραφίες των εφηβικών και νεανικών χρόνων της συγγραφέως. Η μνήμη και τα πρόσωπα του παρελθόντος είναι κυρίαρχα στο παρόν και ανακαλούνται μέσω συνειρμών (συνειρμική οργάνωση του αφηγηματικού υλικού).

 Σημαντικό ρόλο παίζουν οι εμπειρίες από τα μέρη που έζησαν οι ήρωές της, τα ταξίδια της, τα μαγικά ταξίδια στη λογοτεχνία και το κοινωνικό της περιβάλλον. Η Θεσσαλονίκη φυσικά κατέχει πρωταγωνιστική θέση ως χώρος με σημεία αναφοράς τοποθεσίες της πόλης, σχολεία και γειτονιές όπου έζησε τα παιδικά και νεανικά της χρόνια.

Τα γεγονότα μοιάζουν με ψηφίδες που συνθέτουν το αφήγημα ενώ ταυτόχρονα παρεμβάλλονται σκέψεις και συναισθήματα του αφηγητή. Δεν υιοθετεί την κλασική μορφή διηγήματος (με αρχή, μέση, τέλος). Τα γεγονότα συνδέονται με λογοτεχνικά έργα, με ταξίδια κι εμπειρίες. Συναντήσεις στο παρόν οδηγούν σε αναμνήσεις από τα νεανικά χρόνια σε συνάρτηση συχνά με λογοτεχνικά έργα, αναδεικνύοντας μία συνεχή σύνδεση της παγκόσμιας λογοτεχνίας με τη ζωή του ανθρώπου.

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Και έχει τη δική του σημασία ότι οι καταγεγραμμένες εμπειρίες -αληθινές ή εκ μεταφοράς (πχ στρατιωτική θητεία στο Κιλκίς)- δε συνδέονται μόνο με το χώρο της Θεσσαλονίκης και τις γύρω πόλεις, αλλά εκθέτουν τα βιωμένα συναισθήματα. Στην πρώτη ύλη των εμπειριών προστίθενται τα συναισθήματα, η διηγηματογραφική φαντασία και οι ισχυρές πνευματικές καταστάσεις που έχει ζήσει η συγγραφέας. Έτσι το βίωμα καθίσταται η μεταστοιχείωση του εμπειρικού υλικού σε αισθητική οντότητα, σε περιεχόμενο.

Με συγγραφική ειλικρίνεια η Διαβάτη γράφει για τη γενιά της, εξιδανικεύει τους αγώνες του παρελθόντος και του παρόντος, αποκαλύπτει την απογοήτευση από τις ανατροπές που έφεραν η ζωή και η κρίση. Η Διαβάτη ακολουθεί το μονοπάτι που πρωτοχάραξε ο Γιώργος Ιωάννου στην ανανέωση του ελληνικού διηγήματος, περιδιαβαίνοντας στις γειτονιές της πόλης των μαθητικών της χρόνων και των αναμνήσεων συνδέοντας το παρόν με το παρελθόν μέσα από μία συνειρμική ειλικρίνεια που δεν "στήνει" κάποια πλοκή· την πλοκή την προσφέρουν τα ίδια τα βιώματα και οι κρίσεις της συγγραφέως.

Ακολουθήστε μας

Η κουρελού, του Τάκη Γεράρδη

Η κουρελού, του Τάκη Γεράρδη

Τριάντα οχτώ  μικρές και μεγάλες ιστορίες, κατά κύριο λόγο αυτοβιογραφικές, μας χαρίζει στο νέο του βιβλίο ο Τάκης Γεράρδης. Διηγήματα τα χαρακτηρίζει εκείνος, ψηφίδες ζωής θα τα αποκαλέσω εγώ, μιας και πρόκειται για αναμνήσεις, βιώματα, ακούσματα από την πολυκύμαντη...

Ο θάνατος του 007, του Anthony Horowitz

Ο θάνατος του 007, του Anthony Horowitz

Ακόμα κι αν κάποιος δεν είναι φανατικός αναγνώστης του Ian Fleming και οπαδός του πιο διάσημου μυστικού πράκτορα στον κόσμο, ένα βιβλίο με τίτλο Ο θάνατος του 007 αποκλείεται να μην του τραβήξει το ενδιαφέρον. Ο συγγραφέας Anthony Horowitz αποδέχεται την...

Ταξιδεύοντας, της Εύης Ρούτουλα

Ταξιδεύοντας, της Εύης Ρούτουλα

- γράφει η Βάλια Καραμάνου - Πρόκειται για ένα οδοιπορικό σε οχτώ διαφορετικούς προορισμούς, ο καθένας με τον δικό του ξεχωριστό χαρακτήρα, αλλά όλοι μαζί ταυτόχρονα αποτελούν ένα μεγάλο εξωτικό ταξίδι για τον αναγνώστη. Ουσιαστικά, περιγράφεται με απλή γλώσσα και...

Πάστα σεράνο, του Τάκη Ζαχαράτου

Πάστα σεράνο, του Τάκη Ζαχαράτου

Ο Άγγελος εκτίει είκοσι χρόνια για ένα έγκλημα και τώρα προσπαθεί να προετοιμαστεί για την αποφυλάκισή του. Τι συνέβη στη ζωή του; Είναι αθώος ή ένοχος; Τι ψυχικά τραύματα κουβαλάει και πόσο υπεύθυνος είναι για τις πράξεις του; Θα βρει επιτέλους τη λύτρωση που...

Ψυχανάλυσέ το, της Δήμητρας Αθανασοπούλου

Ψυχανάλυσέ το, της Δήμητρας Αθανασοπούλου

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - Μία ενδιαφέρουσα αναγνωστική πρόταση αποτελεί το βιβλίο Ψυχανάλυσέ το, ένα βιβλίο το οποίο περιέχει τα δοκίμια-άρθρα της Δήμητρας Αθανασοπούλου, Διδάκτωρ Ψυχαναλυτικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού και Κατόχου Μάστερ...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Ψυχανάλυσέ το, της Δήμητρας Αθανασοπούλου

Ψυχανάλυσέ το, της Δήμητρας Αθανασοπούλου

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - Μία ενδιαφέρουσα αναγνωστική πρόταση αποτελεί το βιβλίο Ψυχανάλυσέ το, ένα βιβλίο το οποίο περιέχει τα δοκίμια-άρθρα της Δήμητρας Αθανασοπούλου, Διδάκτωρ Ψυχαναλυτικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού και Κατόχου Μάστερ...

Βήματα στη γειτονιά

Βήματα στη γειτονιά

Τον φίλο από τα παλιά τον συνάντησα στη γειτονιά του πατρικού. Έμοιαζε φευγάτος. Δεν ξέρω τι είχε καταφέρει από όσα ζητούσε, όμως έμοιαζε να μην τον ενδιαφέρει πια το ρήμα. ''Ζω ανάμεσα στο παρελθόν και στο τώρα'' μου είπε και δεν πολυκατάλαβα. ''Με δένει ένα περίεργο...

Νυχτερινό πυρ, του Michael Connelly

Νυχτερινό πυρ, του Michael Connelly

Ο συγγραφέας Michael Connelly ενώνει εκ νέου τους λογοτεχνικούς δρόμους του συνταξιούχου ντετέκτιβ Χάρι Μπος και της ντετέκτιβ της Αστυνομίας του Λος Άντζελες Ρενέ Μπάλαρντ στο Νυχτερινό πυρ, ένα δυνατό αστυνομικό μυθιστόρημα που υπόσχεται να κλέψει τις εντυπώσεις. Το...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου