Θάνου Γιαννούδη «Του Ουρανού και της Γης»

12.08.2019

Η ποίηση τής Αισθητικής και η αισθητική τής ποίησης.

Θάνου Γιαννούδη «Του Ουρανού και της Γης»

 

Πολλοί κριτικοί έχουν παρατηρήσει πως υπάρχει μια τάση στην σύγχρονη ποίηση, η οποία απορρίπτει προγραμματικά τον μοντερνισμό και προσπαθεί να επαναφέρει – με τον ένα ή τον άλλο τρόπο – κάποιες παραδοσιακές φόρμες, όπως το μέτρο και η ομοιοκαταληξία. Οι περισσότεροι από αυτούς αποδίδουν αυτή την τάση σε δύο παράγοντες, αφενός στον φυσικό κορεσμό στον οποίο έχει επέλθει η μοντερνιστική τεχνική, αφετέρου στην επιρροή των νεοφορμαλιστών ποιητών, κυρίως του Νάσου Βαγενά, του Ηλία Λάγιου και του Διονύση Καψάλη.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα αυτής της τάσης, με την μεγαλύτερη δυνατή αξίωση είναι η ποιητική συλλογή του Θάνου Γιαννούδη, «Του Ουρανού και της Γης».

 

Εν είδει δευτέρου προλόγου, θα έλεγα πως υπάρχουν δύο είδη ποιητικών συλλογών. Από την μια έχουμε τις συλλογές που είναι τόσο μέτριες – έως κακές – που ακόμη και οι λίγες αρετές που έχουν χάνονται κάτω από το βάρος των κακών ποιημάτων, της φτωχής αισθητικής και της κοινότυπης έκφρασης. Οι αδυναμίες και οι αστοχίες που παρουσιάζουν αυτές οι συλλογές είναι τόσο κραυγαλέες, που ακόμη και ο έπαινος μετατρέπεται σε ψόγο. Από την άλλη υπάρχουν ποιητικές συλλογές που είναι τόσο καλές και άρτιες, που καμία κριτική δεν μπορεί να τις αγγίξει. Ενώ δεν είναι τέλειες, ο εντοπισμός των αστοχιών δεν αφαιρεί σε τίποτα από την αισθητική τους αξία.

Η ποιητική συλλογή του Γιαννούδη ανήκει στην δεύτερη κατηγορία.

Όπως προείπα, δεν είναι πως η συλλογή είναι τέλεια ή δεν παρουσιάζει αδυναμίες. Αδυναμίες υπάρχουν. Υπάρχουν ομοιοκαταληξίες που μοιάζουν βεβιασμένες, επιτηδευμένες, σαν να μην έβγαινε η ομοιοκαταληξία φυσικά και  βγήκε διά της βίας. Υπάρχουν ορισμένα σημεία στα οποία το νόημα συσκοτίζεται κάτω από την πίεση της ρίμας ή που εσκεμμένα γίνεται ερμητικό ή και δυσνόητο – ίσως κάποιο κατάλοιπο μοντερνιστικής τεχνικής. Σε άλλα σημεία η εξάστιχη στροφή γίνεται τροχοπέδη, καθώς το νόημα πλατειάζει προκειμένου να γεμίσει δύο ακόμη στίχους στο παραδοσιακό τετράστιχο. Σε αυτά κάποιος θα μπορούσε να προσθέσει κι άλλα ατοπήματα, αναλόγως των υποκειμενικών του προτιμήσεων και των απαιτήσεων που έχει από μια τέτοια συλλογή.

Αλλά κανένα από αυτά δεν αφαιρεί από την σημασία και την αξία της συλλογής, μιας συλλογής άρτιας, ώριμης και βαθυστόχαστης. Τα θετικά της συλλογής ξεπερνούν κατά πολύ τα αρνητικά, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά.

Κατ’ αρχάς η συλλογή έχει κάτι που λείπει από την συντριπτική πλειονότητα των ποιητικών συλλογών: Όραμα, προοπτική, αισθητική. Η ποιητική του Γιαννούδη είναι μια ποιητική συνειδητοποιημένη, κατασταλαγμένη αισθητικά, που ξέρει τι θέλει να υποστηρίξει και να προαγάγει. Τα ποιήματα δεν είναι τυχαία, που απλώς συνέβηκε να συστεγάζονται κάτω από την ίδια συλλογή, αλλά ανήκουν σε μια ευρύτερη προσπάθεια. Ακόμη και οι ενότητες που μοιάζουν να μην έχουν αυστηρή σχέση μεταξύ τους (π.χ Το Κιλκίς με τον Μωάμεθ στη Ευρώπη), αλλά διέπονται από το ίδιο πνεύμα και την ίδια προοπτική. Με άλλα λόγια, ενώ πολλές συλλογές αποτελούνται από τυχαία ποιήματα, ο Γιαννούδης επιχειρεί – με επιτυχία μπορώ να πω – μια μεγαλύτερη και εκτενέστερη αφήγηση.

Ποίηση συνειδητοποιημένη είναι ποίηση που έχει διαβάσει πρώτα, κι ο Γιαννούδης είναι εξαιρετικά διαβασμένος, κι όχι μόνο ως προς τις νεοφορμαλιστικές επιδράσεις του. Αυτό φαίνεται από τις επιλογές που κάνει στο μέτρο, στην ομοιοκαταληξία, ακόμη και στον αριθμό στίχων. Στην ποίηση του κυριαρχεί η εξάστιχη στροφή, μια στροφή που ανέδειξαν Ιταλοί ποιητές, όπως ο Αριόστο, ο Μποιάρντο και ο Τάσσο, όμως υπάρχουν και οι τερτσίνες, που ακολουθούν την μορφή της Θείας Κωμωδίας του Δάντη ή και τετράστιχα με επαναλαμβανόμενους στίχους, όπως σε κάποια ποιήματα του Γκαίτε και του Ώντεν. Από τις προμετωπίδες, ακόμη το στίγμα υπάρχει: Παλαμάς, Βάρναλης, Σεφέρης ενίοτε. Εντύπωση ειδικά δημιουργεί η απουσία μιας πάγιας μορφής σε ποιήματα παραδοσιακού τύπου, αυτή του Καρυωτάκη, που δείχνει την αυθεντική θέληση του δημιουργού να ξεφύγει ακόμη κι από τα πρότυπα που είναι πιο συγγενικά σε αυτόν.

Η αισθητική και η γνώση της παράδοσης, οδηγούν την συλλογή στην βασικότερη αρετή ενός ποιητή και μιας συλλογής. Την αυτογνωσία. Η ποίηση του Γιαννούδη ξέρει ποια είναι, ξέρει τι επιδιώκει, ξέρει τι προσπαθεί να πει. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν πειραματίζεται ή πως δεν ανανεώνεται ή πως δεν παρουσιάζει πρόοδο. Αλλά ο αναγνώστης αποκομίζει την εντύπωση πως υπάρχει μια βασική πυξίδα, μια γενικότερη κατεύθυνση, πως δεν είναι μια ποίηση που βολοδέρνει δεξιά και αριστερά, χωρίς να έχει αποφασίσει που θέλει να πάει.

Θεματικά, η συλλογή του Γιαννούδη κινείται σε πολλά και διαφορετικά πεδία. Από τον έναστρο ουρανό και τα ουράνια σώματα, μέχρι τις εμπειρίες του στο Κιλκίς κατά την στρατιωτική του θητεία και πάλι μέχρι ιστορικά και πολιτικά ζητήματα, όπως το Σχίσμα και ο Μωάμεθ στην Ευρώπη – ένας Μωάμεθ που θυμίζει έντονα τους βαρβάρους στο καβαφικό έργο. Όλες οι θεματικές, όσο διαφορετικές κι αν είναι, έχουνε μια σύγχρονη οπτική, κάτι που αναδεικνύει την διαχρονικότητα τους, και την ικανότητά τους να εμπνέουν ανεξαρτήτως εποχής.

Αυτό που μου λείπει προσωπικά από την συλλογή είναι το αίσθημα της διαχρονικότητας. Ενώ είναι μια εξαιρετική «συλλογή συλλογών», εντούτοις νιώθω πως είναι ακόμη ριζωμένη σε σύγχρονα μορφώματα, πως είναι ακόμη δεμένη με την τρέχουσα λογοτεχνική παραγωγή. Ο Γιαννούδης αναλαμβάνει την παράδοση – όπως προγραμματικά την αναλαμβάνει ο νεοφορμαλισμός – όμως σε κάποια σημεία το μεγάλο άλμα, που θα έκανε το «Του Ουρανού και της Γης» ένα σημείο αναφοράς, δεν γίνεται.

Η ποιητική συλλογή «Του Ουρανού και της Γης» είναι ένα μικρό διαμάντι και ο Γιαννούδης εμφανίζεται ως μια πολλά υποσχόμενη μορφή στα ελληνικά γράμματα. Σίγουρα είναι ακόμη νωρίς για να προβλέψουμε την πορεία ενός τόσο νέου λογοτέχνη ή για να βγάλουμε τελεσίδικες αποφάσεις για την ποιότητα του έργου του. Σίγουρα ο καλλιτέχνης δικαιώνεται συν τω χρόνω και αποδεικνύει την αξία του σε κάθε ποιητική συλλογή του. Όμως η ποιητική του Γιαννούδη είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή σήμερα. Μια ειλικρινή συνομιλία με την παράδοση (τόσο ως προς το περιεχόμενο, όσο και ως προς τη μορφή), μια επαναπροσέγγιση σε κάποιες κλασικές και διαχρονικές ιδέες, μια ποιητική που αγκαλιάζει την πορεία που έχει διανύσει, ενώ κρατάει το βλέμμα της ανοιχτό προς το μέλλον.

Ακολουθήστε μας

Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’

Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’

Εκδόσεις Καστανιώτη _ γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης - Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’ «Πως νοσταλγείς ωραία καλοκαίρια που δεν έζησες. Μόνο να ονειρεύεσαι μπορείς αυτά που ίσως έλθουν» Βαγγέλης Χρόνης, ‘Νοσταλγία’   Από τις εκδόσεις Καστανιώτη, κυκλοφορούν, το...

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Η Καρίνα Βέρδη, σε συνεργασία με τον Γιώργο Δάγλα, ετοίμασαν μια συλλογή διηγημάτων με το αγαπημένο θέμα πολλών, τη θάλασσα, συγκεντρώνοντας κείμενα σκληρά και διασκεδαστικά, πρωτότυπα και διαφορετικά, που όλα μυρίζουν αλάτι και ιώδιο. Φίλοι και γνωστοί που συνδέονται...

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Το Φάκελος Καταρίνα αποτελεί τη δωδέκατη -σύμφωνα με την πρωτότυπη χρονολογική σειρά- περιπέτεια του επιθεωρητή Βίλιαμ Βίστιν, αλλά και την πρώτη ενασχόλησή του με μια από τις αποκαλούμενες «ξεχασμένες υποθέσεις», δηλαδή παλιές ανεξιχνίαστες υποθέσεις που παραμένουν...

Οι 10 χωρισμοί

Οι 10 χωρισμοί

ΟΙ 10 ΧΩΡΙΣΜΟΙ (εφηβικό σατιρικό)   Πρώτη φορά χωρίσανε, όταν ήμουνα 9, Αυτός έπαιζε χαρτιά, Αυτή όλο να φωνάζει, έφυγε για κανά μήνα, αλλά γύρισε κλαμένος και τα βρήκαν φυσικά. Μα η 2η φορά ήρθε μετά από λίγους μήνες, έλειψε όλο το βράδυ, κι όταν ήρθε το πρωί, τον...

Η Ήττα

Η Ήττα

Και τελικά πες μου. Γιατί να πετάξω; Ποιος ο λόγος τα σύννεφα να φτάσω; Έκανα το πρώτο βήμα και τόλμησα, έκανα το πρώτο άλμα με τόσες προσδοκίες. Τόσα σενάρια πιθανά, τόσες ελπίδες επιθυμητές. Αλλά, ξέχασα ότι η ζωή δεν είναι ποτάμι που κυλάει όπως επιθυμώ. Έκανα την...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Η Ήττα

Η Ήττα

Και τελικά πες μου. Γιατί να πετάξω; Ποιος ο λόγος τα σύννεφα να φτάσω; Έκανα το πρώτο βήμα και τόλμησα, έκανα το πρώτο άλμα με τόσες προσδοκίες. Τόσα σενάρια πιθανά, τόσες ελπίδες επιθυμητές. Αλλά, ξέχασα ότι η ζωή δεν είναι ποτάμι που κυλάει όπως επιθυμώ. Έκανα την...

Υπατία, του Δημήτρη Βαρβαρήγου

Υπατία, του Δημήτρη Βαρβαρήγου

ΥΠΑΤΙΑ Δημήτρης Βαρβαρήγος 24 γράμματα εκδόσεις - Γράφει ο Απόστολος Τριφύλλης καθηγητής φιλόλογος στο πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου - Στο έργο του με τίτλο «Υπατία» ο Δημήτρης Βαρβαρήγος τέθηκε ενώπιον της πρόκλησης να σκιαγραφήσει μια μεγάλη μορφή των ελληνικών...

Με 6 κλικ, της Γιώτας Φώτου

Με 6 κλικ, της Γιώτας Φώτου

- γράφει η Χρυσάνθη Τσιαμπαλή -   Το νεανικό μυθιστόρημα της Γιώτας Φώτου, Με 6 κλικ, εκδόσεις Ψυχογιός, κυκλοφόρησε το 2016 και η ιστορία έχει τις ρίζες της στην οικονομική κρίση που βίωσαν έντονα οι Έλληνες την περίοδο εκείνη - είχε ήδη ξεκινήσει λίγα χρόνια...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου