Λέξεις σε μια “χειρολαβή” από την Αρτεμίου-Φωτιάδου

17.05.2016

Ελένη Αρτεμίου-Φωτιάδου
Μανδραγόρας
ISBN: 978-960-592-026-5

Η κριτική για δεκαετίες δεν αντιμετώπιζε την κυπριακή ποίηση ως ισότιμη. Οι σχετικές μελέτες ήταν υπερβολικά λίγες και μόνο τα τελευταία χρόνια -δειλά, είναι η αλήθεια, προς το παρόν- στράφηκαν προς την λογοτεχνική παραγωγή της Μεγαλονήσου[1]. Και δεν αποτελεί υπερβολή η θέση ότι μεγάλο μέρος της κυπριακής λογοτεχνίας σφραγίζεται από τις μακρόχρονες πολιτικές περιπέτειες της Μεγαλονήσου με έναν πολιτικό κι εθνικό χαρακτήρα.

Ωστόσο, όπως σημειώναμε και παλαιότερα, η σύγχρονη κυπριακή ποίηση, με χρονική απόσταση από τα τραγικά συμβάντα της εισβολής, της διχοτόμησης και την εμπειρία των προηγούμενων διακοινοτικών συγκρούσεων, καλλιέργησαν την ποίηση -ως απόρροια της ειρήνευσης- με μία άλλη οπτική. Οι νεώτεροι λογοτέχνες πλησίασαν και παρακολούθησαν την ελλαδική λογοτεχνική παραγωγή διαμορφώνοντας για πρώτη φορά μία εθνική ελληνική ποίηση[2]. Κύπριοι ποιητές συνδέονται άμεσα με την Ελλάδα παρακολουθώντας εκδοτικές δραστηριότητες και συμμετέχοντας σε λογοτεχνικές εκδηλώσεις και δράσεις, ενισχύοντας συνεχώς τον ισχυρό δεσμό και εμπλουτίζοντας τελικά την ίδια την ποίηση και την τέχνη.

Η ποίηση της Ελένης Αρτεμίου - Φωτιάδου, «Φωνήεντα σε περίπτερο» (Μανδραγόρας, 2016), είναι υπαρξιακή με έντονο το κοινωνικό στοιχείο ως δομικό συστατικό. Ωστόσο, ξεφεύγει από την εσωτερική ανάγκη και την απελευθέρωση από τις λέξεις και συνδέεται με το κοινωνικό περιβάλλον. Πλήθος κοινωνικών παραστάσεων λειτουργούν ως οπλισμός για την οικοδόμηση μιας υπαρξιακής ποιητικής μακριά από το στενό ατομικιστικό πλαίσιο παλαιότερων γενεών.

Αν και παραμένει μία ενδοσκοπική ποίηση εντούτοις περιορίζεται από τις κοινωνικές προβολές και την πλούσια εκφραστική της, ισορροπώντας συναισθηματικά ανάμεσα στην προσωπική αγωνία και την κοινωνική απογοήτευση μέσα σε χώρους γεμάτους φως, χρώματα κίνηση και ήχο.

Η έκφρασή της ισορροπεί σε ένα αραχνοειδές πλέγμα μεταξύ προφορικότητας και εμπλουτισμένης λιτότητας ενισχυμένης με σουρεαλιστικά στοιχεία και λογοτεχνικά σχήματα. Διόλου τυχαία και η επιλογή του λεξιλογίου, που αποκαλύπτει έναν συνεχή αγώνα στιχουργικής επεξεργασίας και γλωσσικής καινοτομίας. Η μουσικότητα του στίχου και ο ρυθμός οδηγούν τον αναγνώστη/ακροατή χωρίς να τον πιέζουν, αλλά αφήνοντάς τον ελεύθερο να συναισθανθεί.

Η εκφραστική της Αρτεμίου-Φωτιάδου θεμελιώνεται σε μια πολύπλευρη γλώσσα, συμβάλλοντας στη διαρροή του συναισθήματος και στον έλεγχο της έντασης των συνθέσεων. Παρομοιώσεις, προσωποποιήσεις και αντιθέσεις πλαισιώνουν ενεργητικά τις κοινωνικές παραστάσεις που εισάγει στην ποίησή της και τη ρομαντική διάθεσή της. Δυναμικές γλωσσικά μεταφορές με βάση ασυνήθιστους -ετερόπτωτους ή επιθετικούς- προσδιορισμούς ξαφνιάζουν τον αναγνώστη/ακροατή με την πολυδιάστατη γλώσσα της ποιήτριας· τον συναρπάζουν με τον ποιητικό πλούτο και την εφευρετικότητά της.

Οι μετωνυμίες και οι μεταφορικοί προσδιορισμοί όμως δε στέκουν απλά δίπλα στο προσηγορικό ουσιαστικό ως μία ιδιότητα. Συχνά το χρωματίζουν συνειρμικά με τη μόνιμη χρωματική ιδιότητα της λέξης (πχ το αίμα) ή συναισθηματικά (πχ  χάρτινη κουρτίνα, νεογέννητες χειρονομίες, νύχτες ναυαγισμένες, στάζουνε ζωή κλπ). Παράλληλα, συμβάλλουν εικονοπλαστικά πλουταίνοντας τον ήδη δαψιλή καμβά της.

Άλλωστε, η εικαστική της Αρτεμίου-Φωτιάδου δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Πλούσιες εικόνες ζωντανεύουν στο καναβάτσο της· εικόνες γεμάτες κίνηση και ήχο. Συχνά ο ποιητικός χώρος είναι πλήρης ανθρώπων.

Αν και συνήθως η πρωτοενική εξομολογητική έκφραση σκηνογραφικά περιορίζεται σε κλειστούς η περιορισμένης έκτασης χώρους και σκηνοθετικά αποδίδεται με λίγα πρόσωπα, στην περίπτωση της Αρτεμίου-Φωτιάδου η ενσωμάτωση κοινωνικών παραστάσεων μεταμορφώνει την περιοχή. Έτσι, το ενικό πρόσωπο συνειρμικά γίνεται μέρος του κοινωνικού συνόλου και του περιβάλλοντος εγκαταλείποντας την ποιητική ατομικότητα προηγούμενων δεκαετιών. Ταυτόχρονα όμως το α΄ ενικό γραμματικό πρόσωπο μεταμορφώνεται σε ένα συλλογικό υποκείμενο εκφράζοντας το γενικότερο συναίσθημα και βασικές κοινές μας αγωνίες και αξίες.

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Ένα άλλο χαρακτηριστικό της ποιητικής της Αρτεμίου-Φωτιάδου -πέρα από την εικαστική- είναι η ευρηματική αξιοποίηση μίας ιδέας με παραμυθική διάσταση. Μία ανατρεπτική ιδέα αναπτύσσεται σε όλο το ποίημα καθιστώντας τελικά όλη τη σύνθεση μία τεράστια μεταφορά (ένας χάρτης γίνεται ερωτικό σύμβολο, μία ομπρέλα σύνδεσμος χορού κι αγάπης). Το δε αφηγηματικό ύφος μετατρέπει τα ποιήματά της σε μικρές ιστορίες μυθικές έμπνευσης.

Η βραβευμένη -σε Ελλάδα, Κύπρο και Γερμανία- ποιήτρια διαθέτει μία από τις πιο δημιουργικές λογοτεχνικές φωνές της σύγχρονης κυπριακής ποίησης. Πολυγραφότατη και με συνεχή επεξεργασία της γλώσσας και του στίχου εκφράζει μία εσωτερική φωνή υπομονής απέναντι στ’ ανθρώπινα βάσανα· μία φωνή πλούσια σε συναισθήματα, φέρνοντας το πρόσωπο στο επίκεντρο της κοινωνίας.

__________________
[1] Και βέβαια, δε λείπουν οι διαμαρτυρίες από λίγους μελετητές πως διατρανώνουν πως η κυπριακή ποίηση αντιμετωπίζεται σαν "φτωχός συγγενής" ή σαν ξένο σώμα. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι στα σχολικά εγχειρίδια (που φέρνουν το άτομο πρώτη φορά σε επαφή με τη λογοτεχνία) σπάνια συμπεριλαμβάνεται κάποιος Κύπριος ποιητής.
[2] Εθνική ποίηση βεβαίως δε σημαίνει και ταυτόσημη γεωγραφικά οπτική. Η κυπριακή ποίηση, μέσα από την ιστορική της εξέλιξη, διατηρεί τα τοπικά της χαρακτηριστικά εμπλουτίζοντας την ελληνική ποίηση.
Η διχοτόμηση, εκτός από γεωγραφική και πληθυσμιακή, είχε σαν συνέπεια και την περαιτέρω σύνδεση της κυπριακής λογοτεχνίας με την ελληνική, αφήνοντας σε απόσταση του όραμα των τουρκοκύπριων ποιητών για μία κοσμοπολίτικη αυτόνομη Κυπριακή Λογοτεχνία. Άλλωστε, δεν είναι υπερβολή να σημειώσουμε ότι οι Τουρκοκύπριοι ποιητές είναι, θα λέγαμε, παντελώς άγνωστοι στο ελλαδικό κοινό (βλ. και παλαιότερη κριτική μας στο Μεχμέτ Γιασίν).

 

Ακολουθήστε μας

Οι ταινίες της εβδομάδας

Γυναίκα

Γυναίκα

Ρόδο εσύ της άνοιξης, αστέρι της καρδιάς μας γλυκιά νότα της ποίησης, πηγή της ομορφιάς μας. Με σένα η μέρα ξεκινά και η ζωή αρχίζει με σένα αγάλλεται η αυγή κι ο έρωτας ανθίζει.   Κάθε ανάσα σου, πνοή, κάθε σου γέλιο, ελπίδα απάγκιο και αναπνοή, μέσα στην...

Αναλφάβητος, του Sebastian Fitzek

Αναλφάβητος, του Sebastian Fitzek

Ποιο είναι το μυστηριώδες κορίτσι που κοιτά με τρόμο και δάκρυα στα μάτια τον Μίλαν Μπεργκ μέσα από ένα αμάξι; Ποιος είναι ο ηλικιωμένος κύριος που τον βρίσκει στη δουλειά του και του δίνει ένα κουτί με χάπια για να αρχίσει να διαβάζει; Ποιον μηχανισμό κινητοποιεί...

φαντάσου

φαντάσου

στον John Lennon    φαντάσου  γαλάζιο σύννεφο στου ορίζοντα τη ράχη  στάλες αγάπης να ραντίζουν τις καρδιές μας  της λήθης άγγιγμα να γίνεται το δάκρυ  κραυγές που ενώθηκαν σε μία οι πληγές μας   φαντάσου  πρασινοκίτρινο χειμέριο λουλούδι  ευωδιάζει μέσ’ στα...

Το χέρι του Θεού, της Ελευθερίας Μεταξά

Το χέρι του Θεού, της Ελευθερίας Μεταξά

Ένας άντρας με ασκητική μορφή αποκαλύπτει στον αστυνόμο Βαρσάμη πως προοιωνίζεται τον θάνατό του αλλά δε γίνεται πιστευτός. Πολύ σύντομα όμως εντοπίζουν το πτώμα του με τον τρόπο που το προέβλεψε ενώ στη συνέχεια έχουμε κι άλλες δολοφονίες! Ποιος επιλέγει τα θύματα...

Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός

Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός

  Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ - γράφει ο Άγγελος Πετρουλάκης - Η Maureen Connors Santelli (Μορίν Κόνορς Σαντέλι) είναι ιστορικός με ειδίκευση την πρώιμη αμερικανική δημοκρατία. Ασχολείται συστηματικά με τις σχέσεις τών...

Διαβάστε κι αυτά

Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός

Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός

  Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ - γράφει ο Άγγελος Πετρουλάκης - Η Maureen Connors Santelli (Μορίν Κόνορς Σαντέλι) είναι ιστορικός με ειδίκευση την πρώιμη αμερικανική δημοκρατία. Ασχολείται συστηματικά με τις σχέσεις τών...

Κίρκη, της Madeline Miller

Κίρκη, της Madeline Miller

Ποια είναι η μυστηριώδης μάγισσα Κίρκη που ζούσε στο νησί της Αίας; Γιατί κατέληξε εκεί και πώς περνούσε τον χρόνο της; Γιατί βοήθησε στη γέννα του Μινώταυρου; Γιατί μεταμόρφωνε τους άντρες σε γουρούνια; Πόσο άλλαξε την ψυχολογία της και τον χαρακτήρα της η γνωριμία...

Σ’ αγαπώ σαν το αλάτι

Σ’ αγαπώ σαν το αλάτι

Σ' αγαπώ σαν το αλάτι και σαν την άσπρη ζάχαρη πως την πίκρα μου να κρύψω στη ζωή την άχαρη Να 'σαι το ξινό λεμόνι το γλυκό αμύγδαλο να 'σαι το νερό στην βρύση το κρασί στο δίλαβο Να 'σαι ο γλυκός καφές μου φρούτο στο καλάθι μου να δροσίζεις τις βραδιές μου σαν μετρώ...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου