«…Εκείνο το «πατέρα!» που βγήκε αβίαστα κι αυθόρμητα από τα παιδικά στόματα ακούστηκε χαρμόσυνα σε όλη την Απάνω Σύρα. Έμεινε ο καπετάνιος με το γλυκό το άκουσμα αυτής της άγνωστης λέξης, έκλεισε τα μάτια του και κάθισε όπως ήταν, να τα κρατάει (σ.σ. τα παιδιά) αγκαλιά και να τα σφίγγει απάνω του. Δεν ήταν σταγόνες βροχής που έσταζαν απάνω τους ούτε τα δάκρυά του· ήταν σταλαγματιές ψυχής, ανεξαργύρωτη χαρά με όλου του κόσμου τα πλούτη.»

Είναι ίσως η πρώτη φορά που ξεκινώ να γράψω λίγα λόγια για ένα βιβλίο και χρησιμοποιώ ένα μικρό κομμάτι του ίδιου του βιβλίου μιας και δεν ξέρω τι να πρωτοπώ! Όταν κανείς διαβάζει λογοτεχνία και κομμάτια όπως το παραπάνω, είναι σίγουρο πως χάνει τα λόγια του…

Ο Νίκος Γούλιας είναι αρχιτέκτονας στο επάγγελμα αλλά θα διαπιστώσει κανείς πως χρησιμοποιεί την τεχνική του για να παράξει τέχνη και μάλιστα υψηλή! Η Ιάσμη, το πρώτο από τα τρία βιβλία υπό τον τίτλο ‘Στα χρόνια της ομίχλης’ από τις εκδόσεις Ψυχογιός, μεταφέρει τον αναγνώστη στη Χίο κυρίως αλλά και στη Σύρο, τη Σμύρνη, το Αιγαίο του 1820 κι εντεύθεν, τον κάνει κοινωνό της τέχνης των καπεταναίων αλλά πάνω απ’ όλα του δίνει με σχεδόν κινηματογραφικό τρόπο την εικόνα της ζωής των χρόνων εκείνων. Από τη μια ο αγώνας για την ελευθερία κι από την άλλη ο αγώνας για την επιβίωση αλλά και την καθημερινότητα. Άνθρωποι και περιστάσεις περιγράφονται με τρόπο μοναδικό και ζωντανό καταφέρνοντας να μεταδώσουν τις αγωνίες και τα αισθήματά τους στον αναγνώστη ενώ ταυτόχρονα, τα πολιτιστικά στοιχεία της εποχής ξεπηδούν ανάγλυφα μέσα από τις γραμμές. Η ναυτική τέχνη σε όλες της τις πτυχές κυριαρχεί στο μυθιστόρημα, εκείνο όμως που θα έλεγε κανείς πως ξεχωρίζει είναι ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας περιγράφει τη λαχτάρα των ναυτικών να σαλπάρουν αλλά και των μικρών ηρώων της ιστορίας που λαχταρούν να ξανοιχτούν στο πέλαγος κι ονειρεύονται την ελευθερία της θάλασσας. Ιδιαίτερο δε ενδιαφέρον έχουν οι διάλογοι που είναι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο χρώμα στο βιβλίο.

Παππούς, παιδιά κι εγγόνια αφήνουν το δικό τους στίγμα στην ιστορία, με φόντο τις δύσκολες συγκυρίες της ιστορικής περιόδου, αναγκάζονται να ξεσπιτωθούν, να φοβηθούν, να παρακαλέσουν για ένα μικρό κομμάτι αξιοπρέπειας μα και ονειρευτούν, να αγαπήσουν και να ερωτευτούν. Ο Ισίδωρος ονειρεύεται το αγκυροβολημένο πλοίο, τη Φανερωμένη, που μοιάζει σαν Σειρήνα στα μάτια του, η μυροβόλος Ιάσμη έρχεται για να αλλάξει τη ζωή του Νικόλα και να του εμφυσήσει εντελώς ξαφνικά κι απροσδόκητα τον έρωτα ανάμεσα στις μυρωδιές και το μελάνι ενός τυπογραφείου, ακόμα και μια καλόγρια γίνεται η αφορμή για να στοιχειώσουν τα όνειρα του καπτα – Γιάννη! Ο συγγραφέας έχει δημιουργήσει μια εξαιρετικά καλοδουλεμένη ιστορία και χρησιμοποιώντας σε κάποια σημεία το πισωγύρισμα του χρόνου με μεγάλη επιτυχία καταφέρνει να μαγνητίσει τον αναγνώστη του.

Η Ιάσμη είναι ένα βιβλίο από εκείνα που πρέπει να βρίσκονται σε κάθε βιβλιοθήκη και να τη στολίζουν. Ο Νίκος Γούλιας με το ώριμο γράψιμό του, τις εξαιρετικές περιγραφές του και την έρευνα που έχει κάνει για την εποχή, έχει γράψει ένα μυθιστόρημα το οποίο, δε θα ήταν υπερβολή αν ισχυριστεί κανείς πως αποτελεί ένα πρότυπο μυθιστορήματος. Αν μην τι άλλο, η αλμύρα της θάλασσας, η αγωνία και οι ψυχές των ανθρώπων της εποχής εκείνης αλλά και ο ιδρώτας των ναυτικών είναι τόσο περίτεχνα σκαλισμένα μέσα στις γραμμές του βιβλίου που κάθε κριτική, ακόμα και τούτη εδώ, είναι λίγη για τα περιγράψει!