Select Page

Ο Επίκουρος επίκαιρος όσο ποτέ

Ο Επίκουρος επίκαιρος όσο ποτέ

O Eπίκουρος εμπνεύστηκε από τις ιδέες του Δημόκριτου. Πίστευε και αυτός πως ο φυσικός κόσμος αποτελείται από τα άτομα, τις αδιαίρετες οντότητες της ύλης που κινούνται μέσα στο κενό. Περαιτέρω ο Επίκουρος πίστευε ότι τα άτομα αυτά έχουν ένα είδος ελεύθερης βούλησης, η οποία έκανε μερικά από αυτά να παρεκκλίνουν από την πορεία τους (συγκεκριμένα από την κάθετη πτώση τους). Η παρέκκλιση αυτών των ατόμων είχε ως αποτέλεσμα τη σύγκρουση τους με άλλα άτομα, από την οποία δημιουργήθηκαν οι διάφοροι συνδυασμοί και οι διάφορες μορφές όντων, που συγκροτούν το φυσικό κόσμο. Η ίδια η ζωή γεννήθηκε συμπτωματικά, ύστερα από αλλεπάλληλες συγκρούσεις και συνεχείς συνδυασμούς, που προκλήθηκαν από την παρέκκλιση των ατόμων. Δεν υπάρχει τίποτα το μυστηριώδες, καμιά υπερφυσική δύναμη πίσω από τη δημιουργία της ζωής και του σύμπαντος ολόκληρου. Όπως τα άτομα ακολουθούν νέες απρόβλεπτες κατευθύνσεις, κατά τον ίδιο τρόπο δεν είναι δυνατόν να είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά προκαθορισμένη. Κάθε άτομο παρεκκλίνει από την τροχιά της πτώσης του κατά τον ελάχιστο δυνατό βαθμό, ξεκινώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση συγκρούσεων. Η παρέκκλιση αυτή θα πρέπει να είναι γεγονός χωρίς αιτία, γιατί αν υπήρχε κάποια αιτία, αυτή θα μπορούσε να ήταν μόνο η σύγκρουση με κάποιο άλλο άτομο. Κάνοντας λόγο για γεγονότα χωρίς αιτία καταρρίπτει τη θεωρία της αιτιοκρατίας που θα εξαφάνιζε την ανθρώπινη υπευθυνότητα και θα κατέστρεφε το ηθικό σύστημα του Επίκουρου. Αν ο κόσμος λειτουργεί με μια αυστηρή μηχανική αιτιότητα, η ανθρώπινη δράση δεν μπορεί να είναι ελεύθερη. Αν οι άνθρωποι διαλέγουν ελεύθερα, δεν έχουν και καμία ευθύνη. Με την παρέκκλιση στην προκαθορισμένη πορεία των ατόμων δημιουργείται στο σύμπαν ένα είδος ακαθοριστίας. Δεν είναι δυνατό να είμαστε απόλυτα βέβαιοι αν θεωρεί (ο Επίκουρος) ότι ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος. Θεωρεί πως ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να ζήσει όπως επιθυμεί , αρκεί να συμπεριφέρεται ηθικά, δηλαδή με αταραξία.

Πώς εννοείται η αταραξία; Ιεραρχεί τις ηδονές ως προς τη φύση τους σε καλύτερες και σε χειρότερες. Υπάρχουν οι φυσικές και οι μάταιες ηδονές. Από τις φυσικές άλλες είναι απλώς φυσικές και άλλες αναγκαίες. Η επιθυμία για τροφή είναι φυσική και αναγκαία, η επιθυμία για ακριβά ρούχα είναι φυσική και όχι αναγκαία και η επιθυμία απόκτησης δόξας είναι μάταιη. Η ανώτερη μορφή ηδονής είναι η κατάσταση της ηρεμίας και της γαλήνης που θα επιτευχθεί, όταν ικανοποιεί με μέτρο τις φυσικές και αναγκαίες επιθυμίες τους. Με αυτόν τον τρόπο οδηγείται ο άνθρωπος στην ευδαιμονία του. Βασική προϋπόθεση για την ευδαιμονία είναι η επίτευξη νιας κατάστασης αδιατάραχτης γαλήνης, της αταραξίας. Η ανεξέλεγκτη ικανοποίηση των βασικών αναγκών οδηγεί στη δυστυχία. Ταυτίζει την ευδαιμονία με την ηδονή. Η ηδονή είναι η αρχή και ο σκοπός της μακάριας ζωής. Είναι το πρωταρχικό και έμφυτο αγαθό. Από την ηδονή ξεκινάμε για να επιλέξουμε ή να αποφύγουμε κάτι, και σε αυτήν καταλήγουμε χρησιμοποιώντας τα συναισθήματά μας ως κριτήριο για να κρίνουμε κάθε αγαθό. Ο Επίκουρος όταν κάνει λόγο για την ηδονή ως σκοπό της ζωής δεν εννοεί την ηδονή των άσωτων που ενδιαφέρονται για την ικανοποίηση αλόγιστων επιθυμιών, αλλά την απαλλαγή από τον πόνο του σώματος και από την ταραχή του νου. Για να κατακτηθεί η ηδονή που ταυτίζεται με την ευτυχία θα πρέπει ο σοφός να καταπνίξει τις επιθυμίες, οι οποίες υπερβαίνουν τις άμεσες και απαραίτητες για την επιβίωση υλικές ανάγκες.

του Χρίστου Σοροβέλη

Επιμέλεια κειμένου

Χρίστος Σοροβέλης - Συγγραφέας

Ονομάζομαι Σοροβέλης Χρίστος, είμαι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών και η ποιητική συλλογή ΥΠΑΡΧΩ, ΑΝ ΚΑΙ ΔΕ ΜΕ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ, είναι η πρώτη μου παρουσία στα ελληνικά γράμματα. Στόχος μου είναι να αναδείξω τα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα που μαστίζουν την ψυχή μας, να τα παρουσιάσω ποιητικά αλλά και να δώσω ένα ποιητικό στίγμα νίκης και αισιοδοξίας. Να ονειρευόμαστε με τη συνείδηση μας αθώα και να μη είναι σταυρωμένη

8 Σχόλια

  1. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

    Ενα άρθρο πραγματικά αποκαλυπτικό για την ωριμότητα σκέψης και διορατικότητας των προγόνων μας η οποία εκπλήσσει για την διαχρονικότητα που την διέπει. Θυμήθηκα τώρα τον Γυμνασιάρχη μας στο Ελληνικό Γυμνάσιο της Αντίς Αμπέμπα (Αιθιοπία) που μας είχε μάθει την ‘τετραφάρμακον” του Επίκουρου. Δεν θυμούμαι δυστυχώς τι ακριβώς έλεγε.
    Απόλαυσα την ανάρτηση αυτήν!.

    Απάντηση
    • Κώστας Θερμογιάννης

      Ο Θεός δεν είναι για να τον φοβόμαστε, το θάνατο δεν μπορούμε να τον αντιληφθούμε, εύκολα μπορούμε να έχουμε το καλό και να υπομένουμε το κακό. Αυτή νομίζω Χριστόφορε πως είναι η Τετραφάρμακος του Επίκουρου. Βέβαια όλο αυτό δεν είναι κάτι απλό και σηκώνει ανάλυση. Ο Θεός εκ της φύσεώς του δεν είναι κάτι απειλητικό γι’ αυτό και δεν πρέπει να τον φοβόμαστε. Ο θάνατος έρχεται αφού έχουμε πεθάνει κι έτσι δεν μπορούμε να αποκτήσουμε συνείδηση του τι πραγματικά είναι. Το καλό, με την έννοια του απαραίτητου για τη ζωή μπορούμε να το αποκτήσουμε εύκολα (αν ζητάμε όμως πλούτη και παλάτια είναι άλλη ιστορία!) Γνωστή είναι και η ρήση του: “Αν θέλεις να κάνεις κάποιον πλούσιο μην του δίνεις χρήματα, αφαίρεσέ του ανάγκες! Όσο για το κακό που είναι εύκολα υποφερτό, είχε μιλήσει για την πνευματική ηδονή που μπορεί να ξεπεράσει τα πάντα, αλλά για την ανάπτυξη αυτής της διδαχής του θα πρέπει να αφιερώσουμε μια ξεχωριστή ανάρτηση… Σχετική όμως είναι η αταραξία για την οποία γράφει πιο πάνω ο Χρίστος Σοροβέλης.

      Την καλησπέρα μου Χριστόφορε.

      Απάντηση
  2. Ανώνυμος

    Ένας πολύ καλός κήπος για περίπατο το ιστολόγιο σας

    Απάντηση
  3. Ανώνυμος

    Σας ευχαριστώ πολύ όλους….

    Απάντηση
  4. Αθανασία Λογοθέτη

    Συγχαρητήρια για την προσπάθειά σας, πολύ ενδιαφέρον!

    Απάντηση
    • Χρίστος Σοροβέλης

      σας ευχαριστώ πολύ

      Απάντηση

Υποβολή σχολίου

Ερωτηματολόγιο 2017

Βοηθήστε μας να γίνουμε καλύτεροι!

Εγγραφείτε στο newsletter

Έλληνες εκδότες

Έλληνες εκδότες

Υποβολή συμμετοχής!

Ακολουθήστε μας!

Ακόλουθοι

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!