Ο ψυχισμός της νέας γενιάς στην «αρχή του τέλους»

5.02.2016

Δημήτρης Βούλγαρης
Ars Poetica
ISBN: 978-618-5150-00-6

Η λογοτεχνική παραγωγή τα τελευταία χρόνια γνώρισε ιδιαίτερη αύξηση· και το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό, αφού καταγράφεται αύξηση τίτλων σχεδόν σε όλη την Ευρώπη. Παρά την ύφεση που εμφανίστηκε στο μεταίχμιο της χιλιετίας (ειδικά στην ποίηση) φαίνεται πως εκείνο το "κενό" αναπληρώθηκε. Και αυτό -παρά τις όποιες κριτικές ή ενστάσεις για την ποιότητα- δεν μπορεί παρά να είναι θετικό για το βιβλίο και την τέχνη.

Νέοι άνθρωποι με διάθεση για πειραματισμός και ίσως άγουρο ακόμα ύφος παλεύουν με τις λέξεις και τα συναισθήματα. Έρχονται κοντύτερα στην τέχνη και διεκδικούν με τα δικά τους μέσα να συμμετάσχουν στον καλλιτεχνικό διάλογο. Ακόμα κι αν δεν έχουν αποκρυσταλλωμένη άποψη, αναδιαμορφώνουν το νέο πολιτιστικό αγαθό ως ένα συλλογικό επίτευγμα. Άλλωστε, ο λογοτέχνης δε χάνει ποτέ τον κοινωνικό του ρόλο ως μέλος μιας δομημένης κοινότητας.

Από ένα τέτοιο καλλιτεχνικό περιβάλλον πηγάζει και η νέα συλλογή του Δημήτρη Βούλγαρη, «η αρχή του τέλους» (ars poetica, 2015) που συντίθεται από άτιτλα πεζογραφήματα, ποιήματα και έναν διάλογο.

Στο ποιητικό ασυνάρτητο ημερολόγιο κυρίαρχο είναι το πηγαίο αίσθημα της απογοήτευσης για το παρόν και μία ειλικρινής μελαγχολία για το μέλλον. Στην πραγματικότητα ο Βούλγαρης εκφράζει το ψυχισμό των νέων που αισθάνονται να ματαιοπονούν σε μία κοινωνία που οδηγεί κομφορμιστικά στην αγχόνη τα -ανήλικα σχεδόν- όνειρα των ανθρώπων, μία κοινωνία αδικίας (γενεαλογικής φύσης, θα λέγαμε εμείς).

Η ποίησή του είναι κοινωνική στη ρίζα της με φυλλώματα υπαρξιακής αγωνίας. Το κοινωνικό συνδέεται με την υπαρξιακή αγωνία. Το άτομο δε στέκεται μακριά από την κοινότητα, δεν είναι απομονωμένο κυριολεκτικά, αλλά μόνο συναισθηματικά. Το κοινωνικό περιβάλλον διαμορφώνει τις αγωνίες του, τη μελαγχολία του.

Το α΄ πληθυντικό γραμματικό πρόσωπο -υπαρκτό ή εννοούμενο- διαμορφώνει ένα συλλογικό ποιητικό υποκείμενο που υπερκαλύπτει τo αυτοαναφορικό α΄ ενικό. Ο δημιουργός μοιάζει με ποιητικό εκπρόσωπο των συνομηλίκων του να περπατούν στο κενό (4, 20, 13) βλέποντας να κυριαρχεί ο εγωισμός και η εγκατάλειψη (3, 5), να μεγαλώνουν με βήματα στο άγνωστο, συχνά χωρίς αιτία (2, 3, 6) ή ελπίδα (16, 17, 50, 51, 52, 53).

Ο κοφτός στίχος αισθητοποιεί ακριβώς τον αυτόν τον πόνο. Συχνά η αποφθεγματική διατύπωση φλερτάρει με τον υπερρεαλισμό και εκπλήσσει με τη συνειρμική απλότητά της kai τη γλωσσική ευρηματικότητα του ποιητή (8, 12, 20, 25, 27, 33, 34, 38, 49). Η υπαρξιακή αγωνία αναβλύζει ως πίδακας από τη θρυμματισμένη στιχουργική· άλλοτε, ο ποιητής επιλέγει μία αμιγή πεζολογική γραφή σε πλήρη αρμονία με την πεζότητα που τον περιβάλλει. Οι υπαρξιακές αναζητήσεις συχνά συμπλέκονται με μία στοχαστική διάθεση (14, 15, 28).

Το ποιητικό κάδρο είναι πλούσιο από εικόνες. Η εικονοπλασία όμως του Βούλγαρη πηγάζει αυθόρμητα από το αφηγηματικό κι εξομολογητικό ύφος. Ο εικαστικός του πλούτος ισορροπεί με τη λιτότητα της εκφραστικής του και την απουσία λογοτεχνικών σχημάτων ακροβατώντας στο σκοινί των συνειρμών.

Η συχνή εμφάνιση του ταξιδιού μοιάζει να εκφράζει μία ολόκληρη γενιά. Δεν πρόκειται για το ταξίδι ως ποιητικό θέμα όπως το συναντάμς στη λογοτεχνική μας παράδοση ως μέσο δραπέτευσης ή χωρισμού. Το ταξίδι δεν τίθεται στο παλιότερο αυτοαναφορικό πλαίσιο, αλλά ως συλλογικό βίωμα. Είναι ένα γεγονός, ένα βίωμα τόσο κοινό στη νεώτερη γενιά, που μεταναστεύει σωρηδόν για σπουδές, εργασία ή από ασφυξία λόγω της κρίσης. Ακόμα και ο χρόνος (αγαπημένο υπαρξιακό ποιητικό θέμα) συνδέεται με τον κοινωνικό βίο ξεπερνώντας το άτομο, με τη στενή έννοια (37, 47, 48). Μοιάζει σαν όλη η ζωή να είναι ένα ταξίδι που κάθε αρχή βρίσκεται σε ένα προηγούμενο τέλος.

Στον αντίποδα, τα πεζωγραφήματα σε άσπρο και μαύρο είναι μία ενότητα σύντομων πεζογραφημάτων εσωτερικού μονολόγου με κοινωνιοϋπαρξιακό περιεχόμενο. Στο ίδιο ύφος και ο διάλογος καθημερινής τρέλας, που με τη ζωντάνια του διαλόγου -που δε φιλοδοξεί να γίνει μονόπρακτο- εκθέτει τους νεανικούς προβληματισμούς.

Με κοφτό λόγο ο Βούλγαρης μιλά για τη ζωή και τις δυσκολίες που καλείται να αντιμετωπίσει ο καθένας μέσα σε ένα φόντο ασπρόμαυρο. Στο επίκεντρο παραμένει ο άνθρωπος και όσα νιώθει (επιστροφή στο παρελθόν, αμφιβολίες, πόνος, αλλοτρίωση). Βέβαια, ο δημιουργός δεν καταφέρνει να ξεφύγει από την αυτοαναφορικότητα που διαμόρφωσε -ως μάστιγα- την ελληνική ποίηση επί δεκαετίες την ποίηση, καθώς διακρίνεται μία αδιαφορία για την αντικειμενικοποίηση του ατομικού βιώματος και τη μετατροπή του σε συλλογικό.

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Ο μικροπερίοδος λόγος εντείνει το εξαγόμενο συναίσθημα. Ωστόσο, έτσι, πιέζει τεχνητά τον αναγνώστη να συν-αισθανθεί χωρίς να τον αφήνει ελεύθερο να βιώσει τις ενδόμυχες εκμυστηρεύσεις κι αγωνίες του ποιητή· σε συνδυασμό με τη λιτή εκφραστική διαμορφώνει ένα ύφος (γλώσσα και σύνταξη) προφορικός, σχεδόν θεατρικό που ενισχύεται από το αοριστολογικό β΄ ενικό. Η απουσία ποιητικού λόγου και υποτυπώδους πλοκής/ανάπτυξης (αναγκαία ως βάση στην ποίηση) διαμορφώνει ένα ρευστής υφής στυλ πρόχειρων εξομολογήσεων που ακροβατεί μεταξύ κοινωνικής εμπειρίας και εκμυστήρευσης.

Η εμφάνιση νέων δημιουργών που αντιλαμβάνονται τα φέρνουν στην επιφάνεια τα υπαρξιακά ή κοινωνικά προβλήματα μέσα από την τέχνη, μας γεμίζει αισιοδοξία για το μέλλον. Άλλωστε, οι λογοτέχνες διακρίνονται από μία ευαισθησία που σπάνια συναντάμε σε άλλες τέχνες και αυτό ακριβώς το συναίσθημα ως βίωμα εξάγει και ο Βούλγαρης.

πρώτη δημοσίευση

Ακολουθήστε μας

Άγιο Αίμα, του Θοδωρή Παπαθεοδώρου

Άγιο Αίμα, του Θοδωρή Παπαθεοδώρου

Τι ρόλο έπαιξε η Τεργέστη στο προεπαναστατικό ζύμωμα, αν και κάτω από το αυστηρό βλέμμα του καγκελάριου Μέτερνιχ; Πώς φτάσαμε στην ανατίναξη στο Κούγκι και στον χορό του Ζαλόγγου; Γιατί ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων ενόχλησε τελικά την Υψηλή Πύλη και πώς θα εκμεταλλευτούν...

Σείριος

Σείριος

Σε είδα σήμερα Μυστική μου ερωμένη. Μικρή μελαγχολική απροστάτευτη με έψαχνες χωρίς να ξέρεις το γιατί σε έψαχνα σε έβρισκα σε έχανα. Και ήσουν παντού δεν ήθελα να σου μιλώ να σε αρπάξω ήθελα να καταστρέψω τη εύθραυστη ηρεμία σου Να σου γυμνώσω τα στήθη Να τα δαγκώσω...

Αργότερα, του Stephen King

Αργότερα, του Stephen King

Πόσο εύκολο είναι για έναν συγγραφέα να συνδυάζει με επιτυχία τον τρόμο, το υπερφυσικό στοιχείο και τη συγκίνηση στο μυθιστόρημά του; Όταν πρόκειται για τον μετρ του είδους, τον Stephen King, η απάντηση είναι αυτονόητη και για άλλη μια φορά το αποδεικνύει μέσα από το...

Το φως δεν επαιτεί…

Το φως δεν επαιτεί…

- γράφει η Θεοδοσία Αργυράκη - Ασαργιωτάκη - Με αλαζονεία λεηλατήθηκε, δε νικήθηκε  ότι αναστήθηκε στο φως είναι εκεί  στις παγωμένες αίθουσες κραυγάζει με τέχνης ρωμαλέα, αιώνια φωνή. __Δεν σου ανήκω, δεν είμαι εδώ θρηνούν τα ακρωτηριασμένα μέλη μου  με το ρυθμό της...

Το πείραμα, του Sebastian Fitzek

Το πείραμα, του Sebastian Fitzek

Ο Βίκτορ Λάρεντς είναι ο συγγραφέας του «Ψυχοθραύστη», μιας ιατρικής έκθεσης μ’ ένα πρωτότυπο κι ενδιαφέρον πείραμα, γραμμένο όμως με τη μορφή βιβλίου θρίλερ! Ένας καθηγητής προσκαλεί φοιτητές του με χρηματικό έπαθλο για να ανακαλύψουν τον λόγο που ο Λάρεντς έγραψε τη...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Το πείραμα, του Sebastian Fitzek

Το πείραμα, του Sebastian Fitzek

Ο Βίκτορ Λάρεντς είναι ο συγγραφέας του «Ψυχοθραύστη», μιας ιατρικής έκθεσης μ’ ένα πρωτότυπο κι ενδιαφέρον πείραμα, γραμμένο όμως με τη μορφή βιβλίου θρίλερ! Ένας καθηγητής προσκαλεί φοιτητές του με χρηματικό έπαθλο για να ανακαλύψουν τον λόγο που ο Λάρεντς έγραψε τη...

Το Γκαμπί της Βασίλισσας, του Γουόλτερ Τέβις

Το Γκαμπί της Βασίλισσας, του Γουόλτερ Τέβις

- γράφει η Κάλλη Κωνσταντινοπούλου - Σκάκι, φεμινισμός, εθισμός: μια συναρπαστική ιστορία ενηλικίωσης που κόβει την ανάσα μέχρι τη δραματική κορύφωσή της, η οποία έχει χάρη ανάλογη με το να κάνεις ματ σε τέσσερις κινήσεις.[1] «Δεν είναι το αρχαιότερο παιχνίδι στην...

Η καλύβα του μπαρμπα-Θωμά, της Χάρριετ Μπίτσερ Στόου

Η καλύβα του μπαρμπα-Θωμά, της Χάρριετ Μπίτσερ Στόου

- γράφει η Ζωή Κώτσου - Λίγα λόγια για το βιβλίο Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο μπαρμπα-Θωμάς είναι ένας νέγρος που αγαπάει όλους τους ανθρώπους χωρίς καμία διάκριση, είτε είναι λευκοί είτε μαύροι. Δέχεται αδιαμαρτύρητα τη μοίρα του και κάνει πάντα το καλό, γιατί...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου