Select Page

Προσευχή για τις καινούργιες πατρίδες, μια ξεχωριστή παρουσίαση

Προσευχή για τις καινούργιες πατρίδες, μια ξεχωριστή παρουσίαση

 

Προσευχή για τις νέες πατρίδες
του Μιχάλη Μπουναρτζίδη
από τις εκδόσεις Επτάλοφος
ISBN: 978-960-8360-71-6

τοβιβλίο.net έχει ήδη παρουσιάσει το εξαιρετικό βιβλίο του Μιχάλη Μπουναρτζίδη "Προσευχή για τις καινούριες πατρίδες, ενώ έχει γίνει μια μικρή αναφορά στο βιβλίο αυτό από το διαχειριστή της σελίδας. Τούτη τη φορά όμως, παραθέτουμε το κείμενο με το οποίο η κυρία Σία Αναγνωστοπούλου, καθηγήτρια Οθωμανικής και Τουρκικής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, παρουσίασε το βιβλίο και το οποίο πέρα από την σκιαγράφηση της πραγματικής αξίας της Προσευχής για τις καινούριες πατρίδες, αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα γραφής ενός πνευματικού ανθρώπου.

 

Το βιβλίο του Μιχάλη Μπουναρτζίδη, «Προσευχή για τις καινούργιες πατρίδες», είναι ένα βιβλίο ποταμός. Μια εποχή ολόκληρη περνάει μέσα απ τις σελίδες αυτού του μεγάλου σε όγκο και νοήματα βιβλίου, όπου η μεγάλη ιστορία διαπλέκεται με τις ιστορίες των «μικρών ανθρώπων». Όπου η μεγάλη ιστορία πέφτει σαν κεραυνός στις ζωές των ανθρώπων. Αυτή η συγκλονιστική διαπλοκή της μεγάλης, με τις μικρές ιστορίες αφηγείται ο συγγραφέας, τη διαπλοκή του μεγάλου ιστορικού χρόνου, με τους μικρούς χρόνους των καθημερινών ανθρώπων. Η αφήγηση ξεκινά εκεί στα τέλη του Οθωμανικού 19ου αιώνα και τελειώνει με το οριστικό τέλος του οθωμανικού χρόνου και την οριστική εδραίωση των εθνικών χρόνων. Ο τόπος όπου διαδραματίζεται και η μεγάλη και οι μικρές ιστορίες, είναι αυτός της Θράκης και της Μακεδονίας, την εποχή της πολυχρωμίας των πληθυσμών τους. Για τους ανθρώπους και τη ζωή τους, για τους ανθρώπους και τα πάθη τους όταν συναντήθηκαν με τη μεγάλη ιστορία μας μιλά ο κ. Μπουναρτζίδης, σε μια περιοχή – Θράκη – που συνήθως μένει στη σκιά μιας άλλης, της Μικράς Ασίας, αυτής που διεκδίκησε σχεδόν κατ αποκλειστικότητα όλο τον πόνο και την εθνική συμπάθεια για την καταστροφή της. Ο συγγραφέας ωστόσο μας δείχνει με το βιβλίο του, ότι οι συνέπειες της μεγάλης ιστορίας δεν έπεσαν μόνο στα κεφάλια των Μικρασιατών αλλά και των Θρακιωτών, δεν έπεσαν μόνο στα κεφάλια των Ρωμιών αλλά και όλων των πληθυσμών. Κατ αρχάς με τι έχουμε να κάνουμε; Πρόκειται για μυθιστόρημα, πρόκειται για ένα ιστορικό βιβλίο; Θα έλεγα ότι πρόκειται για μια «ιστορία από τα κάτω», όπου οι καθημερινοί άνθρωποι μιλάνε για τη βίωση της μεγάλης ιστορίας. Πρόκειται λοιπόν για μια υποδειγματική μελέτη «ιστορίας από τα κάτω», η οποία έχει μυθιστορηματική διάσταση, όπως μυθιστορηματική διάσταση έχουν πάντα οι ζωές των ανθρώπων. Ο συγγραφέας παρακολουθεί και καταγράφει τις ζωές δυό ανθρώπων – του Γιάγκου και του Μιχάλη – ο ένας απ το Ορτάκϊοι κι ο άλλος απ την Αδριανούπολη, και μέσα απ αυτούς καταγράφει τις συνήθειες, τα επαγγέλματα, τους τόπους και τους χρόνους των κοινωνιών που βρέθηκαν στο μεταίχμιο της Ιστορίας. Ξεκινά την καταγραφή απ το 1882 και την τελειώνει σ αυτή την οριακή χρονολογία, το 1922, τότε που ο μεγάλος κύκλος έκλεισε οριστικά και αμετάκλητα. Στο βιβλίο λοιπόν καλύπτεται η περίοδος μετάβασης απ τη Οθωμανική Αυτοκρατορία στα Έθνη-Κράτη, καλύπτεται ο δύσκολος και επώδυνος βηματισμός της οριστικής μετάβασης της ιστορίας στην περιοχή μας. Εμείς οι ιστορικοί δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στις εποχές των μεταβάσεων, στις εποχές που η Ιστορία αλλάζει σελίδα. Λίγες φορές όμως δίνουμε σημασία στον ανθρώπινο πόνο που εμπεριέχει κάθε γύρισμα της σελίδας της Ιστορίας. Γι αυτό τον ατέλειωτο πόνο, γι αυτή την ατέλειωτη προσφυγιά μιλά ο συγγραφέας, αποδεικνύοντας ότι η Ιστορία έχει ανθρώπους από πίσω, δεν είναι εναλλαγή θεσμών, κρατών και στρατών. Ξεκινώντας απ το 1882 ο συγγραφέας δίνει την πολυχρωμία της Οθωμανικής Θράκης. Πράγματι, τόποι, επαγγέλματα, συνήθειες περνάνε μέσα απ τις σελίδες του βιβλίου. Οι γονείς των δύο πρωταγωνιστών, ζουν και συνδιαλέγονται μ αυτόν τον πολύχρωμο κόσμο. Ο πατέρας το ενός αγωγιάτης, του άλλου αραμπατζής. Ρωμιοί κι οι δυο προσδιορίζονται πάνω απ όλα σε σχέση με τον τόπο τους (αυτόν που γεννήθηκαν και δουλεύουν) και σε σχέση με τους άμεσους γείτονες, Βούλγαρους, Τούρκους, Εβραίους, Αρμένηδες κλπ. Η μεγάλη ιστορία δεν τους ακουμπά, γίνεται κάπου μακρυά (Ρωσο-Οθωμανικός πόλεμος για παράδειγμα), ή τους ακουμπά στο βαθμό που επηρεάζει της καθημερινότητά τους και τις στρατηγικές επιβίωσής τους. Ο συγγραφέας παρακολουθεί την ζωή αυτών των καθημερινών, των βιοπαλαιστών ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν καμιά οικείωση με τη μεγάλη ιστορία. Αυτή αφορά κάποιους, μεγάλους, στους οποίους έχουν εναποθέσει τη μοίρα τους. Οι ίδιοι σκοτώνονται για την επιβίωση μέσα στη βεβαιότητα της δικής τους πολύχρωμης πατρίδας. Ο συγγραφέας λοιπόν, ως υποβολέας δίνει όλα τα σημάδια του ετοιμόρροπου κόσμου οποίο ζουν οι πρωταγωνιστές, αυτοί όμως δεν έχουν ακόμη ιδέα. Απλά προσπαθούν να λύσουν τα προβλήματα που ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα θέτει η μεγάλη ιστορία με ατομικές και τοπικές στρατηγικές, με τις βεβαιότητές τους. Τα παιδιά τους όμως, μεγαλώνουν σ έναν κόσμο όπου όλες οι αλλαγές γίνονται πλέον εμφανείς. Η μεγάλη ιστορία όλο και διαπλέκεται με την καθημερινή, όλο και εισβάλλει στις ζωές των ανθρώπων. Κάποιοι πρόσφυγες που έρχονται από δω και από κει, κάποιοι που αρχίζουν να επιλέγουν στρατόπεδο – να γίνουν Εξαρχικοί (Βούλγαροι) – για καλύτερη επιβίωση, είναι τα σημάδια της ιστορίας που κατακερματίζει τον κόσμο τους και την πατρίδα τους. Ο Γιάγκος κι ο Μιχάλης μεγαλώνουν και υποχρεώνονται να εξοικειωθούν μ αυτό τον κόσμο των αλλαγών. Σε μια συναρπαστική λοιπόν αφήγηση, ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τις ζωές αυτών των ανθρώπων, οι οποίοι βρίσκονται μπλεγμένοι στα γρανάζια της μεγάλης ιστορίας, που στην αρχή τους πηγαίνει αυτή όπου θέλει. Ξεκινούν οι Βαλκανικοί πόλεμοι. Ο Μιχάλης, αφελής μεροκαματιάρης, βρίσκεται χωρίς να το καταλάβει στρατιώτης του Οθωμανικού στρατού. Ο Γιάγκος, έμπορος και επομένως με πολύπλοκες στρατηγικές επιβίωσης, κατορθώνει να αποφύγει την στρατολόγηση, εκχρηματίζοντας τους αρμόδιους και τους μεσάζοντές τους. Και στις δύο περιπτώσεις ωστόσο, έστω και με διαφορετικό τρόπο, οι άνθρωποι περνούν απ' τη άγνοια στην οικείωση με τη μεγάλη ιστορία. Αυτή η διαδικασία δεν είναι ούτε εύκολη ούτε αυτόματη. Σε όλο σχεδόν το βιβλίο, ο συγγραφέας βάζει τους πρωταγωνιστές του, να μιλάνε με νοσταλγία για τον δικό τους χρόνο, για κείνο τον αυτοκρατορικό χρόνο, τον ενιαίο και ακατακερμάτιστο. Έναν χρόνο κι ένα χώρο που οι άνθρωποι βιώνουν αλλά δεν έχουν λόγο για τη συγκρότησή του. Υπόγεια λοιπόν στο βιβλίο, ξεδιπλώνεται μέσα από τα πάθη των ανθρώπων, η έννοια του εθνικού χρόνου, η έννοια του εθνικού χώρου. Πως δηλαδή, οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με τον κατακερματισμό του αυτοκρατορικού χρόνου και χώρου, σε εθνικούς. Ένας κατακερματισμός απαιτεί οργάνωση, εντέλει εθνική συνειδητοποίηση. Ο εθνικός χρόνος και χώρος, προϋποθέτουν βίαιη ή συνειδητή επιλογή στρατοπέδου. Όπως φαίνεται απ' το βιβλίο, ο δάσκαλος, οι μορφωμένοι γενικώς, είναι αυτοί που προσπαθούν να αφυπνίσουν τους πληθυσμούς προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, προκειμένου να μην πάνε ως πρόβατα επί σφαγή. Οι πρωταγωνιστές μας αλλά και άνθρωποι σαν κι αυτούς, βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα σχεδόν χωρίς εργαλεία αντίληψης των μεγάλων αλλαγών που επίκεινται. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Μιχάλης στρατολογείται απ τον Βουλγαρικό στρατό, ο Γιάγκος πιάνεται όμηρος απ τον ίδιο στρατό. Η τύχη και το πεπρωμένο τους καθορίζονται απ τον τόπο που βρίσκονται τη στιγμή που η μεγάλη ιστορία χτυπά με όλη της τη δύναμη. Ας αναλογιστούμε λίγο, πως πρόκειται για ανθρώπους που ζουν σ ένα χώρο με ρευστά σύνορα. Η πόλη στην οποία ο καθένας βρίσκεται πότε περνάει στην Ελληνική επικράτεια, πότε στη Βουλγαρική, πότε στην Οθωμανική. Σ αυτό τον ρευστό χρόνο οι άνθρωποι είναι δύσκολο να φτιάξουν βεβαιότητες ζωής. Το Σουφλί, η Αδριανούπολη και το Κάραγατς, αλλά και η Ξάνθη και η Δράμα, πόλεις που αλλάζουν χέρια, από ένα κράτος στο άλλο, και μαζί τους αναποδογυρίζουν οι ζωές των ανθρώπων. Η μετανάστευση και κυρίως η προσφυγιά, η πείνα, ο διωγμός, ο θάνατος είναι το τίμημα που πληρώνουν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής. Μέσα από το βιβλίο ωστόσο περνάνε και πολλά άλλα ζητήματα της Ελληνικής, αλλά και της βαλκανικής Ιστορίας, πάντα μέσα από τις ζωές των απλών ανθρώπων, για παράδειγμα το Πατριαρχείο και η στάση του απέναντι στους Βουλγαρόφωνους πληθυσμούς. Η αντίληψη του Ελληνικού Εθνικισμού για τους Βούλγαρους: ο πρώτος δεν αντιλαμβάνεται την κοινωνική, επομένως τη χειραφετική διάσταση του Βουλγαρικού Εθνικισμού. Η αντίληψη των Παλαιοελλαδιτών για τους ανθρώπους των Νέων Χωρών, δηλαδή πως οι Παλαιοελλαδίτες γραφειοκράτες που φτάνουν στο Βορρά μετά τους Βαλκανικούς, λειτουργούν ως φορείς του Εθνικού κέντρου και παραξενεύονται όταν συναντούν αυτούς τους ντόπιους με τις διαλέκτους και την πολυχρωμία περί Ελληνικότητας. Αυτή η ανομοιογένεια της εθνικής ταυτότητας (της γλώσσας κυρίως), που καταγράφεται έντονα και σε άλλες περιοχές (Καππαδοκία). Η αφήγηση τελειώνει το 1922, όταν η μεγάλη ιστορία ολοκληρώνει την στροφή που είχε αρχίσει να παίρνει από τον 19ο αιώνα, όταν δηλαδή και στην ευρύτερη περιοχή, ολοκληρώνεται η διαδικασία μετάβασης από την Αυτοκρατορία στα Εθνικά Κράτη. Μια μετάβαση, που έκρυβε πολύ πόνο, αίμα, προσφυγιά και θάνατο. Ο κ. Μπουναρτζίδης, έγραψε ένα βαθειά έντιμο βιβλίο. Δεν ιστόρησε τα πάθη των Ελλήνων εξαιτίας των βάρβαρων εθνικών εχθρών που τους περιτριγυρίζουν. Ιστόρησε τα πάθη των κοινωνιών που βρέθηκαν στο κέντρο της Ιστορίας. Άφησε τους ανθρώπους να εξιστορήσουν τη ζωή τους σε μια δύσκολη εποχή. Τους καθημερινούς ανθρώπους, Ρωμιούς και Βούλγαρους, Τούρκους και Πομάκους, αυτούς τους ανθρώπους που δεν είχαν τότε ένα εθνικό καταφύγιο να κρυφτούν. Γι αυτό το βιβλίο είναι γεμάτο από εικόνες και ανθρώπινες ιστορίες. Εικόνες από επαγγέλματα – καπνεργάτες, αγωγιάτες, έμποροι, αραμπατζήδες –, από τόπους που σκορπίζονται οι άνθρωποι, απ την Οδησσό, τη Φιλιππούπολη, τη Σόφια, την Κωνσταντινούπολη, τις Θρακιώτικες πόλεις, μέχρι τη Θεσσαλονίκη , από ανθρώπους και τις προσωπικές τους ιστορίες, τις οικογένειές τους, τις ματαιώσεις και τις ελπίδες τους. Τελικά, ο συγγραφέας μας δίνει ένα νοσταλγικό βιβλίο, ένα βιβλίο για τις πατρίδες που χάθηκαν; Κάθε άλλο. Πρόκειται για ένα βιβλίο μνήμης, όχι ανάμνησης, αλλά μνήμης. Όπως ο ίδιος σημειώνει στον επίλογο του βιβλίου: «Πατρίδες είναι οι άνθρωποι που ξέρουν τις ρίζες τους, που ξέρουν πως πορεύτηκαν οι πρόγονοί τους, δεν είναι μόνο οι τόποι… και φοβάμαι πως οι άνθρωποι πήραν να χάνονται». Από αυτή την υπέροχη τελευταία φράση θα πιαστώ για να πω δυό τελευταία λόγια για το πώς κατανόησα εγώ το βιβλίο σε μια τόσο δύσκολη συγκυρία, σε μια ιστορική περίοδο και πάλι μεγάλης μετάβασης. Ο κ. Μπουναρτζίδης προτείνει ένα μπούσουλα για να καλύψουμε τα μεγάλα κενά μνήμης που έχουμε ως κοινωνία. Για να αποκαταστήσουμε το νήμα της Ιστορίας από την οποία κρατάμε. Σήμερα, υπό την πίεση μιας δύσκολης κατάστασης, η κοινωνία βρίσκεται ανοχύρωτη γιατί έχει κατακερματισμένη μνήμη. Δεν μπορεί εύκολα να αποκαταστήσει ένα μεγάλο, δικό της χρόνο, ένα χρόνο που έφτιαξαν οι αναρίθμητοι πρόσφυγες, παππούδες και γιαγιάδες, οι αναρίθμητοι πρόγονοι (όχι οι αρχαίοι, ούτε οι ήρωες), οι καθημερινοί άνθρωποι που έφτιαξαν με πολύ μεγάλο κόπο ένα λαϊκό πολιτισμό. Στον κατακερματισμένο χρόνο που ζούμε, με βίαιες αποκοπές από το παρελθόν, βιβλία σαν την «Προσευχή για τις καινούργιες πατρίδες», λειτουργούν ως πυξίδα.

Επιμέλεια κειμένου

1 σχόλιο

  1. Βάσω Αποστολοπούλου-Αναστασίου

    “Ο κ. Μπουναρτζίδης, έγραψε ένα βαθειά έντιμο βιβλίο. Δεν ιστόρησε τα πάθη των Ελλήνων εξαιτίας των βάρβαρων εθνικών εχθρών που τους περιτριγυρίζουν. Ιστόρησε τα πάθη των κοινωνιών που βρέθηκαν στο κέντρο της Ιστορίας. Άφησε τους ανθρώπους να εξιστορήσουν τη ζωή τους σε μια δύσκολη εποχή”.
    Ο Μιχάλης Μπουναρτζίδης κέρδισε με άριστα το διπλό στοίχημα – της εξαιρετικής αφήγησης μιας γοητευτικής, ανθρώπινης ιστορίας και της αντικειμενικής καταγραφής γεονότων που σημάδεψαν την Ιστορία της Θράκης και της Ελλάδας γενικότερα. με δυο λόγια μας διδάσκει ιστορία μέσα από ένα άκρως γλαφυρό μυθιστόρημα!
    Φίλε μου Μιχάλη, τα θερμά μου συγχαρητήρια για μια ακόμη φορά – όπως θερμά συγχαίρω την καθηγήτρια Σία Αναγνωστοπούλου για την καταπληκτική και μεστή εισήγησή της, την οποία είχα την ευτυχία να παρακολουθήσω δια ζώσης!

    Απάντηση

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Follows

Εγγραφείτε στο newsletter

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!