Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

19.04.2019

σχόλια

Εφτά σφαίρες κόβουν το νήμα της ζωής του Στεφανή Σταματάκη και μια λεπίδα σκοτώνει τη γυναίκα του πάνω από τον φρεσκοσκαμμένο τάφο. Όλα δείχνουν πως άνοιξε ξανά ο κύκλος του αίματος που είχε κλείσει λίγα χρόνια πριν. Απελπισμένες, δυο γυναίκες εξαφανίζονται εν μια νυκτί από το νησί της Κρήτης, αφήνοντας πίσω τους αναμμένα καντήλια και σβησμένες ψυχές. Ένας νεαρός άντρας ανταποδίδει και φυλακίζεται γι’ αυτό, τι θα συμβεί όμως αν ευσταθούν οι υποψίες πως κάποιος εκμεταλλεύτηκε τη βεντέτα για να εκδικηθεί κι ο άντρας αυτός σκότωσε λάθος άνθρωπο; Πόσο δύσκολο είναι να φύγεις μακριά απ’ τον τόπο σου και να κάνεις μια νέα αρχή; Πώς να εμπιστευτείς, να ανοίξεις τα φτερά σου, ν’ αγαπήσεις; Ποιοι είναι ο Πανάρετος και η Ερωφίλη, που στις 24 Ιούνη, μαζί με το λαγήνι του Κλήδονα, άνοιξαν και τον ασκό του Αιόλου;

Το νέο μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη αναφέρεται στον ματωμένο κύκλο της εκδίκησης που επιβιώνει μέχρι και σήμερα στην Κρήτη κι αναμιγνύει αρμονικά την καταιγιστική δράση με τα έντονα συναισθήματα, τις αναπάντεχες εξελίξεις με τη ρεαλιστική καταγραφή ηθών κι εθίμων, τις αδρές σκιαγραφίες ολοζώντανων χαρακτήρων με τις λυρικές περιγραφές των τόπων και της γύρω φύσης. Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα πως το βιβλίο, αν και διαπραγματεύεται ένα θέμα που υπάρχει και σε άλλα μυθιστορήματα, χαράζει εντελώς δικό του και πρωτότυπο δρόμο, αποφεύγοντας τα κακοτράχαλα μονοπάτια των στερεοτύπων και της επανάληψης.

Πρώτ’ απ’ όλα, δεν κατονομάζεται ο δολοφόνος κι έτσι υπάρχει μια αγωνία για το αν άνοιξε επί ματαίω η βεντέτα ή όχι, για το αν κάποιος κατέστρωσε ύπουλα σχέδια για δική του ευχαρίστηση ή αν όντως τα αλλεπάλληλα φονικά ήταν αποτέλεσμα γδικιωμού. Επίσης, δεν έχουμε τον έρωτα να μπλέκει στα γρανάζια της ιστορίας ή να είναι κάτι απαγορευμένο ανάμεσα στις αντίπαλες οικογένειες, αντίθετα, η όλη ιστορία είναι ακριβώς τα απόνερα μιας τρυφερής ερωτικής ιστορίας που γεννήθηκε λίγα χρόνια πριν ξεκινήσουν οι σημαντικές μέρες των ηρώων του βιβλίου.

Τρίτον, υπάρχουν πολλοί πρωταγωνιστές, των οποίων φωτίζεται η ψυχοσύνθεση και οι πράξεις τους είναι απότοκες συγκεκριμένων γεγονότων που επηρεάζουν τις επιθυμίες και τη βούλησή τους, επομένως δεν επικεντρωνόμαστε ούτε περιοριζόμαστε μόνο στα μέλη των αντίπαλων οικογενειών. Τέταρτον, έχουμε έναν ξεκάθαρα κακό χαρακτήρα, εξαιτίας του οποίου γίνονται πολλές παρεξηγήσεις, επομένως ήμουν σίγουρος πως αυτός θα είναι και ο ένοχος. Έλα όμως που έχουμε να κάνουμε με μια δοκιμασμένη και στιβαρή γραφή, αυτήν του Σπύρου Πετρουλάκη, κι έτσι, σχετικά αργά, κατάλαβα πως ο σκοπός αυτής της προσωπικότητας είναι να δείξει πως το κακό πάντα τιμωρείται και στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε μια άσχημη αλλά σωστή Θεία Δίκη. Τέλος, η ιστορία είναι πολυεπίπεδη και με συνεχή πρωθύστερα, επομένως ο αναγνώστης δεν έχει να παλέψει μόνο με την απορία για την ταυτότητα του ενόχου αλλά και για τις τύχες όσων γνώρισε στις πρώτες σελίδες: πού τους έστειλε η μοίρα, τι κάνουν, τι σκέφτονται, τι προετοιμάζουν;

Οι υπέροχες και παραστατικές λυρικές περιγραφές της φύσης του Ρεθύμνου και των Ιωαννίνων δημιουργούν ολοζώντανες εικόνες και με βοήθησαν να γευτώ και να μυρίσω ό,τι φωτίζει και υποδεικνύει ο συγγραφέας στις σκηνές που στολίζει με αυτές. Μεταφορές και παρομοιώσεις ρίχνουν επιπλέον φως στις χαρές και τα ευχάριστα γεγονότα ή καθοδηγούν ευκολότερα το δάκρυ ν’ αναβλύσει μέσα από τα σωθικά: «Τα Λευκά Όρη άστραφταν κάτω από τον χειμωνιάτικο ήλιο και η Κρήτη θαρρείς πως καθρεφτιζόταν σαν όμορφη κοπέλα στο αντιφέγγισμά τους. Το χιόνι σαν στιβαρό πέπλο είχε αγκαλιάσει στοργικά τις κορφές και απλωνόταν ως χαμηλά στις πλαγιές, αξιώνοντας να αγγίξει την αλμύρα της θάλασσας» (σελ. 153). Όλο το μυθιστόρημα είναι μια Κρήτη: «Τα φαράγγια, τα βουνά και η αλμύρα της θάλασσας είναι τα στοιχεία που σφυρηλατούν τους χαρακτήρες των ανθρώπων στην Κρήτη με αντιθέσεις της φωτιάς. Αγριάδα και μουσική, χαράδρες και κάμποι, πέτρα και χάδι, μαχαίρι και μετάξι» (σελ. 132). Κι όλα αυτά θα ήταν απλώς άψυχες λέξεις αν δε συντρόφευαν τους ιδιωματισμούς και την ντοπιολαλιά των εξίσου παραστατικών διαλόγων, που δίνουν το απαραίτητο ηχόχρωμα στην ιστορία (οι άγνωστες λέξεις επεξηγούνται με υποσημειώσεις στο κάτω μέρος της κάθε σελίδας).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει δυναμικά, με τις περιγραφές των φονικών και των αντεκδικήσεων που είναι λες κινηματογραφικά γραμμένες και παραστατικές. Ο πόνος, οι κατάρες, το χυμένο αίμα, ο αδόκητος «ψυχικός θάνατος» των γυναικών (οι μάνες, αυτές οι μάνες, πάντα οι μάνες) που επιβίωσαν σε μια κοινωνία που με τα ίδια χέρια που θα τους «χαρίσει», με τα ίδια και θα τους δείξει, είναι γραμμένα με μεράκι και δε στοχεύουν στον συναισθηματικό εκβιασμό. Έτσι γίνονται τα γεγονότα, έτσι επηρεάζουν ψυχές και πεπρωμένα.

Η δυναμική αυτή αρχή παίζει με μια άλλη τραγική ιστορία, την ανάγκη μιας νέας κοπέλας να βρει συμβατό νεφρό και ν’ απαλλαγεί από το βάσανο της αιμοκάθαρσης. Σιγά σιγά διαπιστώνουμε ποια είναι αυτή η κοπέλα και ακολουθούμε τα χνάρια της πίσω στην ημέρα που ξεκίνησε η βεντέτα αλλά και τι έκανε όσο τα χρόνια περνούσαν μέχρι να έρθουμε στο σήμερα. Με τον ίδιο τρόπο ο συγγραφέας καταγράφει τις ζωές όλων των βασικών χαρακτήρων, πηγαίνοντάς με πότε στο μακρινό ή κοντινό παρελθόν και πότε στο παρόν, χωρίς να με αφήνει αβοήθητο ν’ αναρωτιέμαι για ποιους και σε τι χρονική περίοδο διαβάζω κάθε φορά. Οι τίτλοι των κεφαλαίων πάντα έχουν μια βοηθητική επεξήγηση χωροχρόνου, όπως και οι μεσότιτλοι στην παρένθετη ιστορία του Πανάρετου και της Ερωφίλης. Αυτό που μου άρεσε όμως πάνω απ’ όλα ήταν το γεγονός πως τα πάντα ολοκληρώνονται χωρίς υπερβολές, οι ερωτήσεις απαντώνται, η αφήγηση κλείνει μ’ έναν συγκινητικό κύκλο και ο πολυπόθητος «σασμός» (=συμβιβασμός, εξομάλυνση των σχέσεων) επέρχεται στην κυριολεκτικά τελευταία παράγραφο του μυθιστορήματος μ’ έναν τρόπο που μου έφερε ξανά δάκρυα στα μάτια.

Τα γεγονότα λοιπόν είναι καταιγιστικά, η δράση δε σταματά στιγμή κι όσο η ιστορία πλησιάζει προς το τέλος τόσο κορυφώνεται η αγωνία για την αλήθεια που τόσο έντεχνα κρύβεται πίσω από τις παραγράφους. Ο συγγραφέας δεν το κάνει εύκολο, μιας και ακόμη κι όταν ανοίγουν στόματα και γίνονται αποκαλύψεις, η πλοκή προχωράει παρακάτω με το όνομα να αποκρύπτεται και την αγωνία να φτάνει στα ύψη. Το δε γεγονός της μεγάλης αποκάλυψης περί του διπλού φονικού με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα ήταν κάτι ευφάνταστο και ρεαλιστικό ενώ η τίσις για κάποιους επήλθε όχι με καταγραφή γεγονότων και πράξεων αλλά με μια υπέροχη συμβολική περιγραφή, που πρέπει κάποιος να  έχει διαβάσει καλά το κείμενο για να συνδυάσει κάποια πράγματα.

Ο «Σασμός» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που μου χάρισε δυνατές στιγμές. Λυρικό και ρεαλιστικό, δυνατό και γερά ριζωμένο, πολυεπίπεδο, έχει πολλούς διαφορετικούς ήρωες και πολλές ιστορίες, ατμόσφαιρα Κρήτης, όλα φροντισμένα σωστά και καλογραμμένα. Άλλο ένα σημαντικό συγγραφικό βήμα για τον Σπύρο Πετρουλάκη που διαβάζεται με κομμένη ανάσα.

Ακολουθήστε μας

Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’

Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’

Εκδόσεις Καστανιώτη _ γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης - Βαγγέλης Χρόνης: ‘Ποίηση 1999-2020’ «Πως νοσταλγείς ωραία καλοκαίρια που δεν έζησες. Μόνο να ονειρεύεσαι μπορείς αυτά που ίσως έλθουν» Βαγγέλης Χρόνης, ‘Νοσταλγία’   Από τις εκδόσεις Καστανιώτη, κυκλοφορούν, το...

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Η Καρίνα Βέρδη, σε συνεργασία με τον Γιώργο Δάγλα, ετοίμασαν μια συλλογή διηγημάτων με το αγαπημένο θέμα πολλών, τη θάλασσα, συγκεντρώνοντας κείμενα σκληρά και διασκεδαστικά, πρωτότυπα και διαφορετικά, που όλα μυρίζουν αλάτι και ιώδιο. Φίλοι και γνωστοί που συνδέονται...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Επιμέλεια άρθρου Πάνος Τουρλής

Επιμέλεια άρθρου

Διαβάστε κι αυτά

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Ιστορίες της θάλασσας, της Καρίνας Βέρδη (επιμ.)

Η Καρίνα Βέρδη, σε συνεργασία με τον Γιώργο Δάγλα, ετοίμασαν μια συλλογή διηγημάτων με το αγαπημένο θέμα πολλών, τη θάλασσα, συγκεντρώνοντας κείμενα σκληρά και διασκεδαστικά, πρωτότυπα και διαφορετικά, που όλα μυρίζουν αλάτι και ιώδιο. Φίλοι και γνωστοί που συνδέονται...

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Φάκελος Καταρίνα, του Jorn Lier Horst

Το Φάκελος Καταρίνα αποτελεί τη δωδέκατη -σύμφωνα με την πρωτότυπη χρονολογική σειρά- περιπέτεια του επιθεωρητή Βίλιαμ Βίστιν, αλλά και την πρώτη ενασχόλησή του με μια από τις αποκαλούμενες «ξεχασμένες υποθέσεις», δηλαδή παλιές ανεξιχνίαστες υποθέσεις που παραμένουν...

Υπατία, του Δημήτρη Βαρβαρήγου

Υπατία, του Δημήτρη Βαρβαρήγου

ΥΠΑΤΙΑ Δημήτρης Βαρβαρήγος 24 γράμματα εκδόσεις - Γράφει ο Απόστολος Τριφύλλης καθηγητής φιλόλογος στο πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου - Στο έργο του με τίτλο «Υπατία» ο Δημήτρης Βαρβαρήγος τέθηκε ενώπιον της πρόκλησης να σκιαγραφήσει μια μεγάλη μορφή των ελληνικών...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου