Τα ποιητικά “πρόσωπα και οι δοκιμασίες” του Κώστα Μπουρναζάκη

21.11.2017

Κώστας Μπουρναζάκης
Ίκαρος
ISBN: 978-960-572-109-1

Ο Κώστας Μπουρναζάκης, αν και δεν απείχε από τα ποιητικά πράγματα της χώρας, είχε περιορίσει την προσωπική εκδοτική δουλειά του, στρεφόμενος στην επιμέλεια ενός αξιομνημόνευτου έργου για τη Χρονογραφία του Άγγελου Σικελιανού και άλλες μελέτες για τον Λευκαδίτη ποιητή και ανθολογήσεις στον Παντελή Πρεβελάκη, τον Γιώργη Μανουσάκη και τον Ζήσιμο Λορεντζάτο αφήνοντας ανεξίτηλο το στίγμα μου στην ελληνική βιβλιοπαραγωγή.

Ο χρόνος αυτός δεν πέρασε ανεκμετάλλευτος, όπως φαίνεται ούτε σε προσωπικό επίπεδο. Αντίθετα, επέτρεψε στον ποιητή να ωριμάσει, να πλησιάσει πιο βαθιά την ποίηση και να οδοιπορήσει στα μονοπάτια της έκφρασης και των συναισθημάτων, όπως φαίνεται στη νέα του ποιητική συλλογή «πρόσωπα και δοκιμασίες» (Ίκαρος, 2016)

Ο Μπουρναζάκης επιλέγει την οδό των ελεύθερων συνειρμών με έναν χαρακτήρα που προσπερνά τον συνηθισμένο ποιητικό ανθρωποκεντρισμό. Μέσα σε μία οικουμενική λογική μεταφέρει συνειρμικά το κοινό στον κόσμο της εσωτερικής αγωνίας με μία φιλοσοφική διάσταση που μαγνητίζει τις αισθήσεις με την υπερρεαλιστική εικαστική του. Κοινωνικές παραστάσεις, φυσικό στοιχείο και υπαρξιακή αγωνία συντίθενται με υλικό συνένωσης τα συναισθήματα και την “αυθόρμητη” σκέψη (νέο βασίλειο, αρχαίος κύκλος, αγρυπνία, ο Στρατής και η Αννέτα όταν έσκασε το ρόδι).

Ενδιαφέρον προξενεί ο ιδιαίτερος διακαλλιτεχνικός διάλογος στον οποίο προχωρά με έργα τέχνης που χάραξαν την πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού. Μα δεν στέκει σε μία “υπάκουη” περιγραφική λογική ή μία τακτική εντυπωσιασμού πάνω στο σπουδαίο έργο του παρελθόντος. Αντίθετα, με τη συναισθηματική ελευθερία που διακρίνει τη στιχουργία του προχωρά σε έναν ανοιχτό διάλογο και συνομιλεί με τον Γκόγια, τον Βέντερς και την Πίνα Μπάους, τον Αλμπέρ Καμύ, ισορροπώντας πάνω στη συνειρμική ροή της ποιητικής του, που τελικά διαστέλλει τις αισθήσεις και το συναίσθημα (κανείς δεν γνωρίζει τον άλλον, Βιμ Βέντερς “Πίνα Μπάους”, τέσσερις εποχές ΙΙΙ).

Με την ίδια λογική ο ποιητής συνδιαλέγεται με τη μυθολογία και την ιστορία (τέσσερις εποχές ΙΙΙ & IV, Ορφέας, νέο βασίλειο). Ο δημιουργός δεν αντλεί όμως απλώς σύμβολα με έτοιμο συναισθηματικό βάρος από το θησαυροφυλάκιο του παρελθόντος. Το αναπλάθει μέσα στον στοχαστικό χώρο των ποιητικών αγωνιών και το αξιοποιεί “εκκεντρικά” για να εξαγάγει τη δική του αλληγορική κρίση με οδηγό το συναίσθημα (Κοντομαρί Χανίων 2 Ιουνίου 1941, η καραμέλα).

Η έκφρασή του είναι έντονα πεζολογική. Ριζώνει στην οικεία καθημερινή γλώσσα διαμορφώνοντας έναν στιχουργικό ρυθμό ακριβώς πάνω στην προφορικότητα. Και ενώ η ελευθεροστιχία -συνήθως- βασίζει το ρυθμό της στο ολοκληρωμένο νόημα κάθε ενός στίχου, ο Μπουρναζάκης ξεπερνά τον ορισμό της ελευθερόστιχης ρυθμικής με τη συνεχή ροή και την προφορικότητα (πράσινο άσπρο).

Τελείες και άνω στιγμές διαμοιράζουν το στίχο, διαμορφώνοντας το ρυθμό και την ένταση (όταν έσκασε το ρόδι, κανείς δεν γνωρίζει τον άλλον, εμείς είμαστε, αντικατοπτρισμοί, νέο βασίλειο). Σαν βράχοι στην κοίτη των συνειρμών ελέγχουν την κίνηση και τη συναισθηματική κλιμάκωση. Σε τούτο συμβάλλουν και οι επαναλήψεις λέξεων στο εσωτερικό στίχων (Βιμ Βέντερς “Πίνα Μπάους”, Ελεύθερνα III) με το ασύνδετο σχήμα.

Οι ανοιχτοί χώροι και η κίνηση με τα έντονα χρώματα διαμορφώνουν έναν πλούσιο καμβά που ισορροπεί το αισθητικό με το συναισθηματικό και το στοχαστικό (ακήρυχτος πόλεμος, εμείς είμαστε). Ταυτόχρονα, όμως, συμβάλλουν στον έλεγχο της συναισθηματικής έντασης των συνθέσεων περιορίζοντας το βάρος των ποιητικών αναζητήσεων και ισορροπώντας σε μία φωταψία αισιοδοξίας (Βιμ Βέντερς “Πίνα Μπάους”, το φυλαχτό), ακόμα κι έχει το βλέμμα στραμμένο στην κοινωνία (Ορφέας, το φυλαχτό) ή όταν εκφράζει την ανάγκη υλοποίησης των ονείρων (αντικατοπτρισμοί).

Χαρακτηριστικό, ωστόσο, είναι και το “απότομο” ξεκίνημα των συνθέσεων. Μία διαπίστωση από το κοινωνικό ή το φυσικό περιβάλλον σε μία in media res συλλογική (ο Στρατής και η Αννέτα, Κοντομαρί Χανίων 2 Ιουνίου 1941, οίστρος στην τηλεόραση ΙΙΙ) εκκινεί τη στοχαστική διάθεση του ποιητή. Η αναπάντεχη είσοδος στον κόσμο των στοχασμών ξαφνιάζει, δίχως όμως να αναστατώνει. Η σκηνική εκφραστικότητα με τη ζωντάνια του διαλογικού στοιχείου (ακήρυχτος πόλεμος, το φυλαχτό, τα πουλιά, αρχαίος κύκλος) ή το συμπέρασμα/διαπίστωση του ποιητή (Βιμ Βέντερς “Πίνα Μπάους”, αγρυπνία, αντικατοπτρισμοί, τέσσερις εποχές Ι & ΙΙ) αποτελούν το θεμέλιο της πύλης εισόδου στο ποίημα.

Έτσι προσδίδεται και μία θεατρική διάσταση στις συνθέσεις. Άλλοτε, η θεατρικότητα της ποιητικής του υποστηρίζεται και από τη χρήση του διαλογικού β’ ενικού (αγρυπνία) ή του παραινετικού (αντικατοπτρισμοί) και των κλητικών προσφωνήσεων (ακήρυχτος πόλεμος, αρχαίος κύκλος). Μα και στοιχεία του προφορικού λόγου συντρέχουν τη δραματικότητα, όπως το ασύνδετο σχήμα (Βιμ Βέντερς “Πίνα Μπάους”, εμείς είμαστε, νέο βασίλειο, αρχαίος κύκλος, Ελεύθερνα) ή μόρια και επιφωνήματα του οικείου λόγου (οίστρος στην τηλεόραση Ι, αρχαίος κύκλος, Ελεύθερνα Ι, ΙΙ, ΙΙΙ) με την έκφραση ειρωνείας (οίστρος στην τηλεόραση).

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Τη σκηνική διάσταση συντηρούν και το αοριστολογικό β’ ενικό (το πέρασμα ΙΙ, οίστρος στην τηλεόραση ΙΙ) με τις ρητορικές ερωτήσεις (Κοντομαρί Χανίων 2 Ιουνίου 1941, το πέρασμα Ι) και φυσικά το μονολογικό πρωτοενικό υποκείμενο (τρεις γενιές, Ορφέας). Αξίζει όμως να υπογραμμίσουμε ότι η πρωτοενική διατύπωση περιορίζεται μόνο στο στοιχείο της θεατρικότητας. Ο ποιητής αποφεύγει τον αυτοαναφορικό λόγο στην έκθεση σκέψεων μένοντας σε απόσταση από κάθε ποιητικό εγωκεντρισμό.

Ο Benjamin Peret έγραφε ότι «ο ποιητής δεν είναι για να υποθάλπει στον άλλον μια φαντασιώδη ελπίδα, επίγεια ή επουράνια, ούτε να αφοπλίζει τα πνεύματα, εμφυσώντας τους απεριόριστη εμπιστοσύνη σ’ έναν πατέρα ή έναν αρχηγό, που κάθε κριτική εναντίον του θα ήταν ιεροσυλία. Εντελώς το αντίθετο: ο ποιητής είναι εκείνος που προφέρει πάντα τα βέβηλα λόγια και τις αιώνιες βλασφημίες» (η Καταισχύνη των Ποιητών). Με την ίδια εκφραστική “ιεροσυλία” και τις καινοτόμες παραστατικές δομές του λόγου του, και ο Κώστας Μπουρναζάκης προσεγγίζει το συναίσθημα και το πάθος, το παρόν και το παρελθόν, το φύση και τον άνθρωπο.

πρώτη δημοσίευση

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Ακολουθήστε μας

Club 23.4 – Ντίνος Γιώτης

Club 23.4 – Ντίνος Γιώτης

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Τι είναι ο άνθρωπος απέναντι στον χρόνο; Ένα μικρό σπουργίτι με μαύρο λοφίο που κείτεται άψυχο στο μπαλκόνι δίπλα στα σκόρπια ψίχουλα. Αιώνια ηττημένος και τα σχέδιά του, ό,τι ονειρεύτηκε, «αφορούν μόνον εκείνον και ούτε πρόκειται να τα...

Πέρα από την αιωνιότητα, της Ιουλίας Ιωάννου

Πέρα από την αιωνιότητα, της Ιουλίας Ιωάννου

Στη Σέριφο της δεκαετίας του 1910 ζει και μεγαλώνει ο Μενέλαος Γαλανός που αγωνίζεται να τελειώσει το σχολείο για να σπουδάσει και να βοηθήσει τους γονείς του μακριά από τα ορυχεία του νησιού που έχουν στοιχίσει τον θάνατο σε τόσους εργάτες. Ταυτόχρονα ο πατέρας του...

Η ευαισθησία είναι η νέα δύναμη, της Anita Moorjani

Η ευαισθησία είναι η νέα δύναμη, της Anita Moorjani

γράφει η Κατερίνα Σιδέρη - Ένα ακόμη δυνατό βιβλίο προσωπικής ανάπτυξης, από την Ανίτα Μούρτζανι, τη συγγραφέα που έζησε μια επιθανάτια εμπειρία με απώτερο σκοπό της μέσα από αυτό το εγχειρίδιο, να μας συμβουλέψει και να μας μυήσει, στον κόσμο της ενσυναίσθησης, που...

Πόσες φορές θα αρνηθώ να πεθάνω

Πόσες φορές θα αρνηθώ να πεθάνω

Πόσες φορές θα αρνηθώ να πεθάνω, Θα θολώσω τα νερά της λιμνάζουσας θλίψης Θα κοπιάζω να βρω έναν λόγο χαράς    Πόσες φορές θα αρνηθείς να πεθάνεις, Ένα λουλούδι θα κόψεις, θα το μυρίσεις  Θέλεις να κλέψεις την ουσία, του παραπάνω εσύ για να ζήσεις.   Μια ώρα...

Οχτώ ντετέκτιβ, του Alex Pavesi

Οχτώ ντετέκτιβ, του Alex Pavesi

Οχτώ ντετέκτιβ ονομάζεται το συγγραφικό ντεμπούτο του Alex Pavesi, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Οχτώ γρίφοι για δυνατούς λύτες, που όλοι μαζί συνθέτουν ένα ευφυέστατο νουάρ αστυνομικό θρίλερ, που υπόσχεται να κλέψει τις εντυπώσεις. Στα τέλη της δεκαετίας...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Οχτώ ντετέκτιβ, του Alex Pavesi

Οχτώ ντετέκτιβ, του Alex Pavesi

Οχτώ ντετέκτιβ ονομάζεται το συγγραφικό ντεμπούτο του Alex Pavesi, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Οχτώ γρίφοι για δυνατούς λύτες, που όλοι μαζί συνθέτουν ένα ευφυέστατο νουάρ αστυνομικό θρίλερ, που υπόσχεται να κλέψει τις εντυπώσεις. Στα τέλη της δεκαετίας...

Ο Τζίμης στην Κυψέλη, του Χρήστου Χωμενίδη

Ο Τζίμης στην Κυψέλη, του Χρήστου Χωμενίδη

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - Στον κόσμο του θεάτρου, της σύγχρονης Αθήνας των τελών του 20ου και των αρχών του 21ου αιώνα - και, πιο συγκεκριμένα, της Κυψέλης-, αλλά και στον ψυχισμό του κεντρικού ήρωά του, του Τζίμη Παπιδάκη διεισδύει διεξοδικά ο μεγάλος δεξιοτέχνης...

Ο φυσιοθεραπευτής, της Μέμης Καρυώτου

Ο φυσιοθεραπευτής, της Μέμης Καρυώτου

γράφει η Κατερίνα Σιδέρη - Το βιβλίο "Ο φυσιοθεραπευτής", μια όμορφη νουβέλα, θυμίζει παραμύθι... πραγματεύεται φαινόμενα της εποχής όπως το bulling και τον παιδικό ρατσισμό και μας περιγράφει τη μοναχική πορεία του ήρωα Σταύρου, γεμάτη ερωτηματικά και χαμένα κομμάτια...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου