Select Page

Το εμιγκράδικο οδοιπορικό του Τσάνταν από το παρόν στο παρελθόν

Άμαρτζιτ Τσάνταν
Μανδραγόρας
ISBN: 978-960-9476-92-8
μτφ: Χρ.Λιναρδάκη-Α.Πιτσιλλίδης

Έχουμε αρκετές φορές τονίσει τη σημασία της επαφής με την εκτός συνόρων ποίηση[1], είτε στο πρωτότυπο είτε από μία καλή μετάφραση. Η επαφή τούτη λειτουργεί ως αγωγός μετάδοσης νέων τάσεων κι εκφραστικών διεξόδων. Η σύνδεση με το λυρισμό και τις θεματικές άλλων πολιτισμών τροφοδοτεί τον πειραματισμό κι εμπλουτίζει τον ποιητικό λόγο· διδάσκει νέους δρόμους, ώστε να μπορούμε να μεταδώσουμε ένα μήνυμα ή να μεταχειριστούμε διαφορετικά το συναίσθημα.Αξίζει όμως να επικεντρώσουμε την προσοχή μας και στην ποίηση των μεταναστών στην πολυπολιτισμική Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς μέσα από την έκφραση των δικών τους υπαρξιακών αγωνιών εμπλουτίζουν την ποιητική έκφραση της χώρας παραμονής· θέτουν νέα καλλιτεχνικά ερωτήματα και αναδεικνύουν πτυχές της γλώσσας και την αλήθεια των συναισθημάτων, όπως τη βιώνει ένας Ξένος.

Αυτά ακριβώς αναδεικνύει και η μεταναστευτική ποίηση του Άμαρτζιτ Τσάνταν[2] («Φόρεσέ με», Μανδραγόρας, 2015, μτφρ Χριστίνα Λιναρδάκη[3] και Ανδρέας Πιτσιλλίδης[4]) που σκοινοβατεί -με ισορροπιστή τη διαύγεια- σε μία ποίηση συναισθημάτων, τα οποία κρατούν το δημιουργό αιχμάλωτο ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, ανάμεσα στον πολιτισμό της χώρας παραμονής και της χώρας καταγωγής.

Η ποίηση του Τσάνταν εκπέμπει τη μελαγχολία του μετανάστη που πνίγεται από τις αναμνήσεις της γενέθλιας γης· μνήμες που αναβιώνουν μέσα από τις συχνές αναφορές σε ήρωες (το πουκάμισο και το λουλούδι, ο κόκκινος αγγελιοφόρος) και έπη (ένας άνδρας με δέκα σκιές, μητρική γλώσσα, το χαρτί). Βρίσκοντας κουράγιο στις μνήμες και τις λέξεις αγωνίζεται να εκφράσει τη μοναξιά και την προσαρμογή σε ένα περιβάλλον εξομοίωσης (σ'  αυτή τη χώρα). 

Την ίδια όμως στιγμή, ο μετανάστης Τσάνταν βρίσκει στην ποίηση το πρόσφορο έδαφος να εκφράσει τις υπαρξιακές αναζητήσεις του εμιγκρέ μέσα από την ινδική κουλτούρα. Ο ανιμισμός και ο σεβασμός στη φύση εκφράζονται μέσα από προσωποποιήσεις ή εικόνες της φύσης που τεμαχίζουν το παρόν και εκθέτουν τις υπαρξιακές του αγωνίες σε μία άλλη χώρα με διαφορετική κουλτούρα. 

Το "χαρτί" επανέρχεται συχνά. Είναι μέρος/παράγωγο της φύσης και χώρος ποιητικής δημιουργίας (το χαρτί) ή καταγραφής αναμνήσεων (χαρτογράφηση αναμνήσεων). Έτσι η ποίηση, οι μνήμες και η φύση συνδέονται άρρηκτα, ο άνθρωπος, το περιβάλλον και η -θνητή ή θεϊκή- δημιουργία εναγκαλίζονται (το βιβλίο). 

Το ζήτημα το χρόνου κατέχει κεντρική θέση και επανέρχεται συνεχώς· άλλοτε ως χρόνος, άλλες φορές ως σχέση του παρόντος του ποιητή με το παρελθόν του τόπου του (μουσείο ρολογιών, το αύριο). Ξεπερνά την υπαρξιακή αγωνία της ηλικίας του ποιητή. Αποκτά μία οικουμενική διάσταση που εκφράζεται -ως λανθάνον σημαίνον- με αναφορές στα πανάρχαια ινδικά έπη· είναι το συναίσθημα που δένει το μετανάστη με το πολιτισμικό και ιστορικό παρελθόν του. Η συχνά δε εμφανιζόμενη "πέτρα" λειτουργεί ως ποιητική προσέγγιση της αιωνιότητας. 

Τον ίδιο μελαγχολικό ρομαντισμό εξάγουν και οι ερωτικές του συνθέσεις. Με τρυφερότητα και λανθάνουσα λαγνεία ο έρωτας συνδέει το παρόν με το παρελθόν και τη μητρική γλώσσα (ποιος ξέρει, εκείνη το όνειρό μου, άτιτλο-δεν υπάρχει λάθη) ή την γένεσιν (μέσα σου).

Η πεζότητα αντιμετωπίζεται με το όνειρο· το παρόν αντιδιαστέλλεται προς το παρελθόν, την εθνική μυθολογία και τη διαχρονικότητα. Γιατί η ποίηση του Τσάνταν έχει τα χαρακτηριστικά του κλασικού (διαχρονική οικουμενικότητα). 

Σε μία τέτοια ανθολογία κεντρικός είναι ο ρόλος του μεταφραστή που καλείται να διατηρήσει το στιχουργικό ρυθμό και το νοηματικό βάθος. Όπως αποδεικνύουν και οι συνθέσεις που παρατίθενται στην αγγλική γλώσσα, οι μεταφραστές απέδωσαν όχι μόνο το ποιητικό περιεχόμενο, αλλά και τη μελωδικότητά του. Εξάλλου, χαρακτηριστική είναι η ζωντάνια της προφορικότητας στη γραφή του, όπως και το συναίσθημα του ήπιου μελαγχολικού ρομαντισμού των έργων. 

Στις συνθέσεις του αποτυπώνονται με ιδιαίτερη μουσικότητα εικόνες της στιγμής· ο χώρος (κλειστός ή ανοιχτός) αποδίδεται με λεπτομέρειες και μία χαρακτηριστική λιτότητα. Τα επίθετα απουσιάζουν εντελώς. Οι εικόνες του Τσάνταν -που προέρχονται κατά βάση από τη φύση- χάρη στο στιχουργικό ρυθμό ζωντανεύουν και εξάγουν μία αίσθηση κίνησης, που αισθητοποιείται με την επιλογή ρημάτων δράσης ή μελλοντικής κι εξακολουθητικής ενέργειας (ο χαρταετός, άτιτλο-το φως που κρέμεται, στην όχθη του ποταμού, το χαρτί, φόρεσέ με).

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Ο ποιητής γενικώς αποφεύγει τους ονοματικούς προσδιορισμούς ως εκφραστικό μέσο. Αντίθετα, επιλέγει να απλουστεύει τον ποιητικό του λόγο αυξάνοντας τα ρήματα και κυρίως τις δευτερεύουσες προτάσεις. Έτσι, η απλότητα της ποιητικής πρόζας συναντά τη μουσικότητα και έναν ιδιότυπο ρομαντισμό σαγηνεύοντας τον αναγνώστη (πρωτίστως) και τον ακροατή. Οι δε επαναλήψεις ενισχύουν τη ρομαντική διάθεση (ονόματα, γιατί μεταφορές, το αύριο) με την οποία εκθέτει τις αναζητήσεις ενός εμιγκρέ που συνδέεται με την εθνική κουλτούρα ή το παρελθόν. 

Η απλότητα της ποιητικής του Τσάνταν και η καθαρότητα των μηνυμάτων του σαγηνεύουν τον αναγνώστη, τον ταξιδεύουν στα πιο εξωτικά μέρη της ψυχής του. Κάνει τον αναγνώστη να αναζητήσει το άγγιγμα των δικών του συναισθημάτων. Τον παρακινεί να τα αναζητήσει σαν ένας εξερευνητής του εαυτού του, σαν ένας οδοιπόρος που σε έναν κόσμο εύθραυστο και -συχνά απάνθρωπο- φέρνει στο προσκήνιο την ανθρώπινη ευαισθησία.

_______________
[1] βλ. τις παλαιότερες κριτικές μας «καταιγίδα σε έναν κόσμο που τα μονοπάτια χάνονται» και «η καβαφική oδύσσεια του Νόρμπραντ».
[2] Ο Άμαρτζιτ Τσάνταν γεννήθηκε το 1946. Από το 1980 ζει στο Λονδίνο. Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές και τρία βιβλία με δοκίμια στα παντζάμπι, καθώς και δύο ποιητικές συλλογές στα αγγλικά («Being Here», 2005, και «Sonata for Four Hands» 2010). Ποιήματά του έχουν δημοσιευθεί σε ανθολογίες και περιοδικά στην Αγγλία, την Τουρκία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία και τη Βραζιλία, ενώ έχει λάβει διακρίσεις στην Αγγλία, την Ινδία και τις ΗΠΑ. Ποίημά του έχει χαραχθεί, στα παντζάμπι και τα αγγλικά,  σε πλάκα γρανίτη ύψους 12 μέτρων και αναρτηθεί σε πλατεία της περιοχής Slough έξω από το Λονδίνο.
[3] Η Χριστίνα Λιναρδάκη γεννήθηκε το 1971 στην Αθήνα. Είναι απόφοιτος της Σχολής Αγγλικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει επίσης σπουδάσει μετάφραση στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ (UMIST). Εργάζεται ως μεταφράστρια και επιμελήτρια εκδόσεων από το 2001. Διατηρεί το λογοτεχνικό ιστολόγιο ΣτίγμαΛόγου.
[4] Ο Ανδρέας Πιτσιλλίδης γεννήθηκε το 1938 στα Βαρώσια της Αμμοχώστου, στην Κύπρο. Το 1953 έφυγε με την οικογένειά του για το Λονδίνο, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα. Σπούδασε μουσική σύνθεση, διεύθυνση ορχήστρας και κοινωνικές επιστήμες. Εργάστηκε ως μεταφραστής στο Haringey Council και δικαστικός διερμηνέας.

Επιμέλεια κειμένου

Δήμος Χλωπτσιούδης

Ο Δήμος Χλωπτσιούδης είναι φιλόλογος και ποιητής. Γράφει δοκίμια και κριτικές ποίησης παρακολουθώντας τις νέες τάσεις στην Τέχνη. Ασχολείται με επιμέλειες κειμένων και εκδόσεων.
Έχει συγγράψει ιστορικές και κοινωνικές μελέτες. Άρθρα (πολιτικά, εκπαιδευτικά, λογοτεχνικά) του δημοσιεύονται στο site tovivlio.net, στο tvxs.gr, στα “Ενθέματα” της Κυριακάτικης Αυγής κ.ά.
Έχουν εκδοθεί οι ποιητικές συλλογές: «η οργή της πεταλούδας» (2013), «κατάστιχα» (2014) και «ακατάλληλο» (2016).
Έχει συγγράψει τα πολιτικά δοκίμια βιβλία «η δημαγωγία της δημοκρατίας» (2009), «Τοπική Αυτοδιοίκηση, προοπτικές ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών» (δοκιμιακή μελέτη, 2011), και «η μεσαία τάξη στην αγχόνη της κρίσης» (2014). Επίσης, έχει εκδόσει τη συλλογή κοινωνικών δοκιμίων «7 δοκίμια» (2013).

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Follows

Κερδίστε το!

Εγγραφείτε στο newsletter

Εκδηλώσεις

Φόρτωση περισσότερων

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!