Το εμιγκράδικο οδοιπορικό του Τσάνταν από το παρόν στο παρελθόν

30.10.2015

Άμαρτζιτ Τσάνταν
Μανδραγόρας
ISBN: 978-960-9476-92-8
μτφ: Χρ.Λιναρδάκη-Α.Πιτσιλλίδης

Έχουμε αρκετές φορές τονίσει τη σημασία της επαφής με την εκτός συνόρων ποίηση[1], είτε στο πρωτότυπο είτε από μία καλή μετάφραση. Η επαφή τούτη λειτουργεί ως αγωγός μετάδοσης νέων τάσεων κι εκφραστικών διεξόδων. Η σύνδεση με το λυρισμό και τις θεματικές άλλων πολιτισμών τροφοδοτεί τον πειραματισμό κι εμπλουτίζει τον ποιητικό λόγο· διδάσκει νέους δρόμους, ώστε να μπορούμε να μεταδώσουμε ένα μήνυμα ή να μεταχειριστούμε διαφορετικά το συναίσθημα.Αξίζει όμως να επικεντρώσουμε την προσοχή μας και στην ποίηση των μεταναστών στην πολυπολιτισμική Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς μέσα από την έκφραση των δικών τους υπαρξιακών αγωνιών εμπλουτίζουν την ποιητική έκφραση της χώρας παραμονής· θέτουν νέα καλλιτεχνικά ερωτήματα και αναδεικνύουν πτυχές της γλώσσας και την αλήθεια των συναισθημάτων, όπως τη βιώνει ένας Ξένος.

Αυτά ακριβώς αναδεικνύει και η μεταναστευτική ποίηση του Άμαρτζιτ Τσάνταν[2] («Φόρεσέ με», Μανδραγόρας, 2015, μτφρ Χριστίνα Λιναρδάκη[3] και Ανδρέας Πιτσιλλίδης[4]) που σκοινοβατεί -με ισορροπιστή τη διαύγεια- σε μία ποίηση συναισθημάτων, τα οποία κρατούν το δημιουργό αιχμάλωτο ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, ανάμεσα στον πολιτισμό της χώρας παραμονής και της χώρας καταγωγής.

Η ποίηση του Τσάνταν εκπέμπει τη μελαγχολία του μετανάστη που πνίγεται από τις αναμνήσεις της γενέθλιας γης· μνήμες που αναβιώνουν μέσα από τις συχνές αναφορές σε ήρωες (το πουκάμισο και το λουλούδι, ο κόκκινος αγγελιοφόρος) και έπη (ένας άνδρας με δέκα σκιές, μητρική γλώσσα, το χαρτί). Βρίσκοντας κουράγιο στις μνήμες και τις λέξεις αγωνίζεται να εκφράσει τη μοναξιά και την προσαρμογή σε ένα περιβάλλον εξομοίωσης (σ'  αυτή τη χώρα). 

Την ίδια όμως στιγμή, ο μετανάστης Τσάνταν βρίσκει στην ποίηση το πρόσφορο έδαφος να εκφράσει τις υπαρξιακές αναζητήσεις του εμιγκρέ μέσα από την ινδική κουλτούρα. Ο ανιμισμός και ο σεβασμός στη φύση εκφράζονται μέσα από προσωποποιήσεις ή εικόνες της φύσης που τεμαχίζουν το παρόν και εκθέτουν τις υπαρξιακές του αγωνίες σε μία άλλη χώρα με διαφορετική κουλτούρα. 

Το "χαρτί" επανέρχεται συχνά. Είναι μέρος/παράγωγο της φύσης και χώρος ποιητικής δημιουργίας (το χαρτί) ή καταγραφής αναμνήσεων (χαρτογράφηση αναμνήσεων). Έτσι η ποίηση, οι μνήμες και η φύση συνδέονται άρρηκτα, ο άνθρωπος, το περιβάλλον και η -θνητή ή θεϊκή- δημιουργία εναγκαλίζονται (το βιβλίο). 

Το ζήτημα το χρόνου κατέχει κεντρική θέση και επανέρχεται συνεχώς· άλλοτε ως χρόνος, άλλες φορές ως σχέση του παρόντος του ποιητή με το παρελθόν του τόπου του (μουσείο ρολογιών, το αύριο). Ξεπερνά την υπαρξιακή αγωνία της ηλικίας του ποιητή. Αποκτά μία οικουμενική διάσταση που εκφράζεται -ως λανθάνον σημαίνον- με αναφορές στα πανάρχαια ινδικά έπη· είναι το συναίσθημα που δένει το μετανάστη με το πολιτισμικό και ιστορικό παρελθόν του. Η συχνά δε εμφανιζόμενη "πέτρα" λειτουργεί ως ποιητική προσέγγιση της αιωνιότητας. 

Τον ίδιο μελαγχολικό ρομαντισμό εξάγουν και οι ερωτικές του συνθέσεις. Με τρυφερότητα και λανθάνουσα λαγνεία ο έρωτας συνδέει το παρόν με το παρελθόν και τη μητρική γλώσσα (ποιος ξέρει, εκείνη το όνειρό μου, άτιτλο-δεν υπάρχει λάθη) ή την γένεσιν (μέσα σου).

Η πεζότητα αντιμετωπίζεται με το όνειρο· το παρόν αντιδιαστέλλεται προς το παρελθόν, την εθνική μυθολογία και τη διαχρονικότητα. Γιατί η ποίηση του Τσάνταν έχει τα χαρακτηριστικά του κλασικού (διαχρονική οικουμενικότητα). 

Σε μία τέτοια ανθολογία κεντρικός είναι ο ρόλος του μεταφραστή που καλείται να διατηρήσει το στιχουργικό ρυθμό και το νοηματικό βάθος. Όπως αποδεικνύουν και οι συνθέσεις που παρατίθενται στην αγγλική γλώσσα, οι μεταφραστές απέδωσαν όχι μόνο το ποιητικό περιεχόμενο, αλλά και τη μελωδικότητά του. Εξάλλου, χαρακτηριστική είναι η ζωντάνια της προφορικότητας στη γραφή του, όπως και το συναίσθημα του ήπιου μελαγχολικού ρομαντισμού των έργων. 

Στις συνθέσεις του αποτυπώνονται με ιδιαίτερη μουσικότητα εικόνες της στιγμής· ο χώρος (κλειστός ή ανοιχτός) αποδίδεται με λεπτομέρειες και μία χαρακτηριστική λιτότητα. Τα επίθετα απουσιάζουν εντελώς. Οι εικόνες του Τσάνταν -που προέρχονται κατά βάση από τη φύση- χάρη στο στιχουργικό ρυθμό ζωντανεύουν και εξάγουν μία αίσθηση κίνησης, που αισθητοποιείται με την επιλογή ρημάτων δράσης ή μελλοντικής κι εξακολουθητικής ενέργειας (ο χαρταετός, άτιτλο-το φως που κρέμεται, στην όχθη του ποταμού, το χαρτί, φόρεσέ με).

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη "κατάστιχα" στο cosmotebooks ή το myebooks.gr

Ο ποιητής γενικώς αποφεύγει τους ονοματικούς προσδιορισμούς ως εκφραστικό μέσο. Αντίθετα, επιλέγει να απλουστεύει τον ποιητικό του λόγο αυξάνοντας τα ρήματα και κυρίως τις δευτερεύουσες προτάσεις. Έτσι, η απλότητα της ποιητικής πρόζας συναντά τη μουσικότητα και έναν ιδιότυπο ρομαντισμό σαγηνεύοντας τον αναγνώστη (πρωτίστως) και τον ακροατή. Οι δε επαναλήψεις ενισχύουν τη ρομαντική διάθεση (ονόματα, γιατί μεταφορές, το αύριο) με την οποία εκθέτει τις αναζητήσεις ενός εμιγκρέ που συνδέεται με την εθνική κουλτούρα ή το παρελθόν. 

Η απλότητα της ποιητικής του Τσάνταν και η καθαρότητα των μηνυμάτων του σαγηνεύουν τον αναγνώστη, τον ταξιδεύουν στα πιο εξωτικά μέρη της ψυχής του. Κάνει τον αναγνώστη να αναζητήσει το άγγιγμα των δικών του συναισθημάτων. Τον παρακινεί να τα αναζητήσει σαν ένας εξερευνητής του εαυτού του, σαν ένας οδοιπόρος που σε έναν κόσμο εύθραυστο και -συχνά απάνθρωπο- φέρνει στο προσκήνιο την ανθρώπινη ευαισθησία.

_______________
[1] βλ. τις παλαιότερες κριτικές μας «καταιγίδα σε έναν κόσμο που τα μονοπάτια χάνονται» και «η καβαφική oδύσσεια του Νόρμπραντ».
[2] Ο Άμαρτζιτ Τσάνταν γεννήθηκε το 1946. Από το 1980 ζει στο Λονδίνο. Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές και τρία βιβλία με δοκίμια στα παντζάμπι, καθώς και δύο ποιητικές συλλογές στα αγγλικά («Being Here», 2005, και «Sonata for Four Hands» 2010). Ποιήματά του έχουν δημοσιευθεί σε ανθολογίες και περιοδικά στην Αγγλία, την Τουρκία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία και τη Βραζιλία, ενώ έχει λάβει διακρίσεις στην Αγγλία, την Ινδία και τις ΗΠΑ. Ποίημά του έχει χαραχθεί, στα παντζάμπι και τα αγγλικά,  σε πλάκα γρανίτη ύψους 12 μέτρων και αναρτηθεί σε πλατεία της περιοχής Slough έξω από το Λονδίνο.
[3] Η Χριστίνα Λιναρδάκη γεννήθηκε το 1971 στην Αθήνα. Είναι απόφοιτος της Σχολής Αγγλικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει επίσης σπουδάσει μετάφραση στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ (UMIST). Εργάζεται ως μεταφράστρια και επιμελήτρια εκδόσεων από το 2001. Διατηρεί το λογοτεχνικό ιστολόγιο ΣτίγμαΛόγου.
[4] Ο Ανδρέας Πιτσιλλίδης γεννήθηκε το 1938 στα Βαρώσια της Αμμοχώστου, στην Κύπρο. Το 1953 έφυγε με την οικογένειά του για το Λονδίνο, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα. Σπούδασε μουσική σύνθεση, διεύθυνση ορχήστρας και κοινωνικές επιστήμες. Εργάστηκε ως μεταφραστής στο Haringey Council και δικαστικός διερμηνέας.

Ακολουθήστε μας

«Ο Δράκος», της  Καίτης Δροσίνη

«Ο Δράκος», της Καίτης Δροσίνη

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Ο Δράκος ζει σ’ ένα παραθαλάσσιο χωριό της Πελοποννήσου, όπου το Φως πλημμυρίζει τα σοκάκια με τις βουκαμβίλιες και τα μικρά γραφικά σπίτια  σκαρφαλώνουν το ένα πάνω στο άλλο. Ένα μέρος παραδεισένιο, όπου νομίζεις πως το Κακό δεν μπορεί να...

Το τρένο των παιδιών, της Βιόλα Αρντόνε

Το τρένο των παιδιών, της Βιόλα Αρντόνε

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - "Μερικές φορές αυτός που σε αφήνει να φύγεις σε αγαπάει περισσότερο από αυτόν που σε κρατάει κοντά του..." Αυτή είναι η φράση η οποία αντιπροσωπεύει εν ολίγοις το νόημα του βιβλίου "Το τρένο των παιδιών" της Ναπολιτάνας λογοτέχνιδας Βιόλα...

Ο ουρανός που δεν ήθελε να είναι μόνος του, της Ελένης Θεοδοσίου

Ο ουρανός που δεν ήθελε να είναι μόνος του, της Ελένης Θεοδοσίου

Συνήθως όταν διαλέγουμε παραμύθια ψάχνουμε αυτά που έχουν ένα κοινωνικό μήνυμα να περάσουν, αυτά που είναι διασκεδαστικά ή αυτά που κινητοποιούν τις δεξιότητες των παιδιών. Τα τελευταία χρόνια η παιδική λογοτεχνία καταπιάνεται όλο και συχνότερα με πιο «δύσκολες»...

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Έγκλημα στον Νείλο, της Agatha Christie

Ο Βέλγος ντετέκτιβ Ηρακλής Πουαρό είναι σε μια κρουαζιέρα στον Νείλο και απολαμβάνει τις ξεναγήσεις στους ναούς και στις παραποτάμιες πόλεις. Όλα κυλάνε υπέροχα όταν η πλούσια κληρονόμος Λινέτ Ρίτζγουεϊ βρίσκεται δολοφονημένη αφήνοντας απαρηγόρητο τον σύζυγό της, με...

Κορίτσια και Άνοιξη

Κορίτσια και Άνοιξη

Απρίλης, Μάης καθοδόν.  Κορίτσια στου έρωτα το ρουν.  Έχουν το ένστικτο των λουλουδιών:  να μην ανθίσουν δε μπορούν.   _ γράφει ο Σπύρος...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Κορίτσια και Άνοιξη

Κορίτσια και Άνοιξη

Απρίλης, Μάης καθοδόν.  Κορίτσια στου έρωτα το ρουν.  Έχουν το ένστικτο των λουλουδιών:  να μην ανθίσουν δε μπορούν.   _ γράφει ο Σπύρος...

Η φλόγα της Ελεγκάντι, της Χριστίνας Ψύλλα

Η φλόγα της Ελεγκάντι, της Χριστίνας Ψύλλα

«Είμαι η Ελίζ Γουάιτ. Είμαι το απαγορευμένο, ο μύθος σας, και θα διεκδικήσω τη θέση μου σε αυτόν τον κόσμο». Έτσι συστήνει την ηρωίδα της στο αναγνωστικό κοινό η Χριστίνα Ψύλλα, η οποία, με το συγγραφικό της ντεμπούτο Η φλόγα της Ελεγκάντι, διεκδικεί επάξια μια θέση...

Πύρινη κόλαση – (Στέλλα Άνταμς #2), της Κικής Τσιλιγγερίδου

Πύρινη κόλαση – (Στέλλα Άνταμς #2), της Κικής Τσιλιγγερίδου

Ο Αλέξανδρος Κορρές, δημοσιογράφος και παρουσιαστής στη μεσημεριανή τηλεοπτική ζώνη, βρίσκεται δολοφονημένος, βασανισμένος και φριχτά ακρωτηριασμένος στο διαμέρισμά του στον Λυκαβηττό. Τι θέλει να δείξει ο δολοφόνος με τον τρόπο που τοποθέτησε το θύμα αφού αφαίρεσε τη...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου