Παναγιώτης Ράμμης
κουκούτσι
ISBN: 978-618-5202-00-2

Μόλο που ο φουτουρισμός εμφανίζεται στις αρχές του Κ΄ αιώνα ως μία πρωτοπορία, ακόμα και σήμερα ασκεί ιδιαίτερη επίδραση στη σύγχρονη λογοτεχνία ως φανταστικό ή επιστημονική φαντασία. Μολονότι πλέον έχει πολλές και διαφορετικών τάσεων εκφάνσεις, αποτελεί μία συχνή επιλογή δημιουργών προκειμένου να μιλήσουν για το σήμερα.

Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι πλέον το φανταστικό δεν δίνει τόση έμφαση στην τεχνολογική ανάπτυξη όσο άλλοτε, αλλά η δράση τοποθετείται σε μία πιο ρεαλιστική κοινωνία, όχι μακριά τεχνολογικά από τη σύγχρονη του δημιουργού, καθιστώντας έτσι πιο εύληπτη την αλληγορία που επιδιώκει. Σε αυτό ακριβώς το κλίμα θα εντάξουμε και την τελευταία νουβέλα του Παναγιώτη Ράμμη «η εκδίκηση και η λήθη» (κουκούτσι, 2015).

Η γραφή του Ράμμη -κινούμενη μεταξύ ποιητικής και αστυνομικής αφήγησης- δημιουργεί ένα πολυδιάστατο εκφραστικό δάπεδο. Οι λεπτομερείς περιγραφές δεν κουράζουν, αφού ισορροπούν με την αφηγηματική ταχύτητα και την πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση προσφέρει μία θεατρικότητα, που τείνει περισσότερο σε μονόλογο εκμυστήρευσης ή απομνημονευμάτων. Η ζωντάνια της δεν περιορίζεται ούτε όταν συμπλέκουν δύο πρωτοπρόσωποι αφηγητές.

Μάλιστα με την εσωτερική εστίαση (οπτική μόνο σε όσα γνωρίζουν ο ήρωας) ο συγγραφέας εντείνει την αγωνία του αναγνώστη για το ζωντανό χαρακτήρα. Η εσωτερική εστίαση διαμορφώνει και την αφηγηματική εξέλιξη του μύθου, που δεν ακολουθεί κάποια γραμμική πορεία, αλλά κινείται χρονικά μέσα από αναδρομές και εγκιβωτισμούς.

Σε μία μελλοντική απολύτως κομφορμιστική κοινωνία υποταγμένων εκουσίως ανθρώπων, το α΄ ενικό των δύο παράλληλων αφηγήσεων προκαλεί μία ιδιαίτερη αντίθεση. Ταυτόχρονα, επιτρέπει στον κεντρικό ήρωα να σχολιάζει και να κρίνει ως κεντρικός ήρωας τους “φιλήσυχους” πολίτες και την εφιαλτική αβουλία και υποτέλειά τους.

Ο αφηγηματικός χρόνος τρέχει με κινηματογραφική ταχύτητα. Εμβόλιμα “πλάνα” κοινωνικής αναφοράς και χώρων γεμάτων ανθρώπους εμπλουτίζουν κισλοφκικά την εξέλιξη του μύθου· τα ίδια τα πολιτικά πρωτοπρόσωπα σχόλια συνδέουν την μυθιστορηματική κοινωνία με το παρόν του αναγνώστη. Ωστόσο, η μεταπήδηση γίνεται με φυσικό τρόπο και σχεδόν συνειρμικά, ανεπαίσθητα, για τον αναγνώστη χωρίς να εμποδίζουν την εξέλιξη του μύθου. Αντίθετα, συμβάλλουν όχι μόνο στην προβολή του κοινωνικού περιβάλλοντος, αλλά και στην ενίσχυση της αγωνίας για την εξέλιξη της πλοκής.

Η νουβέλα όμως του Ράμμη διαφέρει ριζικά από το «1984» του Όργουελ όσο και από το «Fahrenheit 451» του Ρέι Μπράντμπερι ή το κόμικ των Άλαν Μουρ και Ντέιβιντ Λόιντ «V for Vendetta». Ο Ράμμης μένει επικεντρωμένος -με σχόλια ή αφήγηση- στον κοινωνικό και πολιτικό τομέα. Η κοινωνία διατηρεί τις ανισότητές της και τις ανταγωνιστικές αντιθέσεις, χωρίς κάποια αυταρχική αρχή, αλλά μέσα από μία ψευδεπίγραφη δημοκρατία· μία δημοκρατία επαγγελματιών πολιτικών, που γεννιούνται γι’ αυτό κληρονομικώ δικαίω, κι επιχειρηματιών. Με το πρόσχημα των τραγικών συνεπειών την υπερθέρμανσης του πλανήτη και χωρίς την επιβολή κάποιας εμφανούς δικτατορίας, οι πολίτες πείσθηκαν να υποταχθούν. Και τούτη η εξέλιξη, δεν απασχολεί το συγγραφέα· την προσπερνά πολύ γρήγορα χωρίς να επανέλθει, αφού θέλει να μείνει επικεντρωμένος στον κοινωνικό και πολιτικό τομέα.

Επιχειρηματίες, μαφιόζοι και πολιτικοί συμπλέουν για την ενίσχυση της εξουσίας και των κερδών τους. Στην πραγματικότητα η «εκδίκηση και η λήθη» αναφέρεται σε μία εφιαλτική κοινωνία, που μέσα από τη μικροαστική νοοτροπία του φόβου για αλλαγή υποτάχθηκε εκουσίως. Μάλιστα η “πολιτισμένη” κοινωνία, που λίγο διαφέρει από τη δική μας τεχνολογικά, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το φυσιολατρικό πρωτογονισμό της τελευταίας σκηνής.

Ο συγγραφέας αξιοποιεί τη φουτουριστική κοινωνία ως ένα σύμβολο (όπως και σε ανάλογα έργα έγινε πολλές φορές στο παρελθόν). Το δικό «δόγμα του σοκ» για την μυθιστορηματική κοινωνία ήταν η υπερθέρμανση. Έτσι, αναδύεται μία -εύληπτη-αλληγορία προς το σύγχρονο κοινωνικό και πολιτικό βίο της διαπλοκής των δομών της εξουσίας και τις εσωτερικές τους συγκρούσεις ή το εμπόριο όπλων και το οργανωμένο έγκλημα. Είναι μία κραυγή αγωνίας του συγγραφέα για τους σύγχρονούς του “νοικοκυραίους” που δέχονται με βαρναλικό αυτοοικτιρμό  όσα συμβαίνουν σε βάρος τους, αδυνατώντας να προβάλλουν οποιαδήποτε οργανωμένη αντίσταση.