Select Page

Φιλοσοφικές παρεμβάσεις, του Ανδρέα Αντωνίου [11]

Φιλοσοφικές παρεμβάσεις, του Ανδρέα Αντωνίου [11]

 

 

Κεφάλαιο 11

 

Μερικές φορές σκέφτομαι την πορεία του ανθρωπίνου γένους. Κάνω κι εγώ, σε λιγότερο επαγγελματική κλίμακα, τα ίδια ερωτήματα που έκαναν κι άλλοι φιλόσοφοι, σχετικά με την ιστορία μας. Ειδικά σήμερα, (την περίοδο που τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η τεχνολογία αναπτύχθηκε περισσότερο από ό,τι τα τελευταία εκατόν πενήντα και στα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια αναπτύχθηκε περισσότερο από ό,τι τα τελευταία χίλια πεντακόσια) οι ερωτήσεις «πού πάμε», «ποιοι είναι οι στόχοι της ανθρωπότητας» ή «γιατί προοδεύουμε τόσο πολύ σε κάποιους τομείς ενώ την ίδια ώρα γίνονται πόλεμοι, γενοκτονίες και βαρβαρότητες», αυτά τα ερωτήματα μοιάζουν πιο επιτακτικά από ποτέ. Διερωτώμαι κι εγώ, όπως και οι Χορκχάιμερ και Αντόρνο, «γιατί υπήρξε ο ναζισμός, μετά τον διαφωτισμό και όχι μετά;». «Πού πήγε ο ορθός λόγος, που θα μας οδηγούσε σε μια σωστή, ενάρετη και ευτυχισμένη ζωή;»

Από την άλλη, προσπαθώ να δω την εικόνα όσο πιο ευρύτερα γίνεται. Τι είναι όλα αυτά τα χρόνια που διανύσαμε ως είδος, μπροστά σε μια – υποθετική έστω – συνολική θεώρηση της ανθρώπινης ιστορίας, από την αρχή μέχρι το τέλος της; Κι αν καταφέρουμε να ζήσουμε ένα εκατομμύριο χρόνια; Ή ένα δισεκατομμύριο; Πόσο μικρά θα φαίνονται αυτά τα μεγέθη, πόσο παιδαριώδης θα φαίνεται η ανθρώπινη ιστορία μέχρι σήμερα, στον άνθρωπο που θα τα διαβάζει ένα εκατομμύριο χρόνια μετά από μας;

Σκέφτομαι λοιπόν πως η ανθρώπινη ιστορία δεν διαφέρει πολύ από την πορεία του ανθρώπου ως ατόμου – και σε αυτό θα μπορούσε να προσηγορήσει και ο Κίρκεγκωρ. Ξεκινήσαμε ως Homo Erectus, βρέφη που σιγά σιγά ανακαλύπταμε τον κόσμο. Σαν τα παιδιά που παίζουν με σφηνοτουβλάκια, κάναμε εργαλεία και παίζαμε πόλεμο, μέχρι που πριν μερικά χιλιάδες χρόνια μάθαμε να σκεφτόμαστε με λέξεις, εφηύραμε την γλώσσα, προφορική και γραπτή.

Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν τα αιώνια παιδιά – η αθώα ηλικία της ανθρωπότητας. Το μεγαλείο των επιτευγμάτων τους βρίσκεται στο γεγονός πως όλα τα έβλεπαν σαν παιχνίδι – «αιών εστί παις πεσσεύων» - και πως ό,τι έκαναν το έκαναν με χαμόγελο. Η τέχνη τους, οι πόλεμοί τους, τα πολιτεύματά τους είχαν μια απίστευτη αισιοδοξία – ακόμη και αν αυτό σημαίνει πως υπερέβησαν την απαισιοδοξία τους, όπως υποστηρίζει ο Νίτσε. Για την αρχαία φιλοσοφία ο κόσμος είναι «φύση», είναι εκεί έξω και μπορεί ο ανθρώπινος νους να τον αντιληφθεί.

Μετά την περίοδο του ελληνισμού (και λιγότερο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας), μετά την παιδική ηλικία του είδους, μπήκαμε στην εφηβεία. Εκρήξεις θυμού, εκδίκησης, σύγκρουσης είχαν την τιμητική τους στον μεσαίωνα, με τις σταυροφορίες, την ιερά εξέταση, τους θρησκευτικούς πολέμους και τόσα άλλα που έκαναν τον Μεσαίωνα να θεωρείται ως «σκοτεινοί αιώνες».

Αλλά μέσα στην εφηβεία υπάρχουν κι άλλα πράγματα εκτός από συγκρούσεις. Υπάρχει αμφισβήτηση, υπάρχει η εξέλιξη, υπάρχει η αναζήτηση της ταυτότητας. Αναγέννηση, ορθολογισμός, εμπειρισμός, Διαφωτισμός, όλα αυτά ήταν εκείνα τα στοιχεία που εμφανίζονται στην εφηβεία και θα αποτελέσουν την μαγιά για το κτίσιμο της ταυτότητας του ανθρώπου και του είδους. Η αμφισβήτηση των αυθεντιών, ο ορθός λόγος, η πίστη στην ανθρώπινη κατανόηση και επιστήμη – δηλαδή η ανάληψη του εαυτού από το ίδιο το άτομο, είναι χαρακτηριστική. Στο τέλος της εφηβείας μας, το ανθρώπινο είδος άρχισε δειλά να ανεξαρτητοποιείται και να παίρνει την τύχη του στα χέρια του.

Και πού βρισκόμαστε τώρα; Ακόμη στην εφηβεία είμαστε – ίσως στα τέλη της. Το ανθρώπινο είδος ίσα ίσα που έχει ενηλικιωθεί και σιγά σιγά αρχίζει να εξερευνά όλες τις δυνατότητες του εαυτού του και του φυσικού κόσμου. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν είναι άλλη από την ίδια ώθηση που έχει ένας νέος, φρέσκος και ορεξάτος, για να δημιουργήσει και να αφήσει το στίγμα του στον κόσμο. Βεβαίως είμαστε ακόμη πολύ νέοι, πάρα πολλοί νέοι ως είδος. Ακόμη κάνουμε λάθη, ακόμη προσπαθούμε να βρούμε τις ισορροπίες μας – όπως και κάθε νέος σε αυτή την ηλικία.

Και η αλήθεια είναι πως το ανθρώπινο είδος – αυτό το νέο κι ακόμη επιρρεπές σε λάθη είδος – ακόμη δεν έχει ξεκλειδώσει το μέγιστο των δυνατοτήτων του. Αν μπορούσαμε να δούμε τους εαυτούς μας, μετά από είκοσι ή τριάντα χρόνια (που αναλογικά θα μπορούσε να ισοδυναμεί με χιλιάδες χρόνια) θα ξαφνιαζόμασταν. Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να δούμε το ανθρώπινο είδος να μεγαλώνει κι άλλο, να συνειδητοποιείται, να αναλαμβάνει την ταυτότητά του, να δημιουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων του, να φτάνει στο ζενίθ του και μετά να παρακμάζει κουρασμένο, αφήνοντας τα ηνία κάπου αλλού ίσως. Και μετά, γηρασμένο, έχοντας κάνει ό,τι μπορούσε να κάνει στην ιστορία του σύμπαντος, να γείρει απαλά σε ένα πλανήτη ή ένα ηλιακό σύστημα και πεθάνει, ήρεμο και γαλήνιο.

Σημείωση: Ποια είναι η αλήθεια των παραπάνω παραγράφων; Ισχύουν ή είναι αποκύημα της φαντασίας του γράφοντος; Θέτουν την αλήθεια ως ηθική αξία ή μήπως όχι;

Μην ξεχνάτε πως το σχόλιό σας είναι πολύτιμο!

Επιμέλεια κειμένου

Ανδρέας Αντωνίου

Ο Ανδρέας Αντωνίου γεννήθηκε στις 12/01/1988 στη Θεσσαλονίκη και μένει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στη σχέση Λογοτεχνίας και Φιλοσοφίας. Έχει εκδώσει μία ποιητική συλλογή με τίτλο «Ο Ποιητής και το Φεγγάρι» (εκδόσεις I-Write, 2012) και έχει δημοσιεύσει ποιήματά του σε λογοτεχνικά περιοδικά.

Υποβολή σχολίου

Ακολουθήστε μας!

Follows

Ημερολόγιο 2018 – Πρόσκληση

Εγγραφείτε στο newsletter

Εκδηλώσεις

Φόρτωση περισσότερων

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!