Αικατερίνη Λεύκα,  Ένθεοι. Βίοι Αρχαίων Ελλήνων

Aikaterini Lefka. Inspirés. Vies helléniques,

Eλκυστής – L’ Harmattan 2019

ISBN 978-618-5424-03-09

–

γράφει η Χριστίνα – Παναγιώτα Μανωλέα

–

Η συλλογή διηγημάτων της Αικατερίνης Λεύκα είναι δίγλωσση. Το έργο όχι μόνον είναι γραμμένο στα ελληνικά και τα γαλλικά, αλλά η εκτύπωσή του είναι τέτοια, που το ένα μέρος δεν αποτελεί συνέχεια του άλλου, αλλά αποτελεί αυτοτελή εκδοτική και αναγνωστική οντότητα. Ανάλογα με το πώς θα ανοίξει κάποιος το βιβλίο θα διαβάσει το ελληνικό ή το γαλλικό κομμάτι, που θα είναι αυτόνομο. Πρόκειται για μια πρωτότυπη εφαρμογή μιας εξίσου πρωτότυπης ιδέας.

Διαβάζοντας τα διηγήματα, τα οποία, όπως δηλώνει και ο υπότιτλος, έχουν ως αντικείμενο  Βίους Αρχαίων Ελλήνων, συνειδητοποιεί κάποιος ότι, όπως εύστοχα σημειώνεται στην εισαγωγή του Pierre Somville, τα πρόσωπα των διηγημάτων είναι άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο «δημοφιλή». Περαιτέρω, κάποιες από τις πτυχές, στις οποίες εστιάζει η συγγραφέας είναι γνωστές και αποδεκτές ως ιστορικά γεγονότα, κάποιες άλλες, όμως, εκτός από λιγότερο γνωστές είναι και αμφισβητήσιμες. Το γεγονός αυτό είναι και ένα από τα βασικά προσόντα του όλου εγχειρήματος. Το ότι μια επιστήμων προσέγγισε πρόσωπα του αρχαίου κόσμου με τρόπο ανοιχτόμυαλο και αμιγώς λογοτεχνικό έκανε το βιβλίο πιο ενδιαφέρον.

Στα πρόσωπα που επέλεξε η συγγραφέας να εστιάσει περιλαμβάνονται οι πασίγνωστοι Φειδίας, Σόλων, Ζήνων ο Ελεάτης, Υπατία, αλλά και φυσιογνωμίες λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό, όπως η δεύτερη γυναίκα του Σωκράτη Μυρτώ, η ιέρεια Θεανώ, που αρνήθηκε να καταραστεί τον Αλκιβιάδη,  ο Ολυμπιονίκης Μίλων από τον Κρότωνα, η κόρη του Πυθαγόρα Απολλωνία (αλλιώς Μυία). Το τελευταίο διήγημα μάλιστα τιτλοφορείται «Μυία και Μίλων».

Τα διηγήματα δεν είναι ίσης έκτασης μεταξύ τους. Αυτό καθιστά την όλη προσέγγιση πιο ενδιαφέρουσα, αλλά και την ανάγνωση απολαυστικότερη. Κοινό συνεκτικό στοιχείο, όμως, είναι το ότι τα διηγήματα αποτελούν ψηφίδες ενός ευρύτερου παζλ. Διαβάζοντάς τα κάποιος όχι μόνο απολαμβάνει την ανάγνωση και μαθαίνει ή ξαναθυμάται λεπτομέρειες για τα συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά επίσης, χωρίς καν να το συνειδητοποιήσει, βλέπει το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο διάφορων ελληνικών πόλεων (π.χ. Αθήνα, Κρότωνας), καθώς και πολλά στοιχεία της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας εν συνόλω. Από την κλασική Αθήνα ως την Πυθαγόρεια κοινωνία του Κρότωνα, η Αικατερίνη Λεύκα, μέσα από πετυχημένες περιγραφές, αλλά και καλογραμμένους διαλόγους, ζωντανεύει τις αρχαίες κοινωνίες και τα ιδιαίτερά τους χαρακτηριστικά. Και βέβαια, ο αναγνώστης στη συνέχεια μπορεί να προβεί σε συγκρίσεις και να εντοπίσει αναλογίες με τη σημερινή εποχή ή διαχρονικά στοιχεία.

Πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το κοινό σημείο που ενοποιεί τα διηγήματα και τους ποικίλους πρωταγωνιστές τους είναι το εξής: τα πρόσωπα δεν είναι μόνον γνωστά, αλλά και εξαιρετικά. Σε δεδομένες συνθήκες βρέθηκαν σε σύγκρουση με το περιβάλλον τους, πράγμα επίπονο. Παρ όλα αυτά, στάθηκαν ακέραιοι, υπερασπίζοντας τις δικές τους αρχές και αξίες, ανεξάρτητα από εάν κάτι τέτοιο θα είχε σοβαρές συνέπειες. Για αυτό και ο τίτλος του βιβλίου είναι «Ένθεοι». Τα ηθικά διλήμματα που φέρνει στην επιφάνεια αυτή η σύγκρουση ατόμου – κοινωνίας, καθώς και οι διάφοροι τρόποι επίλυσής τους, αποτελούν τις κεντρικές φιλοσοφικές ιδέες, πάνω στις οποίες βασίστηκε το βιβλίο. Με βάση αυτή τη θεώρηση, οι ήρωες και οι ηρωίδες αποτελούν απτά ιστορικά παραδείγματά των φιλοσοφικών ιδεών, στις οποίες ήθελε να εστιάσει η συγγραφέας.

Η έκπληξη είναι ότι στο τέλος των ιστοριών ο αναγνώστης αντιμετωπίζει άλλη μια πρόκληση. Μετά από ένα επίμετρο, όπου παρουσιάζεται το ζήτημα των ιστορικών στοιχείων και της λογοτεχνικής του πραγμάτευσης, υπάρχει πλουσιότατη επιστημονική βιβλιογραφία, που με φροντίδα συνέλεξε και παρέθεσε η διδάκτωρ Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας Αικατερίνη Λεύκα, καλύπτει τέσσερις γλώσσες (ελληνικά, γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά) και λειτουργεί ως ερέθισμα για τον αναγνώστη, ώστε να προσεγγίσει τους πρωταγωνιστές του βιβλίου επιστημονικά πλέον, συνεχίζοντας το ταξίδι του. Η λογοτεχνία οδηγεί προς την επιστήμη, αν και η ίδια συγγραφέας έκανε το αντίστροφο ταξίδι. Η συλλογή διηγημάτων της Αικατερίνης Λεύκα είναι γραμμένη σε γλώσσα άρτια, με θεματική ενδιαφέρουσα και θίγει θέματα που είναι εν πολλοίς διαχρονικά. Η τελική γεύση που αφήνει το βιβλίο είναι ότι όχι μόνον δικαιώνει πλήρως τις προσδοκίες του αναγνώστη, αλλά του ανοίγει και παράθυρα προς πολλούς ορίζοντες.