Λουκιανός, “Νεκρικοί διάλογοι” – επιλογή μετάφραση Ελευθερία Μπέλμπα

ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Ποῦ δαὶ οἱ καλοί εἰσιν ἢ αἱ καλαί, Ἑρμῆ; ξενάγησόν με νέηλυν ὄντα.
ΕΡΜΗΣ
Οὐ σχολὴ μέν, ὦ Μένιππε· πλὴν κατ᾽ ἐκεῖνο ἀπόβλεψον, ἐπὶ τὰ δεξιά, ἔνθα ὁ Ὑάκινθός τέ ἐστιν καὶ Νάρκισσος καὶ Νιρεὺς καὶ Ἀχιλλεὺς καὶ Τυρὼ καὶ Ἑλένη καὶ Λήδα καὶ ὅλως τὰ ἀρχαῖα πάντα κάλλη.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Ὀστᾶ μόνα ὁρῶ καὶ κρανία τῶν σαρκῶν γυμνά, ὅμοια τὰ πολλά.
ΕΡΜΗΣ
Καὶ μὴν ἐκεῖνά ἐστιν ἃ πάντες οἱ ποιηταὶ θαυμάζουσι τὰ ὀστᾶ, ὧν σὺ ἔοικας καταφρονεῖν.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Ὅμως τὴν Ἑλένην μοι δεῖξον· οὐ γὰρ ἂν διαγνοίην ἔγωγε.
ΕΡΜΗΣ
Τουτὶ τὸ κρανίον ἡ Ἑλένη ἐστίν.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Εἶτα διὰ τοῦτο αἱ χίλιαι νῆες ἐπληρώθησαν ἐξ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος καὶ τοσοῦτοι ἔπεσον Ἕλληνές τε καὶ βάρβαροι καὶ τοσαῦται πόλεις ἀνάστατοι γεγόνασιν;
ΕΡΜΗΣ
Ἀλλ᾽ οὐκ εἶδες, ὦ Μένιππε, ζῶσαν τὴν γυναῖκα· ἔφης γὰρ ἂν καὶ σὺ ἀνεμέσητον εἶναι «τοιῇδ᾽ ἀμφὶ γυναικὶ πολὺν χρόνον ἄλγεα πάσχειν»· ἐπεὶ καὶ τὰ ἄνθη ξηρὰ ὄντα εἴ τις βλέποι ἀποβεβληκότα τὴν βαφήν, ἄμορφα δῆλον ὅτι αὐτῷ δόξει, ὅτε μέντοι ἀνθεῖ καὶ ἔχει τὴν χρόαν, κάλλιστά ἐστιν.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Οὐκοῦν τοῦτο, ὦ Ἑρμῆ, θαυμάζω, εἰ μὴ συνίεσαν οἱ Ἀχαιοὶ περὶ πράγματος οὕτως ὀλιγοχρονίου καὶ ῥᾳδίως ἀπανθοῦντος πονοῦντες.
ΕΡΜΗΣ
Οὐ σχολή μοι, ὦ Μένιππε, συμφιλοσοφεῖν σοι. ὥστε σὺ μὲν ἐπιλεξάμενος τόπον, ἔνθα ἂν ἐθέλῃς, κεῖσο καταβαλὼν σεαυτόν, ἐγὼ δὲ τοὺς ἄλλους νεκροὺς ἤδη μετελεύσομαι.

ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Ερμή, πού βρίσκονται λοιπόν οι όμορφοι και οι όμορφες; Ξενάγησέ με, εφόσον ήρθα προσφατα.
ΕΡΜΗΣ
Δεν έχω χρόνο, Μένιππε∙ αλλά κοίταξε εκεί, προς τα δεξιά, όπου βρίσκεται και ο Υάκινθος και ο Νάρκισσος και ο Νιρέας και ο Αχιλλέας και η Τυρώ και η Ελένη και η Λήδα και γενικά όλες οι αρχαίες ομορφιές.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Βλέπω μόνο οστά και κρανία γυμνά από σάρκα, ως επί το πλείστον πανομοιότυπα.
ΕΡΜΗΣ
Κι όμως, εκείνα είναι που όλοι οι ποιητές θαυμάζουνε, τα οστά που εσύ φαίνεται να περιφρονείς.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Δείξε μου τουλάχιστον την Ελένη· γιατί εγώ βέβαια δεν θα την αναγνώριζα
ΕΡΜΗΣ
Αυτό εκεί το κρανίο είναι η Ελένη.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Συνεπώς, γι᾽ αυτήν επανδρώθηκαν χίλια πλοία από ολόκληρη την Ελλάδα, και σκοτώθηκαν τόσοι, και Έλληνες και βάρβαροι, και τόσες πόλεις ερημώθηκαν;
ΕΡΜΗΣ
Αλλά δεν είδες, Μένιππε, τη γυναίκα ζωντανή · γιατί εσύ θα έλεγες ότι δεν είναι άξιο μομφής «για τέτοια γυναίκα για πολύ καιρό να υποφέρεις συμφορές»∙ γιατί και τα άνθη, όταν τα παρατηρεί κανείς ξεραμένα και ξεθωριασμένα, ολοφάνερα θα του φαίνονται άσχημα, όταν όμως ανθοφορούν και έχουν χρώμα, είναι ωραιότατα.
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Επομένως γι᾽ αυτό απορώ, Ερμή, εκτός αν δεν κατανόησαν οι Αχαιοί ότι ταλαιπωρούνταν για ένα πράγμα βραχυχρόνιο και ξεραίνεται εύκολα.
ΕΡΜΗΣ
Δεν έχω χρόνο, Μένιππε, να φιλοσοφώ μαζί σου. Αφού διαλέξεις λοιπόν εσύ τον τόπο, οπουδήποτε θέλεις, να αναπαυτείς πλαγιάζοντας εκεί, κι εγώ θα πάω να αναζητήσω πια τους άλλους νεκρούς.

ΠΛΟΥΤΩ 

Τὸν γέροντα οἶσθα, τὸν πάνυ γεγηρακότα λέγω, τὸν πλούσιον Εὐκράτην, ᾧ παῖδες μὲν οὐκ εἰσίν, οἱ τὸν κλῆρον δὲ θηρῶντες πεντακισμύριοι;
ΕΡΜΗΣ
Ναί, τὸν Σικυώνιον φῄς. τί οὖν;
ΠΛΟΥΤΩΝ
Ἐκεῖνον μέν, ὦ Ἑρμῆ, ζῆν ἔασον ἐπὶ τοῖς ἐνενήκοντα ἔτεσιν, ἃ βεβίωκεν, ἐπιμετρήσας ἄλλα τοσαῦτα, εἴ γε οἷόν τε ἦν, καὶ ἔτι πλείω, τοὺς δὲ κόλακας αὐτοῦ Χαρῖνον τὸν νέον καὶ Δάμωνα καὶ τοὺς ἄλλους κατάσπασον ἐφεξῆς ἅπαντας.
ΕΡΜΗΣ
Ἄτοπον ἂν δόξειε τὸ τοιοῦτον.
ΠΛΟΥΤΩΝ
Οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ δικαιότατον· τί γὰρ ἐκεῖνοι παθόντες εὔχονται ἀποθανεῖν ἐκεῖνον ἢ τῶν χρημάτων ἀντιποιοῦνται οὐδὲν προσήκοντες; ὃ δὲ πάντων ἐστὶ μιαρώτατον, ὅτι καὶ τὰ τοιαῦτα εὐχόμενοι ὅμως θεραπεύουσιν ἔν γε τῷ φανερῷ, καὶ νοσοῦντος ἃ μὲν βουλεύονται πᾶσι πρόδηλα, θύσειν δὲ ὅμως ὑπισχνοῦνται, ἢν ῥαΐσῃ, καὶ ὅλως ποικίλη τις ἡ κολακεία τῶν ἀνδρῶν. διὰ ταῦτα ὁ μὲν ἔστω ἀθάνατος, οἱ δὲ προαπίτωσαν αὐτοῦ μάτην ἐπιχανόντες.
ΕΡΜΗΣ
Γελοῖα πείσονται, πανοῦργοι ὄντες. Πολλὰ κἀκεῖνος εὖ μάλα διαβουκολεῖ αὐτοὺς καὶ ἐλπίζει, καὶ ὅλως «αἰεὶ θανέοντι ἐοικὼς» ἔρρωται πολὺ μᾶλλον τῶν νέων. οἱ δὲ ἤδη τὸν κλῆρον ἐν σφίσι διῃρημένοι βόσκονται ζωὴν μακαρίαν πρὸς ἑαυτοὺς τιθέντες.

ΠΛΟΥΤΩΝ

Οὐκοῦν ὁ μὲν ἀποδυσάμενος τὸ γῆρας ὥσπερ Ἰόλεως ἀνηβησάτω, οἱ δὲ ἀπὸ μέσων τῶν ἐλπίδων τὸν ὀνειροποληθέντα πλοῦτον ἀπολιπόντες ἡκέτωσαν ἤδη κακοὶ κακῶς ἀποθανόντες.
ΕΡΜΗΣ
Ἀμέλησον, ὦ Πλούτων· μετελεύσομαι γάρ σοι ἤδη αὐτοὺς καθ᾽ ἕνα ἑξῆς· ἑπτὰ δέ, οἶμαι, εἰσί.
ΠΛΟΥΤΩΝ
Κατάσπα, ὁ δὲ παραπέμψει ἕκαστον ἀντὶ γέροντος αὖθις πρωθήβης γενόμενος.

ΠΛΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΜΗΣ

ΠΛΟΥΤΩΝ
Ξέρεις εκείνον τον γέρο, τον υπέργηρο εννοώ, τον πλούσιο Ευκράτη, που δεν έχει παιδιά και είναι πενήντα χιλιάδες αυτοί που αναζητούν την κληρονομιά του;
ΕΡΜΗΣ
Ναι, εννοείς αυτόν από τη Σικυώνα. Τί συμβαίνει λοιπόν;
ΠΛΟΥΤΩΝ
Άφησέ τον, Ερμή, να ζει, με τα ενενήντα χρόνια που έχει συμπληρώσει, προσθέτοντας άλλα τόσα, και αν είναι δυνατόν, και ακόμα περισσότερα, αντίθετα τους κόλακές του, τον νεαρό Χαρίνο και τον Δάμωνα και τους άλλους, φέρ᾽ τους κάτω όλους με τη σειρά.
ΕΡΜΗΣ
θα έμοιαζε παράδοξο κάτι τέτοιο.
ΠΛΟΥΤΩΝ
Εντούτοις πάρα πολύ δίκαιο∙ σε τι τους έβλαψε και εκείνοι εύχονται να πεθάνει αυτός ή διεκδικούν τα χρήματά του, ενώ δεν έχουν καμία συγγενική σχέση; Και κάτι που είναι το πιο αισχρό από όλα, ότι, μολονότι τέτοια εύχονται, φανερά τον υπηρετούν και όταν εκείνος ασθενεί, όσα σχεδιάζουν είναι καταφανή, ωστόσο υπόσχονται ότι θα κάνουν θυσίες, αν θεραπευτεί, και γενικά με ποικίλους τρόπους τον κολακεύουν. Γι᾽ αυτό ας είναι αθάνατος αυτός και ας αποχωρήσουν από τη ζωή αυτοί, κοιτάζοντας μάταια αυτόν με ανοιχτό το στόμα.
ΕΡΜΗΣ
Θα πάθουν πράγματα γελοία, διότι είναι πονηροί.  Κι εκείνος αρκετά καλά τους εξαπατά με μάταιες ελπίδες και προσδοκίες και γενικά, ενώ πάντα μοιάζει ετοιμοθάνατος, είναι πολύ πιο γερός από τους νέους. Αυτοί ήδη έχουν διαμοιράσει την κληρονομιά και τη σφετερίζονται ζώντας μια υποτιθέμενη καλή ζωή.

ΠΛΟΥΤΩΝ

Λοιπόν, αυτός αφού απογυμνωθεί από τα γηρατειά, όπως ακριβώς ο Ιόλαος, να ανέβει στον επάνω κόσμο και εκείνοι, αφού εγκαταλείψουν τις ελπίδες τους και τον πλούτο που ονειρεύτηκαν, οι κακοί να μεταφερθούν πια στον κάτω κόσμο πεθαμένοι.
ΕΡΜΗΣ
Μη έχεις έγνοια, Πλούτωνα∙ θα τους φέρω σε σένα πια τον έναν μετά τον άλλον∙ επτά, νομίζω, είναι.
ΠΛΟΥΤΩΝ
Φέρε τους κάτω, κι εκείνος αφού αμέσως, από τα γηρατειά, διάγει την πρώτη ακμή της ήβης, τον καθένα χωριστά θα στείλει στον κάτω κόσμο.

ΧΑΡΩΝΟΣ ΚΑΙ ΕΡΜΟΥ

ΧΑΡΩΝ
Ἀκούσατε ὡς ἔχει ὑμῖν τὰ πράγματα. μικρὸν μὲν ὑμῖν, ὡς ὁρᾶτε, τὸ σκαφίδιον καὶ ὑπόσαθρόν ἐστιν καὶ διαρρεῖ τὰ πολλά, καὶ ἢν τραπῇ ἐπὶ θάτερα, οἰχήσεται περιτραπέν, ὑμεῖς δὲ τοσοῦτοι ἅμα ἥκετε πολλὰ ἐπιφερόμενοι ἕκαστος. ἢν οὖν μετὰ τούτων ἐμβῆτε, δέδια μὴ ὕστερον μετανοήσητε, καὶ μάλιστα ὁπόσοι νεῖν οὐκ ἐπίστασθε.
ΕΡΜΗΣ
Πῶς οὖν ποιήσαντες εὐπλοήσομεν;
ΧΑΡΩΝ
Ἐγὼ ὑμῖν φράσω· γυμνοὺς ἐπιβαίνειν χρὴ τὰ περιττὰ ταῦτα πάντα ἐπὶ τῆς ἠϊόνος καταλιπόντας· μόλις γὰρ ἂν καὶ οὕτως δέξαιτο ὑμᾶς τὸ πορθμεῖον. σοὶ δέ, ὦ Ἑρμῆ, μελήσει τὸ ἀπὸ τούτου μηδένα παραδέχεσθαι αὐτῶν, ὃς ἂν μὴ ψιλὸς ᾖ καὶ τὰ ἔπιπλα, ὥσπερ ἔφην, ἀποβαλών. παρὰ δὲ τὴν ἀποβάθραν ἑστὼς διαγίνωσκε αὐτοὺς καὶ ἀναλάμβανε γυμνοὺς ἐπιβαίνειν ἀναγκάζων.
ΕΡΜΗΣ
Εὖ λέγεις, καὶ οὕτω ποιήσωμεν. —Οὑτοσὶ τίς ὁ πρῶτός ἐστιν;
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Μένιππος ἔγωγε. ἀλλ᾽ ἰδοὺ ἡ πήρα μοι, ὦ Ἑρμῆ, καὶ τὸ βάκτρον εἰς τὴν λίμνην ἀπερρίφθων, τὸν τρίβωνα δὲ οὐδὲ ἐκόμισα εὖ ποιῶν.
ΕΡΜΗΣ
Ἔμβαινε, ὦ Μένιππε ἀνδρῶν ἄριστε, καὶ τὴν προεδρίαν ἔχε παρὰ τὸν κυβερνήτην ἐφ᾽ ὑψηλοῦ, ὡς ἐπισκοπῇς ἅπαντας.  ὁ καλὸς δ᾽ οὗτος τίς ἐστιν;
ΧΑΡΜΟΛΕΩΣ
Χαρμόλεως ὁ Μεγαρικὸς ἐπέραστος, οὗ τὸ φίλημα διτάλαντον ἦν.
ΕΡΜΗΣ
Ἀπόδυθι τοιγαροῦν τὸ κάλλος καὶ τὰ χείλη αὐτοῖς φιλήμασι καὶ τὴν κόμην τὴν βαθεῖαν καὶ τὸ ἐπὶ τῶν παρειῶν ἐρύθημα καὶ τὸ δέρμα ὅλον. ἔχει καλῶς, εὔζωνος εἶ, ἐπίβαινε ἤδη. ὁ δὲ τὴν πορφυρίδα οὑτοσὶ καὶ τὸ διάδημα ὁ βλοσυρὸς τίς ὢν τυγχάνεις;
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Λάμπιχος Γελῴων τύραννος.
ΕΡΜΗΣ
Τί οὖν, ὦ Λάμπιχε, τοσαῦτα ἔχων πάρει;
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Τί οὖν; ἐχρῆν, ὦ Ἑρμῆ, γυμνὸν ἥκειν τύραννον ἄνδρα;
ΕΡΜΗΣ
Τύραννον μὲν οὐδαμῶς, νεκρὸν δὲ μάλα· ὥστε ἀπόθου ταῦτα.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Ἰδού σοι ὁ πλοῦτος ἀπέρριπται.
ΕΡΜΗΣ
Καὶ τὸν τῦφον ἀπόρριψον, ὦ Λάμπιχε, καὶ τὴν ὑπεροψίαν· βαρήσει γὰρ τὸ πορθμεῖον συνεμπεσόντα.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Οὐκοῦν ἀλλὰ τὸ διάδημα ἔασόν με ἔχειν καὶ τὴν ἐφεστρίδα.
ΕΡΜΗΣ
Οὐδαμῶς, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἄφες.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Εἶεν. τί ἔτι; πᾶν γὰρ ἀφῆκα, ὡς ὁρᾷς.
ΕΡΜΗΣ
Καὶ τὴν ὠμότητα καὶ τὴν ἄνοιαν καὶ τὴν ὕβριν καὶ τὴν ὀργήν, καὶ ταῦτα ἄφες.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Ἰδού σοι ψιλός εἰμι.

ΧΑΡΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΣ

ΧΑΡΟΝΤΑΣ
Ακούστε πώς είναι οι συνθήκες για εσάς. Το πλοιάριο αφενός, όπως βλέπετε, είναι μικρό για σας και σχεδόν σάπιο και σε πολλά σημεία μπάζει νερά, κι αν γείρει από την άλλη πλευρά, αφού ανατραπεί, θα χαθεί∙ αφετέρου εσείς ήρθατε τόσο πολλοί συγχρόνως, φορτωμένοι πολλά ο καθένας. Αν λοιπόν επιβιβαστείτε με αυτά, φοβάμαι μη μετανιώσετε αργότερα, και ιδιαίτερα όσοι δεν ξέρετε να κολυμπάτε.
ΕΡΜΗΣ
Τί να κάνουμε λοιπόν, για να έχουμε καλό ταξίδι;
ΧΑΡΟΝΤΑΣ
Θα σας πω εγώ∙ πρέπει να επιβιβαστείτε γυμνοί, αφήνοντας όλα αυτά τα περιττά πράγματα στην όχθη∙ γιατί μόλις θα μπορέσει να σας δεχτεί το πλοίο, ακόμη κι έτσι. Βέβαια εσύ, Ερμή, θα φροντίσεις να μην μπει κανένας από αυτούς, εκτός αν είναι γυμνός κι αν δεν έχει ξεφορτωθεί τα πράγματά του, όπως είπα. Αφού σταθείς κοντά στη σκάλα αποβίβασης, να τους διαχωρίζεις και να τους παραλαμβάνεις, αναγκάζοντάς τους να επιβιβάζονται γυμνοί.
ΕΡΜΗΣ
Σωστά μιλάς, και ας κάνουμε έτσι. — Αυτός ο πρώτος ποιος είναι;
ΜΕΝΙΠΠΟΣ
Ο Μένιππος είμαι βέβαια. Αλλά να ο σάκος μου, Ερμή, και η βακτηρία ας αποβληθούν στη λίμνη, αλλά το φθαρμένο πανωφόρι μου ούτε το έφερα μαζί μου, και καλά έκανα.
ΕΡΜΗΣ
Μπες μέσα, Μένιππε, αξιοζήλευτε άνθρωπε, και πάρε κοντά στον πλοίαρχο την πρώτη έδρα, από ψηλά, για να τους επιθεωρείς όλους. Και ποιος είναι αυτός ο ωραίος;
ΧΑΡΜΟΛΑΟΣ
Ο Χαρμόλαος από τα Μέγαρα, ο αξιέραστος, του οποίου το φίλημα άξιζε δύο τάλαντα.
ΕΡΜΗΣ
Συνεπώς απεκδύσου την ωραιότητα και τα χείλη γι’ αυτά τα φιλήματα και τα πλούσια μαλλιά και την ερυθρότητα στα μάγουλα και το δέρμα σου γενικά. Ορθά, είσαι ενεργητικός πια, επιβιβάσου. Και ποιος είσαι εσύ ο εύρωστος, με το πορφυρό κάλυμμα και την κορώνα;
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Ο Λάμπιχος, ο τύραννος των Γελώων.
ΕΡΜΗΣ
Γιατί λοιπόν, Λάμπιχε, ήρθες φέρνοντας τόσα πράγματα;
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Μα γιατί; Θα έπρεπε, Ερμή, να φτάσει γυμνός ένας τύραννος σαν κι εμένα;
ΕΡΜΗΣ
σε καμία περίπτωση ένας τύραννος, αλλά σίγουρα ένας νεκρός. Συνεπώς αυτά άφησέ τα.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Νά, ο πλούτος μου αποβάλλεται για σένα.
ΕΡΜΗΣ
Απέβαλε και την αλαζονεία σου, Λάμπιχε, και την έπαρση∙ γιατί θα έλκουν προς τα κάτω το καράβι, αν πέσουν όλα αυτά μαζί.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Λοιπόν το στέμμα άφησέ με να διατηρήσω και τον μανδύα μου.
ΕΡΜΗΣ
Σε καμιά περίπτωση, αλλά και αυτά άφησέ τα.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Ετάξει. Τί άλλο ακόμα; Άφησα τα πάντα, όπως βλέπεις.
ΕΡΜΗΣ
Και την σκληρότητα και την αφροσύνη και την αυθάδεια και την οργή και αυτά να τα αφήσεις.
ΛΑΜΠΙΧΟΣ
Νά για σένα, τώρα γυμνός.