γράφει ο Γκέλη Ντηλιά

Όταν η πρώτη σου αμαρτία είναι να πας στο νεκροταφείο και να βουτήξεις τα μισοκαμμένα κεριά από τους τάφους για να μπορέσεις να διαβάσεις για το σχολείο (Ήμαρτον, Κ.Ν), όταν η έννοια της αμαρτίας αφορούσε αυτούς που κάποτε αστοχούσαν στους αγώνες και επομένως όσο λιγότερες φορές ακουγόταν, τόσο περισσότεροι στόχοι επιτεύχθηκαν (Η παρεξήγηση, Ν.Ζ.) κι αν «Αμαρτία είναι το να κάνω τα ίδια και τα ίδια λάθη» (Φτάνει, Π.Δ.) κι αν «Ερχόμαστε σ’ αυτόν τον κόσμο με λαχτάρα να ζήσουμε και φεύγουμε διψασμένοι για ζωή. Άλλοι ονομάζουν τη λαχτάρα μας αμαρτία και άλλη παρανομία. Δεν μας έφταναν οι θρήσκοι, ήρθαν και οι νομοθέτες.» (Το βάσανο, Β.Μ.), φανταστείτε γύρω από τη λέξη αυτή τέσσερα  διηγήματα γραμμένα από ανθρώπους που «αμάρτησαν» και μπήκαν Φυλακή.

Τα κείμενα των κρατουμένων των Φυλακών Τρικάλων που προέκυψαν από τις επισκέψεις του συγγραφέα Νίκου Μάντζιου με την ιδιότητα του ως δάσκαλος Δημιουργικής Γραφής, σε επιμέλεια δική του και του Γιώργου Πολυμενάκου, παραδίδουν 57 δείγματα γραφής στο βιβλίο «Στα δύο στενά» από τις Εκδόσεις Γραφή. Αν κάποιος δεν γνωρίζει εξ αρχής ότι τα γραφόμενα είναι εγκλείστων, θα νομίζει ότι διαβάζει μια Ανθολογία στην οποία συμμετέχουν περισσότερο ή λιγότερο έμπειροι της συγγραφικής διαδικασίας. Και αυτό δίνει προστιθέμενη αξία σε αυτή την έκδοση.

Όταν σου έχουν κλέψει τη ζωή και την ψάχνεις μάταια παντού, βρίζοντας αυτούς που σε έστυψαν σαν λεμονόκουπα (Η κλοπή, Κ.Η.), όταν παρακαλάς να σε στείλουν Φυλακή, γιατί δεν αντέχεις άλλο τις απάνθρωπες συνθήκες στα κρατητήρια της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης (Στόχος ο σωφρονισμός, Α.Δ.) και όταν ο Κ.Ε. βάζει τον τίτλο «Ο θεός συγχωρεί. Οι άνθρωποι, όχι», σίγουρα θα ήθελες ο συγκεκριμένος να πάρει απόφαση να εκδώσει τα γραπτά του. Ευτυχώς ο Εκδοτικός Οίκος Γραφή ανοίγει τον δρόμο.

Κείμενα όπου ασκείται κριτική στην Πολιτεία (Πάμε και ό,τι γίνει, Λ.Γ.),  φιλοσοφικοί στοχασμοί πάνω στην έννοια της Εξουσίας (Η κουλτούρα της φυλακής και η λογική της αγέλης, Κ.Η.), αλλά και ερωτήματα υπαρξιακά, «Μήπως η κοινωνία είναι τρομοκράτης;» (Η τρομοκρατία, Κ.Η.)  δεν θα μπορούσαν να λείπουν από αυτό το βιβλίο.

Παρομοίως, κοσμοπολίτικα ταξίδια με εκκίνηση τα σοκάκια της Σμύρνης και αποβίβαση στο Ελντοράντο (Ταξιδευτής, Η.Κ.) ή όνειρα για αλλού με εκείνο το καράβι που ήταν αταξίδευτο (Το εμπόδιο, Σ.Π) και περιγραφή του μονοπατιού της ζωής (Ένας δρόμος με καρδιά, Κ.Ν.), συνθέτουν εικόνες του απραγματοποίητου, όχι όμως και του ανέφικτου.

Η ποινή που όσο κοντεύει, τόσο πιο άπιαστη μοιάζει (Δύο γράμματα έμειναν, Κ.Ν.), απελπισία και κούραση από «συρματοπλέγματα παντού» (Αχ, να μπορούσα, Π.Χ.), μεταφέρουν τον αναγνώστη στην ατμόσφαιρα της νέας κανονικότητας της ζωής τους, πίσω από τα κάγκελα.

Ξεχωριστό το κείμενο του Κ.Ν. «Είμαι εδώ τοις κείνων ρήμασι μη πειθόμενος», για την ποιότητα του λεξιλογίου, αλλά και την παράθεση των σκέψεων του για την δημιουργία του κόσμου. Πρόκειται για έναν πραγματικό λεξηπλάστη!

Το κείμενο «Οκτώμιση» (Κ.Ν.), με μεγάλες δόσεις απογοήτευσης, παραπέμπει στο καβαφικό «Απ’ τες εννιά».

Ο «παλιόκαιρος» ως θέμα εμπνέει αρκετούς. Φέρνει ανθρώπους κοντά και παντρεύονται (Κακός καιρός, καλή τύχη, D.F.), «Τον παλιόκαιρο τον έχουμε μέσα μας» (Εκεί που έχει ήλιο, Δ.Δ.), για άλλον σημαίνει την ώρα της σύλληψης «Η ζωή μου καταστράφηκε. Όλα τελείωσαν εκείνη τη μέρα. Παλιόκαιρος. Παλιοζωή.» (Παλιόκαιρος, Π.Χ.) και πώς όταν τα καρεκλοπόδαρα που ρίχνει έξω, κάνουν μια στραβή μέρα να στραβώσει όσο δεν γίνεται (Ο Μέρφι και ο Ινδός, Ε.Κ.).

Κείμενα γραμμένα με μαστοριά, που ξαφνιάζουν ευχάριστα και συνεπαίρνουν είναι και αυτά που περιστρέφονται γύρω από τη λέξη «κλειδί». Η λέξη αυτή ξεκλειδώνει τη σκέψη αρκετών, (Το κλειδί, Λ.Γ.) με την προτροπή «Να ξεκλειδώσουμε όλα τα καλά και να κλειδώσουμε και να πετάξουμε όλα τα κακά και τα άσχημα και όταν το πετύχουμε αυτό, τότε να σπάσουμε το κλειδί.», κάποιος χάνει τη δουλειά του «για ένα ανύπαρκτο κλειδί» (Καλός εφιάλτης, Β.Μ.), άλλος αναρωτιέται «Μα πού στο διάολο είναι το κλειδί;» (Μνήμες, Κ.Η.) και τελικά μήπως το κλειδί είναι «Λέξεις, που μόνον αυτές ξεκλειδώνουν την πόρτα που οδηγεί στην ελευθερία» (Η κλειδαριά του χρόνου, Σ.Π.). Ένα κλειδί χρειάζεται για να ξεκλειδωθούν οι αναμνήσεις (Το κλειδί της ψυχής, Ζ.Ν.), μα και ο ήχος της κλειδαριάς του διπλανού κελιού που κάνει κάποιον να τραβηχτεί απότομα από την κλειδαρότρυπα του ερωτισμού (Ινές, Κ.Η.) καθότι ήταν «ήδη στην ηλικία των ερώτων». Στο περιβάλλον μιας Φυλακής, ακόμη και ο ουρανός μοιάζει μέσα από το παράθυρο στο κελί «ίδιος κλειδαρότρυπα» (Πεθαμένο φως, Λ.Δ.) ή όταν η  θέαση της ζωής από την κλειδαρότρυπα τον κάνει να αναρωτιέται, «Πώς και πότε κλειδώθηκα πίσω από αυτή την πόρτα;» (Απόδραση, Σ.Σ.).

Προτάσεις διάτρητες από μοναξιά, σκέψεις γεμάτες νοσταλγία,  αποφάσεις να κοπούν οι δεσμοί με το παρελθόν που κακές αποφάσεις κάποτε τους οδήγησαν πίσω από τα σίδερα, κάθε κείμενο διαποτισμένο με την προσωπικότητα του γράφοντα, τόσο αυτοβιογραφικό που αν συνεχιζόταν θα είχαμε πάνω από 50 διαφορετικά βιβλία.

Αν η πραγματική ελευθερία προέρχεται από την επίγνωση των σφαλμάτων μας, ο επίλογος, «Δεν με νοιάζει πια το βλέμμα των άλλων. Δεν ζω για τους άλλους. Αρχίζω να μαθαίνω από τα λάθη μου και τις ήττες και όχι από τους ψεύτικους θριάμβους. Ανασαίνω, για πρώτη φορά, ελεύθερος.» μας αφορά όλους. (Απρόσμενος έρωτας, Κ.Η.).

Η Γκέλη Ντηλιά είναι ποιήτρια και συγγραφέας.