Ηλιάννα Λυκούδη
Γαβριηλίδης
ISBN: 978-960-576-501-9

Η σύνδεση της λογοτεχνικής λαϊκής παράδοσης με τη σύγχρονη δημιουργία αν και φαντάζει αυτονόητη, συχνά προσπερνάται αγόγγυστα από τους σύγχρονους δημιουργούς που πειραματίζονται με άλλες φόρμες. Και δεν είναι μόνο η αλλαγή του στιχουργικού περιβάλλοντος, αλλά και συχνά η εγκατάλειψη ποιοτικών στοιχείων της παράδοσης. Σπάνια δημιουργοί, πέραν ορισμένων προσπαθειών ανάδειξης της -τοπικής ή εθνικής- παράδοσης (δημοτικό τραγούδι, κυπριακό, λιανοτράγουδα κλπ) στην τοπική διάλεκτο, προσπαθούν να συνενώσουν τα τόσα διαφορετικά ήδη: τη λαϊκή με τη σύγχρονη ποίηση. Και φυσικά δεν είναι κάτι εύκολο.

Και φυσικά η δημιουργική ενασχόληση με παραδοσιακές φόρμες, πάντα επιφέρει αλλαγές, νεωτερισμούς, ως εξελικτικό στάδιο. Παρά τις διαμαρτυρίες των οπαδών της στασιμότητας των παραδοσιακών ειδών (πόσο ξεχνούν την καινοτομία του Θέσπη), κάθε καλλιτεχνικό είδος, όταν ξεφεύγει από τη λαϊκή/συλλογική δημιουργία, θα έχει στοιχεία νεωτερισμών (από το γλώσσα, το στίχο, την εικαστική, το μήνυμα).

Τέτοιους μικρούς νεωτερισμούς, εισάγει, στην κρητική μαντινάδα και η Ηλιάννα Λυκούδη με την τελευταία της ποιητική συλλογή, «Θυμάμαι» (Γαβριηλίδης, 2016) με συνθέσεις έμμετρες και ομοιοκατάληκτες. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για μικρά τραγούδια με ρομαντική διάθεση που ενισχύεται από έναν ιδιαίτερο λυρισμό, φυσιολατρικά χαρακτηριστικά και μία γλώσσα καθημερινή με στίγματα της κρητικής διαλέκτου.

Η Λυκούδη οικοδομεί τις “ωδές” της στα θεμέλια της τοπικής λογοτεχνικής παράδοσης και τις μαντινάδες· μόλο που  αποφεύγει σε πρώτη ανάγνωση να ονομάσει τις συνθέσεις της έτσι, ο υπότιτλος «της Κρήτης τα ποιήματα» κατευθύνει τον αναγνώστη. Ακόμα και οι εισαγωγικές των ενοτήτων συνθέσεις, οι οποίες ξεφεύγουν σε μέγεθος από τη σταθερά του οκτάστιχου, ακολουθούν την ίδια μετρική και μοιάζουν με θρυμματισμένες μαντινάδες. Εξάλλου, τόσο η μουσικότητα του στίχου όσο και ο ρυθμός του έχουν ευθεία ρίζα στην κρητική παράδοση.

Ωστόσο, η δημιουργός αναδημιουργεί την παραδοσιακή φόρμα με τη λιτότητα της εκφραστικής της και τη φρεσκάδα του  λόγου της που διανθίζεται με ένα πηγαίο συναίσθημα, ενώ παρατηρούνται στοιχεία έκπληξης κι ανατροπών. Ένας λανθάνων δυναμισμός πηγάζει μέσα από τη μελωδικότητα του στίχου και το λυρικό της ρυθμικό λόγο που αναδύεται από το χαρτί για να αγκαλιάζει με φθογγικές νότες τον αναγνώστη/ακροατή.

Το φυσικό στοιχείο ενσωματώνεται αβίαστα στο στίχο. Δεν αποτελεί ποιοτικά ένα εξωτερικό εισαγόμενο στοιχείο (παρομοίωση ή μεταφορά), αλλά αναπόσπαστο στιχουργικά βίωμα που συμβάλλει καταλυτικά με τη λιτότητα του τραγουδιού στην εικαστική του. Άλλωστε, το ίδιο φαινόμενο απαντάται και στην ποίηση της περιφέρειας γενικότερα[1].

Βέβαια το βιωματικό δέσιμο του φυσικού με το ποιητικό συμβάλλει τόσο στη διάχυση του συναισθήματος με την αναλογία που δημιουργεί όσο και εικαστικά καθώς το δίστροφο ωδικό κάδρο της γεμίζει με εικόνες γεμάτες κίνηση, φυσική αγριότητα και χρωματισμούς. Η εισαγωγή τούτη του φυσικού πέρα από το ρομαντικό -μεσογειακό- χαρακτήρα που διαποτίζει τη στιχουργική της, συνδέεται άμεσα με το λυρικό στοιχείο στην παραδοσιακή ποίηση.

Η θάλασσα, ο αέρας με τη βροχή και τον ουρανό και τα στοιχεία της χλωρίδας αποτελούν δομικά υλικά τούτου του ενσωματωμένου φυσικού στοιχείου ώστε να “τραγουδήσει” για τον έρωτα και τη μοναξιά. Ακόμα όμως κι αν η θεματική της μένει σταθερά στα δύο τούτα, χωρίς να εισάγει άλλα υπαρξιακά ή κοινωνικά ζητήματα, προσφέρει μία νότα ζωντάνιας και νεωτερισμού στην μαντινάδα.

________________
[1] βλ. Δήμος Χλωπτσιούδης, Προσεγγίζοντας την ποίηση της περιφέρειας, μία προμελέτη, vakxikon, τεύχ. 34 (Ιούνιος 2016).