Η ηλιόλουστη νοσταλγία του Τιμοθέου

21.07.2016

Ανδρέας Τιμοθέου
Αρμίδα

Η κυπριακή ποίηση τα τελευταία χρόνια, και με τη βοήθεια του διαδικτύου, έχει πλέον ενσωματωθεί σημαντικά στα ελληνικά γράμματα και η κριτική την προσεγγίζει πλέον με μία σταθερότητα. Βέβαια, συχνά μοιάζει σαν η κριτική να διακατέχεται από μία περίεργη ανάγκη να να ενσωματώσει/ταυτίσει όλους τους Κύπριους ποιητές σε κοινές τάσεις. Έτσι όμως παραβλέπονται κομφορμιστικά τόσο οι επαφές και επιρροές από την κεντρική/ελλαδική ποιητική παραγωγή[1] όσο και προσπερνιούνται οι νέες τάσεις και κυρίως οι νεώτεροι ηλικιακά λογοτέχνες[2]. Μόνη εξαίρεση οι λίγες αξιόλογες ανθολογίες που ωστόσο ακόμα δεν κατάφεραν να φέρουν του Κύπριους δημιουργούς κοντά στο αναγνωστικό κοινό[3].

Ειδικά οι νεώτεροι ποιητές με απόσταση από την εισβολή και τα βιώματα της εποχής που καθόρισαν την παραγωγή των μεγαλύτερων γενεών, έρχονται πιο κοντά στις ατομικές και κοινωνικές αγωνίες των Ελλαδιτών ομοτέχνων τους, χωρίς ωστόσο να ξεχνούν ούτε την τοπική ιδιαιτερότητα ούτε την τοπική διάλεκτο που συχνά ενσωματώνουν στη στιχουργία τους. Στα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους εμφανής είναι η εγκατάλειψη της κατά Αλέξη Ζήρα «παράδοξης και ανεξήγητης “αναβίωσης” του ιδιωματικού λυρισμού, ιδίως μεταξύ των ποιητών που είναι σήμερα μεταξύ πενήντα και εβδομήντα ετών και που εμφανίστηκαν στα γράμματα γύρω στα επικά χρόνια της Ανεξαρτησίας και, στη συνέχεια, γύρω στο τραγικό σημείο ναδίρ της τουρκικής εισβολής».

Σε ένα τέτοιο λογοτεχνικό περιβάλλον εκδόθηκαν και «τα άνθη του φωτός» (αρμίδα, 2014) του Ανδρέα Τιμοθέου. Η ποίηση του Τιμοθέου είναι προσωπική. Οι συνθέσεις του μοιάζουν με "πρόχειρα" ραβασάκια σε ένα ποιητικό σημειωματάριο.

Η γραφή του διακρίνεται από μία αμεσότητα και μία εσωτερικότητα στην οποία διαθλάται η ευαισθησία και η στοχαστική του διάθεση που χρωματίζεται από τα πεζολογικά στοιχεία της έκφρασής του. Στις πέντε ενότητες της συλλογής, ο ποιητής πονά, ονειρεύεται, νιώθει και αποζητά την αλήθεια και την αγάπη αντιμέτωπος με τη μοναξιά. Προβληματίζεται για τη ζωή και τον θάνατο, αγωνιά για την κυριαρχία της αδικίας και της φαυλότητας.

Υιοθετεί έναν λόγο άμεσο. Η προφορικότητα της γραφής του ακροβατεί ανάμεσα στην πεζή καθημερινή γλώσσα και στην εμπλουτισμένη λιτότητα. Στην έκφρασή του κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά μέσα σε έναν αντιποιητικό λόγο κύριων και δευτερευουσών προτάσεων χωρίς λογοτεχνικά σχήματα. Πλήρεις προτάσεις και προτρεπτικές προστακτικές (περιμένοντας να ‘ρθεις) και υποτακτικές (αδειανά χέρια, στο φως της αγάπης μας, αποχαιρετισμός) διαμορφώνουν ένα ιδιόμορφο πλέγμα λιτότητας.

Τα λιγοστά "ποιητικά" στοιχεία εκφέρονται με τόσο οικείο τρόπο ώστε να προσπερνιούνται γρήγορα όπως ακριβώς στον προφορικό λόγο. Οι επαναλήψεις (τα δυο χέρια, ανάμνηση, το κάλεσμα της μέρας, απολογισμός, λέξεις προς θάνατον) με τις παρηχήσεις (μέρες χωρίς εσένα, ψυχές γνώριμες) και οι αντιθέσεις (αναζήτηση, νυχτερινή διαδρομή) με τις παρομοιώσεις (λέξεις προς θάνατον, τα δυο χέρια, η ένδοξη) ή τις ερωτήσεις (φελλοκρατία, κατάνυξη, Ελένη) ενισχύουν το αναδυόμενο συναίσθημα τονίζοντας τον ψυχικό κόσμο του ποιητή. Αντιθέτως, το συχνό ασύνδετο σχήμα (ποίηση άχραντο μυστήριο, επισκέπτες, το μερτικό της μελωδίας, μακρινό παρελθόν, Φλωρεντία, βλέμματα, μέρες χωρίς εσένα) προσδίδει μία κίνηση στον πάντα κεντραρισμένο στίχο, που επιτείνει το συναίσθημα.

Η συντριπτική πλειοψηφία των ποιημάτων της συλλογής απευθύνεται σε ένα δεύτερο γραμματικό πρόσωπο. Η συχνή χρήση της κλητικής προσφώνησης ενισχύει την αμεσότητα μέσα από το εξομολογητικό ύφος και τη διαλογική διάσταση (παρά την σταθερή εκφορά ορισμένων προσφωνήσεων). Την ίδια στιγμή το β΄ ενικό προσδίνει μία αίσθηση παρουσίας ενός βουβού προσώπου· ωστόσο, τούτο -όταν υπάρχει- δεν είναι παρά μία θολή μορφή, σαν ένα φάντασμα που στοιχειώνει τον ποιητή. Ο ποιητής σχεδόν πάντα είναι μόνος και γράφει σε/για κάποιον άλλο, χωρίς να είναι βέβαιο ότι εκείνη -συνήθως- θα λάβει την στιχουργική επιστολή, κάτι που εντείνει το συναίσθημα της μοναξιάς του.

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Η πρωτοενική έκφραση (λανθάνουσα ή εμφανής) ορίζει ένα εγωκεντρικό πλέγμα θέασης των άλλων προσώπων. Παρά την ευαισθησία και το πλούσιο συναίσθημα που διαρρέουν από τις συνθέσεις (γυναίκα καμωμένη από λεβάντα, η γυναίκα με τη μπούρκα) η εστίαση είναι πάντα εσωτερική, χωρίς να αντικειμενικοποιείται (μηδενική). Η ίδια εσωτερική οπτική κυριαρχεί και σε συνθέσεις με πολιτική και κοινωνική χροιά (οδός ηρώων αριθμός 13, αν-έλπιδα, όσο μπορώ, σουχέιπ) ακόμα κι όταν δίνεται μία συλλογική διάσταση με την αξιοποίηση του α΄  πληθυντικού (αρπαχτικά, αποκαμωμένη περηφάνια, νέα γη) ή έμμεσα με κάποια δευτερόπροσωπη αναφορά (φελλλοκρατία, λέξεις προς θάνατον, σουχέιπ, περαστικοί, απ’ το παράθυρό μου).

Ωστόσο, η αυτοαναφορική εστίαση ισορροπεί με την αναγνώριση της μοναδικότητας του άλλου, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από την ελεγειακή προσέγγισή του (divina) ή από τον πόνο του χωρισμού (η αγάπη των φαναριών, στεναγμός μνήμης). Σε αντιδιαστολή προς τον σκοτεινό μποντλερικό τίτλο, η ποιητική του Τιμοθέου διαχέει ένα "εκτυφλωτικό" φως με την ηλιοφάνεια και τους εξωτερικούς του χώρους. Μία φωτεινότητα που ισοζυγίζει τη νοσταλγία και το συναίσθημα της μοναξιάς, θέτοντας σε μία αισιόδοξη βάση τη στιχουργική του.

_____________
[1] Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Κύπριου Μιχαήλ Παπαδόπουλου με τον γλωσσοκεντρισμό υπερρεαλισμό του (ανατολή ηλίου, αναστολή θανάτου, Μανδραγόρας, 2014 και ανθρω πεινώ, Μανδραγόρας, 2016).
[2] βλ. Πάμπος Κουζάλης, Ελένη Αρτεμίου – Φωτιάδου και τον τουρκοκύπριο Μεχμέτ Γιασίν.
[3] βλ. ενδεικτικά Λ. Ζαφειρίου & Λ. Αξελός, Ανθολογία Σύγχρονης Κυπριακής Ποίησης, Στοχαστής 1985 και Βάκης Λοϊζίδης, Ανθολογία Σύγχρονης Κυπριακής Ποίησης, η Κύπρος μετά το '90, Μανδραγόρας 2011 (υπάρχουν βέβαια και επιμέρους μελετητικού ενδιαφέροντος ανθολογίες).

Ακολουθήστε μας

Ο κοσμικός ταξιδιώτης

Ο κοσμικός ταξιδιώτης

Στο στέρφο αμπέλι φύσηξε κρύος ο βοριάς, την ώρα του φωτός της τελευταίας αχτίδας. Ματιά υγρή, από ταξίδι, θαρρώ, πως έρχεται μακρύ,  ξανθή˙ στο χρώμα της σταφίδας.   Ο ξένος ψάχνει για μια γη, στάση να κάνει… λίγη θαλπωρή…  Της ιστορίας το κουβάρι του σα...

Monty

Monty

Εγώ που σ' αγαπώ σου υπόσχομαι να τρέξω αν τύχει και προσέξω πως έχεις πληγωθεί Κι η γη κι ο ουρανός δεν θα 'χουν σημασία θα ‘ναι χωρίς αξία μάρτυς μου ο Θεός   Εγώ που σ' αγαπώ αν χρειαστεί θα διώξω του ουρανού το τόξο το φως θα παραβγώ Σε μια σταλαγματιά θα...

Σοβόφ 1: Ο κινούμενος ήλιος, της Λέττας Βασιλείου

Σοβόφ 1: Ο κινούμενος ήλιος, της Λέττας Βασιλείου

Ένα αλληγορικό, δυνατό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, αρκετά διαφορετικό από όλα όσα έχω διαβάσει ως τώρα. Ένα κείμενο-ύμνος για τη φιλία, την επανάσταση που φέρνουν στο μυαλό το διάβασμα και η ψυχαγωγία και ταυτόχρονα μια αστυνομικής υφής πλοκή που...

Πέρνα με

Πέρνα με

Πέρνα με. Μη με κοιτάς στη διαδρομή  και μην χρεώσεις τη βροχή στον ουρανό. Το ξέρουμε και οι δυο πως και την πιο μικρή ψιχάλα  την έφεραν τα μάτια μας όταν συνειδητά αλλάξαμε πορείες.   Πέρνα με, μα μην προπορευτείς. Θυμήθηκα τα χρόνια μας. Νέα ανάσα. Ξημέρωμα...

Ούτου, του Caryl Ferey

Ούτου, του Caryl Ferey

- γράφει η Ανθή Λεκάτη - Το Ούτου, που στη γλώσσα των Μαορί σημαίνει εκδίκηση (=utu), αποτελεί μαζί με το βιβλίο Χάκα την Σάγκα Μαορί του συγγραφέα, δηλαδή δύο αστυνομικά μυθιστορήματα που διαδραματίζονται στη Νέα Ζηλανδία και μιλάνε- με όχημα την noir αστυνομική...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Ούτου, του Caryl Ferey

Ούτου, του Caryl Ferey

- γράφει η Ανθή Λεκάτη - Το Ούτου, που στη γλώσσα των Μαορί σημαίνει εκδίκηση (=utu), αποτελεί μαζί με το βιβλίο Χάκα την Σάγκα Μαορί του συγγραφέα, δηλαδή δύο αστυνομικά μυθιστορήματα που διαδραματίζονται στη Νέα Ζηλανδία και μιλάνε- με όχημα την noir αστυνομική...

Πάπυρος, της Irene Vallejo

Πάπυρος, της Irene Vallejo

- γράφει η Λεύκη Σαραντινού - Την ιστορία του βιβλίου από την αρχαιότητα έως σήμερα, ιδίως όμως κατά τα αρχαία χρόνια, μας αφηγείται η Ισπανίδα διδάκτωρ της Κλασικής Φιλολογίας Ιρένε Βαγέχο. Έχοντας η ίδια, εκτός από πάμπολλες γνώσεις στον τομέα της, μεγάλη αγάπη στο...

Χρυσό Αίμα, του Θεόφιλου Γιαννόπουλου

Χρυσό Αίμα, του Θεόφιλου Γιαννόπουλου

γράφει η Κατερίνα Σιδέρη - Το βιβλίο Χρυσό Αίμα, του Θεόφιλου Γιαννόπουλου είναι ένα ταξίδι με αμείωτο ενδιαφέρον στην Κωνσταντινούπολη,  στα γραφικά σοκάκια της πόλης, στα παλιά καφενεία που σερβίρουν τσάι με μήλο, στις γεμάτες μυρωδιές από μπαχαρικά και αρώματα...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου