«Ο Ηγεμόνας» (Il Principe) είναι πολιτικό δοκίμιο του διπλωμάτη και φιλοσόφου Νικολό Μακιαβέλι. Γράφτηκε το 1513 αλλά δημοσιεύθηκε το 1532, μετά τον θάνατο του δημιουργού του. Ο Μακιαβέλι (1469-1527) ορίστηκε καγκελάριος της φλωρεντινής δημοκρατίας και έτσι ήλεγχε τις περιοχές που ήταν υπό την κυριαρχία της. Οι αποστολές του τον έφεραν σε επαφή με ισχυρές πολιτικές προσωπικότητες της εποχής κι όλη αυτή η τριβή αποτέλεσε τον πυρήνα του έργου του. Το 1512 οι Μέδικοι κατέλυσαν τη δημοκρατία και φυλάκισαν και βασάνισαν τον Μακιαβέλι ως ύποπτο για συνωμοσία εναντίον τους. Αποσύρθηκε στο πατρικό του κτήμα, έγραψε τον «Ηγεμόνα» και άλλα κείμενα κι όταν κέρδισε την εύνοια των Μεδίκων, επέστρεψε η δημοκρατία κι έχασε τη θέση του. Στο εμβληματικό του έργο σημειώνει ωμά και ρεαλιστικά με ποιον τρόπο πρέπει ένας μονάρχης να δράσει για να κρατήσει την εξουσία του, πολλές φορές χωρίς ηθικούς φραγμούς και όρια. Το έργο έχει τραβήξει το ενδιαφέρον πολλών μελετητών και έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για αυταρχικούς πολιτικούς και δικτάτορες. Εξ αυτού προέκυψε και ο όρος μακιαβελισμός, δηλαδή η πολιτική θεωρία σύμφωνα με την οποία μια κυβέρνηση ή ένας ηγεμόνας μεταχειρίζεται οποιοδήποτε μέσο, ακόμη και μη ηθικά ορθό, για να προστατεύσει το κράτος του. Ευρύτερα, μακιαβελισμός θεωρείται η άρση κάθε ηθικού φραγμού και οι δολοπλοκίες για την επίτευξη προσωπικών στόχων, ακόμη και άνομων.

Δύο αιώνες μετά, ο Φρειδερίκος Ντερ Γκρόσε (1712-1786), γνωστός ως Φρειδερίκος ο Μέγας, μετέπειτα βασιλιάς της Πρωσίας, έγραψε το έργο «Αντι-μακιαβέλι», το οποίο ζήτησε από τον Βολταίρο να το σχολιάσει και να το ελέγξει. Το κείμενο εκδόθηκε το 1740 και στις σελίδες του η σκέψη και η γραφή του Φρειδερίκου αντανακλούν τις αρχές του Διαφωτισμού. Ο Φρειδερίκος καταρρίπτει τις απόψεις του Μακιαβέλι και υποστηρίζει έντονα και τεκμηριωμένα πως δε χρειάζεται να κυβερνά κανείς με τόση ωμότητα και δολοπλοκίες. Και τα δύο έργα θεωρείται ότι συνετέλεσαν στη διαμόρφωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής πολιτικής επιστήμης κι η καλαίσθητη, εύληπτη, εμπλουτισμένη έκδοση που κυκλοφόρησε πρόσφατα βοηθάει ακόμη και τον μέσο αναγνώστη να κατανοήσει βασικές αρχές της πολιτικής ιδεολογίας που έχουν εφαρμογή ακόμη και σήμερα.

Ο Νικόλας Βερνίκος και η Σοφία Δασκαλοπούλου μετέφρασαν και επιμελήθηκαν την έκδοση και των δύο έργων, τα οποία παρατίθενται μαζί ανά κεφάλαιο, ώστε η σύγκριση να είναι ευκολότερη, η μελέτη στοχευμένη και τα σχόλια και οι παραπομπές να ολοκληρώνουν το σκεπτικό που αναλύεται σε κάθε περίπτωση. Ας σημειωθεί εδώ πως ο «Αντι-Μακιαβέλι» κυκλοφορεί για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα (πρόκειται για απόδοση της μεταγενέστερης του πρωτοτύπου γαλλικής έκδοσης του 1753), συμπληρώνοντας έτσι κατά σημαντικό βαθμό τη βιβλιογραφία περί της πολιτικής φιλοσοφίας και ιδεολογίας γενικότερα, του Μακιαβέλι και της εποχής του ειδικότερα.

Ο συγγραφέας αναφέρει και δέχεται κριτική για τις κληρονομικές ηγεμονίες, για το πώς πρέπει να κυβερνώνται οι πόλεις που είχαν δικούς τους νόμους πριν κατακτηθούν, για τις νέες ηγεμονίες που αποκτώνται με την αξία και τα όπλα, με τις δυνάμεις άλλου ή από ευτυχή συγκυρία ή ακόμη και μετά από εγκλήματα, για τους μισθοφόρους και τα εθνικά στρατεύματα, για τους δίκαιους λόγους που υπάρχουν για να γίνει πόλεμος κ. π. ά. Περιέχονται επίσης ο βίος και τα έργα του Μακιαβέλι, πρόλογος του Βολταίρου, σημειώσεις των επιμελητών, συμπερασματικός επίλογος και βιβλιογραφικές αναφορές, υλικό δηλαδή που καθιστά το βιβλίο πολύτιμο και σημαντικό.