Κεφάλαιο 19

Ας υποθέσουμε πως είμαστε πενήντα ή εκατό χιλιάδες χρόνια μπροστά. Δεν ξέρουμε πως θα είναι η ανθρωπότητα εκείνη την περίοδο – σίγουρα δεν μπορούμε να κάνουμε τόσο παρατραβηγμένες προβλέψεις. Αλλά σίγουρα η τεχνολογία που διαθέτουμε σήμερα θα μοιάζει πρωτόγονη και η γνώση του σύμπαντος που έχουμε, θα μοιάζει περισσότερο με δεισιδαιμονία, παρά με επιστήμη. Με τον ίδιο τρόπο που θεωρούμε την αστρονομία του Πτολεμαίου ξεπερασμένη, έτσι κι ακόμη χειρότερα θα μοιάζουμε εμείς, στο μέλλον της ανθρωπότητας.

Πάντως ένα είναι το σίγουρο: Αν η ανθρωπότητα επιβιώσει για αρκετό χρονικό διάστημα, τότε πολύ πιθανόν να ξεκλειδώσει όλα τα μυστήρια του σύμπαντος, με άλλα λόγια να βρει ολόκληρη την αλήθεια της εμπειρικής πραγματικότητας.

Κάποια στιγμή θα μάθουμε όλους τους νόμους με τους οποίους λειτουργεί το σύμπαν. Μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικοί από αυτούς που νομίζουμε πως ισχύουν τώρα, αλλά κάποια στιγμή θα μπορέσουμε να μάθουμε την αλήθεια για την προέλευση του σύμπαντος, τι συμβαίνει με τις μαύρες τρύπες, πώς δουλεύει ο χωροχρόνος και άλλα, τα οποία δεν γνωρίζω (αλλά φαντάζομαι υφίστανται ως προβλήματα).

Και το φιλοσοφικό ερώτημα είναι: Τι θα κάνουμε όταν βρούμε την αλήθεια; Αν επιτέλους ανακαλύψουμε όλα τα μυστήρια του σύμπαντος, αν ανακαλύψουμε τελεσίδικα πως λειτουργούν οι νόμοι της φύσης, αν τελικά βρούμε την αλήθεια που έχουν θέσει ως σκοπό οι επιστήμες, τι θα κάνουμε με αυτή την αλήθεια; Σίγουρα θα βρούμε τρόπους εφαρμογής της, αλλά επί της ουσίας θα σταματήσουμε να ψάχνουμε και να ερευνούμε. Πώς άλλωστε να ερευνήσεις κάτι, το οποίο έχεις χαρτογραφήσει με κάθε λεπτομέρεια;

Πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, η φιλοσοφία (που εκείνη την περίοδο ήταν συνώνυμη με την επιστήμη) ξεκίνησε για να ανακαλύψει την αλήθεια της φύσης – αυτός είναι και ο λόγος που οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι χαρακτηρίζονται ως φυσικοί φιλόσοφοι. Αυτό που δεν σκέφτηκε η φιλοσοφία – στην παιδική αφέλειά της – είναι: «Τι θα απογίνουμε όταν φτάσουμε στον προορισμό μας»; Η απάντηση είναι απλή: Όταν το ταξίδι φτάνει στον προορισμό του, παύει να υφίσταται. Όταν βρούμε την αλήθεια της εμπειρικής πραγματικότητας του σύμπαντος, η φιλοσοφία θα χάσει το νόημά της και θα πάψει να υφίσταται.

Το ίδιο και οι υπόλοιπες επιστήμες. Η φυσική, η χημεία, η βιολογία, τα μαθηματικά θα σταματήσουν να εξελίσσονται. Αν επιβιώσουν θα είναι μόνο για να διδάσκουν την αλήθεια στον κόσμο, αλλά θα σταματήσουν να την ερευνούν. Κάθε ερευνητική δραστηριότητα θα σταματήσει και αυτός ο «ευγενής και διαφωτιστικός τρόπος για να περάσουμε τον χρόνο στο σύμπαν» (όπως αναφέρει ο Dawkins για την έρευνα) θα μαραθεί και πεθάνει.

Από την μια η άγνοια και η αδιαφορία για την αλήθεια μας καταδικάζουν στη στασιμότητα, από την άλλη η συνεχής έρευνα της αλήθειας έχει μια – μακρινή έστω – ημερομηνία λήξης. Πώς μπορούμε να ικανοποιήσουμε τον άνθρωπο – αυτό το αέναο άπληστο πλάσμα – που η βασική αλήθεια του κόσμου, πως όλοι πρέπει να πεθάνουμε, δεν είναι αρκετή; Τι θα κάνουμε εκείνη την ημέρα, όταν έχουμε ακέραια την αλήθεια στα χέρια μας και εμείς θα θέλουμε κάτι περισσότερο;

Το βασικότερο αίτημα που δεν έχει θέσει ακόμη η φιλοσοφία: Δεν ψάχνουμε την αλήθεια (ακόμη κι αυτοί που την αρνούνται, την δέχονται ως προϋπόθεση για να ισχύει η πρότασή τους). Πρέπει να ψάχνουμε και πέρα από αυτήν!