Σταύρος Καμπάδαης
vakxikon.gr
ISBN: 978-618-5144-62-3

Η κριτική και το αίσθημα του κοινού για δεκαετίες αρνούνταν να αναγνωρίσουν τη σημασία του πειραματισμού και της πρόκλησης διά της ειρωνείας ως μέρος της “σοβαρής ποίησης” (όρος που πάσχιζε να διαχωρίσει -σε μία βερμπαλιστική εκδοχή- την ποίηση σε “ποιοτικά” στερεότυπα, λες και η τέχνη διακρίνεται σε σοβαρή και ασόβαρη). Και σαφώς ως τέτοια δεν εκλαμβάνονταν οι (αυτο)σαρκαστικές συνθέσεις που προκαλούσαν με το στίχο ή το περιεχόμενο την κριτική, ακόμα κι αν διαπραγματεύονταν το ίδιο “σοβαρά” θέματα.

Η νέα συλλογή του Σταύρου Καμπάδαη, «ε, ψιτ κύριος! Ποια είναι η ιστορία σου;» (vakxikon.gr, 2016), σίγουρα θα έμενε εκτός των τειχών. Κι ευτυχώς εδώ που τα λέμε γιατί -πέρα από την κατάρρευση του πλαστού/ελιτίστικου όρου- έχουμε ανάγκη την πρόκληση στην ποίηση. Και η συλλογή του Καμπάδαη σίγουρα προκαλεί. Άλλωστε, ο δημιουργός δεν τηρεί σχεδόν κανέναν ποιητικό “κανόνα” (αν υπήρξε ποτέ κάτι τέτοιο).

Μακριά από κάθε ελιτίστικη άποψη και υιοθετώντας ένα φαινομενικά ανεπιτήδευτο ύφος, η ασυμβίβαστη στιχουργικά και εκφραστικά συλλογή του αγγίζει θέματα ευαίσθητα μέσα από ένα πρωτόγνωρο λόγο εμβαπτισμένο στο (αυτό)σαρκαστικό ύφος που θα αντιπαραβάλλουμε προς τη stand-up comedy -ως θεατρικό προηγούμενο. Εξάλλου, το δηκτικό ύφος και η ευθύτητα αποτελούν εγγενή στοιχεία της ποιητικής του Καμπάδαη. Και είναι αξιοπρόσεκτη η ευαισθησία που διαχέεται και τις συνθέσεις, μέσα από τον σαρκαστικά προκλητικό -ή προκλητικά σαρκαστικό(;)- στίχο του.

Η πρωτοενική διατύπωση “σκηνοθετεί” μία σκηνική παρουσία που υποστηρίζεται από διαλογικά τμήματα (συνέντευξη με μία κριτικό λογοτεχνίας, να φοβάσαι όχι τα σκυλιά, η αναφορά σε γεγονότα του παρελθόντος, άγρια χώρα αυτή η κοπέλα, είχαμε δώσει υπόσχεση, ο λαβύρινθό σου, δεν θα πάω, βιβλίο τρίτης δημοτικού, ήταν τύπος) και ευθείες ερωτήσεις (έχεις κάνει τεχνητή αναπνοή, ο Κορνήλιος + ο Λεονάρδος)· το μονολογικό ύφος διαρρηγνύεται από την παρουσία του αοριστολογικού β΄ ενικού πρόσωπου που τοποθετεί ασυνείδητα στη σκηνή έναν βουβό υποκριτή και διαμορφώνει ένα ψευδοδιαλογικό ύφος (κοιμάσαι με μια αμυχή, ο λαβύρινθό σου, σαν το πρεζάκι).

Η ρηξικέλευθη στιχουργική του διαμορφώνεται από έναν θρυμματισμό των στίχων που διαμορφώνει έναν ιδιαίτερο ρυθμό και την τοποθέτηση tου σύμβολου της πρόσθεσης που ηχητικά ταυτίζεται με τον παρατακτικό “και”, δίνοντας μία αίσθηση κίνησης. Η στιχουργική του και ο στροφικός διαχωρισμός με τον “στενογραφικό” σύνδεσμο “και” ενισχύουν τα πεζολογικά χαρακτηριστικά και την προφορικότητα της ποιητικής του. Η δε εικονοπλασία του υιοθετεί το ύφος της συνειρμικής και απέριττης έκφρασής του. Οι εικόνες αναδύονται με φυσικότητα, αυθόρμητα, μέσα από το αφηγηματικό ύφος χωρίς να αναλώνεται ο δημιουργός σε περιγραφές που κουράζουν.

Και μέσα ακριβώς στο περιπαικτικό του ύφος, ο δημιουργός καταφέρνει να αγγίζει θέματα με καινοτόμες ποιητικά παρομοιώσεις· το διαστελλόμενο σύμπαν που επανασυρρικνώνεται (μπαμπά μου το φουσκώνεις;), τη χωροχρονική κίνηση των χρηματιστηριακών συναλλαγών που εισβάλλουν στις ζωές των ανθρώπων (ο Κορνήλιος + ο Λεονάρδος) και την αυτοσαρκαστική μέτρηση ακόμα και του χρόνου με βάση το χρήμα (δεν έχουν καμία πίστη).

Αξιοσημείωτη είναι η παρομοίωση της τέχνης με έναν αιώνιο ουρανοξύστη στον οποίο διαμένουν οι σημαντικοί ταγοί της Τέχνης και όπου ο ποιητής -αυτοσαρκαστικά- εμφανίζεται ως παιδί για τις παραγγελίες που απλά επισκέπτεται τους σπουδαίους καλλιτέχνες (το οικοδόμημα αυτό). Με τον ίδιο αυτοαναφορικό στιχουργικό καταιγισμό σαρκάζει και την ελιτίστικη διανόηση (συνέντευξη με μία κριτικό λογοτεχνίας, ντρέπομαι πάντα το ίδιο, βιβλίο τρίτης δημοτικού). Οφείλουμε, ωστόσο, να υπογραμμίσουμε πως η ποιητική δημιουργία παρά την αντισυμβατικότητα απασχολεί ιδιαιτέρως τον Καμπάδαη με το ίδιο αυστηρά σαρκαστικό χιούμορ (ήταν αυτός, είναι κάτι μαλακισμένα, ακόμα + οι εγκληματίες, φόνος που θυμίζει βιασμό).

Διαμέσου της ποιητικής αναλογίας και του δηκτικού λόγου του εκθέτει την προβληματική του για τη ζωοφιφλία (ο λαβύρινθός σου, έβλεπα σκυλί + άλλαζα πεζοδρόμιο) ή ακόμα και την αδιαφορία των ανθρώπων προς τα ζώα (να φοβάσαι όχι τα σκυλιά), τη μαγκιά (ποτέ δεν είχα) ή τη σύγχρονη διασκέδαση (μετά από 10 ποτά) και τα σύγχρονα ψυχικά αδιέξοδα (θα ζήσω έτσι χωρίς να είμαι αυτός, μέσα σου υπάρχουν). Στο στόχαστρο της κοινωνικής του κριτικής τίθεται και η απουσία ειλικρίνειας (έχεις κάνει τεχνητή αναπνοή).

Ούτε όμως ο έρωτας ξεφεύγει από την ειρωνική διάθεσή του (άγρια χώρα αυτή η κοπέλα, ο συσχετισμός χρόνου και κόστους, είναι κάτι μαλακισμένα, κέντρο στη γυναίκα, ερωτική πράξη) ή σε μία τρυφερή προσέγγιση η αγάπη για τα παιδιά μεταμορφώνεται σε προσκύνημα στους Άγιους Τόπους (είχαμε δώσει υπόσχεση). Ας υπογραμμίσουμε όμως και την εύστοχη αξιοποίηση της θρησκευτικής παράδοσης μέσα από τη διάθλαση του σαρκαστικού του πρίσματος (προφητεία ανάποδη, ο λαβύρινθό σου, είχαμε δώσει υπόσχεση, θα ζήσω έτσι χωρίς να είμαι αυτός).

Ο Καμπάδαης ποιητικά εκφράζει μία εποχή άρνησης και δηκτικής αμφισβήτησης των καλλιτεχνικών/κριτικών στερεοτύπων, ακόμα και των ίδιων των κοινωνικών σχέσεων. Με ευθύτητα σαρκάζει καταστάσεις, την τέχνη και ακόμα τον ίδιο του τον εαυτό σε μία αντιελιτίστικη οπτική. Άλλωστε, η ποίηση δεν μπορεί να μπει σε ψευδεπίγραφα καλούπια ποιότητας και σοβαρότητας. Ο περιπαικτικός σαρκασμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της.  Άλλωστε, η ειρωνεία αποτελεί έναν συναισθηματικό μηχανισμό να εκφράσει ο δημιουργός όσα τον ενοχλούν.