Θεοφάνης Θεοφάνους

Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!

_

γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης

–

Από τις εκδόσεις ‘Αλάτι’ κυκλοφόρησε το 2021 η ποιητική συλλογή του Θεοφάνη Θεοφάνους που εν προκειμένω φέρει τον τίτλο ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!’. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, υπάρχει η ακόλουθη φράση: «Ποίηση για μεγάλα παιδιά και εφήβους».[1]

Σε αυτό το πλαίσιο, δύναται να αναφέρουμε πως η ποιητική συλλογή του Θεοφάνη Θεοφάνους, από την μία πλευρά εμπίπτει στην κατηγορία και της παιδικής-εφηβικής ποίησης, και, από την άλλη, καθίσταται μία από τις λίγες συλλογές στις οποίες ο ποιητής δηλώνει εξ αρχής και απολύτως ελεύθερα και απενοχοποιημένα, πως απευθύνεται σε εφήβους (και σε ‘μεγάλα παιδιά’ βέβαια).

Δεν είναι σύνηθες στην ελληνική ποιητική παραγωγή της τελευταίας εικοσαετίας,[2] να γράφεται ποίηση για παιδιά και για εφήβους. Και όμως, ο Θεοφάνης Θεοφάνους το επιχειρεί και με πολύ καλά αποτελέσματα, θυμίζοντας στους αναγνώστες ποίησης, σε όλους όσοι αναλύουν τον ποιητικό λόγο (κριτικοί) πως ποίηση και δη καλή ποίηση μπορεί να γραφεί και για άτομα μικρότερων ηλικιών. Τα οποία επίσης μπορούν να καταστούν αναγνώστες ποίησης.

Ορμώμενοι από την πρώτη υποσημείωση στην οποία και θίξαμε το ζήτημα της μνήμης, θα πούμε πως ο ποιητής δεν επενδύει καθόλου στην έννοια της «διαιρεμένης μνήμης»,[3] κατά την ανάλυση του ιστορικού Πολυμέρη Βόγλη. Και τι σημαίνει κάτι τέτοιο;

Σημαίνει πως ο ποιητής (ή ο αφηγητής) δεν γράφει προκειμένου να διαχειριστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα δικά του ερωτικά ‘τραύματα’, καταθέτοντας ενώπιον του αναγνώστη μνήμες από το παρελθόν του, ατάκτως ερριμένες και αποσπασματικές. Αλλά, γράφει ποίηση προσανατολισμένη στον ‘Άλλο,’ στον ερωτευμένο ‘Άλλο, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα το ‘Εγώ.’

Η έννοια του «φαντασιακού» την οποία έχει εισαγάγει στο πεδίο της ψυχανάλυσης ο Γάλλος Jacques Lacan, θα μας βοηθήσει να εμβαθύνουμε ακόμη περισσότερο, από την στιγμή μάλιστα όπου αυτό είναι ένα από τα βασικά ζητούμενα της ανάλυσης μας.

Κατά τους Miller & Aντωνιάδη, το «φαντασιακό» είναι η «εικόνα που έχει σχηματίσει ο άνθρωπος για τον εαυτό του και προβάλλει προς τα έξω».[4]

Έτσι λοιπόν, ο αφηγητής[5] σχηματίζει με τρόπο δημιουργικό την ‘εικόνα’ του ερωτευμένου και μόνο του ερωτευμένου (του ‘ερωτοχτυπημένου’ με βάση την ερωτική ιδιόλεκτο), την οποία εικόνα, ‘προβάλλει προς τα έξω’.

Και τι εννοούμε λέγοντας κάτι τέτοιο; Εννοούμε πως επιθυμεί σφόδρα οι γύρω του, ο περίγυρος του, να κατανοήσουν πως είναι ερωτευμένος και εξ αυτού του λόγου ‘πετά στα σύννεφα’. Το ποίημα ‘Μια φωτογραφία’ μπορεί να πείσει και τον πλέον δύσπιστο για το ό,τι ο αφηγητής είναι ερωτευμένος.

Επρόκειτο περί μίας ανοιχτής ερωτικής εξομολόγησης από την οποία δεν απουσιάζουν εκείνα τα χαρακτηριστικά που καθιστούν μία ερωτική εξομολόγηση ιδιαίτερη. Ήτοι, η ωμή ειλικρίνεια, ο θαυμασμός («μοιάζεις με μαργαρίτα»/Αλήθεια, δεν είναι αυτός ένας ποιητικός τρόπος να πει κάποιος είσαι πολύ όμορφη; ), η παραδοχή: ‘Σου ανήκω’.

«Μοιάζεις με λουλούδι που συνεχώς ανθίζει, που είναι γεμάτο δροσοσταλίδες, που πλημμυρίζει από πασχαλίτσες, που χαρίζει τη γύρη του στις πρωινές ηλιαχτίδες, στ’ απαλό αεράκι, στο φτερούγισμα της μέλισσας και στις σπάνιες γαλάζιες πεταλούδες. Μοιάζεις με μαργαρίτα που λέει σ’ αγαπώ, που λέει πως οι στιγμές γεννήθηκαν για να τις ζήσουμε, για να γίνουν ταξιδιού καρτ ποστάλ».[6] Το ‘σ’ αγαπώ που εισπράττει ο ίδιος λειτουργεί ως το συμβολικό ‘αντίδωρο’ στην ερωτική του εξομολόγηση που μόλις προηγήθηκε.

Όταν προφέρεται και ακούγεται το γυναικείο ‘σ’ αγαπώ, προστίθεται στο ανδρικό, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία του ‘εμεί μαζί.’ Του ‘εμείς αγαπιόμαστε’. Κανένα εκ των ποιημάτων που απαρτίζουν την συλλογή δεν φέρει χαρακτηριστικά «θεάματος»,[7] για να δανεισθούμε την ορολογία των Barthes & Καλλίνη.

Το θέαμα έχει υποκατασταθεί από μία παιγνιώδη διάθεση που διαρκεί πολύ και συνεπαίρνει, από μία διάθεση υπέρβασης η οποία αμβλύνεται και δεν αίρεται μόνο όταν χτυπά το κουδούνι για το διάλειμμα.

Μπορούμε τώρα να επιστρέψουμε στα της έννοιας της μνήμης, υπογραμμίζοντας πως το περιεχόμενο της συλλογής διευκολύνει τον ενήλικο αναγνώστη (και όχι τον μαθητή και τον φοιτητή)[8] να θυμηθεί, και μάλιστα πολύ καλά, τους δικούς τους εφηβικούς έρωτες, από την εποχή όπου ήσαν μαθητής Λυκείου.

Ίσως όμως είναι προτιμότερο να κάνουμε λόγο για την ενεργοποίηση μίας ερωτικής ανάμνησης τύπου ‘θυμάται τότε στα πίσω θρανία που ζωγράφιζα καρδούλες για την…’ Άρα, η ανάμνηση καθίσταται ακόμη πιο συγκεκριμένη, γεγονός το οποίο μας επιτρέπει να χρησιμοποιήσουμε τον όρο ‘εφηβική ανάμνηση’. Και ένα ακόμη χαρακτηριστικό το οποίο και καταδεικνύει πως η συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!’, εμπίπτει στην κατηγορία της εφηβικής ποίησης, είναι το ό,τι αυτή βρίθει παραπομπών στο σχολικό περιβάλλον. Για την ακρίβεια, μεταφέρει τον αναγνώστη εντός του σχολικού περιβάλλοντος, κατά την διάρκεια του μαθήματος, εκεί όπου ο έρωτας ανθεί και αναπτύσσεται εν μέσω υποχρεώσεων, διαβασμάτων, διαγωνισμάτων, σκανδαλιών και πλήξης.

«Ηλεκτρισμός ανάμεσα μας την ώρα της φυσικής, όλες τις ώρες, εκτός από κείνες έξω απ’ τη βιβλιοθήκη που περιμένουμε καρτερικά να ζήσουμε το δικό μας παραμύθι πλημμυρισμένο από μπαλαρίνες, μολυβένιους στρατιώτες, ευτυχισμένες χιονάτες, καραμελωμένα μήλα και πολλές δαγκωματιές».[9]

Μία ενδιαφέρουσα υπόθεση εργασίας είναι η ακόλουθη: Όσο πιο έντονο το ερωτικό συναίσθημα, τόσο λιγότερο οι δύο ερωτευμένοι ενδιαφέρονται για το μάθημα. Και ποιο μάθημα; Της βιολογίας. Το ποίημα ‘Έρευνα’ (Α’ μέρος) τεκμηριωμένη την πιο πάνω υπόθεση εργασίας. «Άνοιξα το λεξικό μα πάλι δε βρήκα τη λέξη εκείνη που περιγράφει το φιλί την αναμονή τη βόλτα στο πάρκο τη γρανίτα λεμόνι με τα δυο καλαμάκια και την ώρα της βιολογίας που αντί να μελετάμε τ’ ασπόνδυλα ζωγραφίζαμε κόκκινα μπαλόνια να πετούν ψηλά και να φτάνουν τον ήλιο».[10]

Στην τόσο πρωτότυπη και ενδιαφέρουσα τυπολογία περί αναγνωστών που έχει διαμορφώσει ο Roland Barthes, ξεχωρίζει, μεταξύ άλλων, η μορφή του «ηδονικού αναγνώστη».[11]

Άλλωστε, προτού προχωρήσουμε, θα ενημερώσουμε τον αναγνώστη πως ο Barthes «διακρίνει την λογοτεχνική ευχαρίστηση που αντλεί ο αναγνώστης σε απόλαυση και σε ηδονή»,[12] κατά την ανάλυση του Τριαντάφυλλου Κωτόπουλου. Έτσι λοιπόν, έχοντας κατά νου αυτή την τυπολογική προσέγγιση, θα ισχυρισθούμε πως η συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!’ συμβαδίζει με το προφίλ του αποκαλούμενου και ‘ηδονικού αναγνώστη’.

Ο οποίος, πρώτον, μπορεί να αντλήσει ηδονή (και όχι απλή ευχαρίστηση) από την ανάγνωση των ερωτικών ποιημάτων (την ‘εκδρομή’, για παράδειγμα) εξέλιξη η οποία μπορεί να συμβάλλει στην βελτίωση της ψυχολογικής του κατάστασης και στην καταπολέμηση του άγχους[13], εάν είναι αγχωμένος.

Και δεύτερον, συνιστά δείγμα και δη ισχυρό δείγμα αναγνωστικής ‘ηδονής’, το να τρίβει με εμφανή ευχαρίστηση και μανία ο αναγνώστης τα χέρια του, προτού προχωρήσει στην ανάγνωση του επόμενου ποιήματος.

Και εκτιμούμε πως η συλλογή του Θεοφάνη Θεοφάνους διαμορφώνει το κατάλληλο πλαίσιο για να συμβεί αυτό, καθότι θέτει στο επίκεντρο τον αναγνώστη, δια της μνήμης. Και όχι μόνο βέβαια, εάν λάβουμε υπόψιν μας το ό,τι τα ποιήματα της συλλογής μπορούν κάλλιστα να τα διαβάσουν και δύο ερωτευμένοι.

Για τον ποιητή όμως, ο έρωτας δεν ‘κατασκευάζεται’ όπως ο αναγνώστης. Προκύπτει οπουδήποτε. Ο τίτλος της ποιητικής συλλογής του Τίτου Πατρίκιου ‘Σε βρίσκει η ποίηση’[14] μετατρέπεται στη συλλογή του Θεοφάνη Θεοφάνους στο ‘Σε βρίσκει ο έρωτας’. Οποιαδήποτε εποχή του χρόνου.

_____

[1] Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!’. Εκδόσεις Αλάτι, Λεβαία Φλώρινας, 2021. Όπως μπορεί να γίνει κατανοητό και από τον τίτλο της, η ποιητική συλλογή του Θεοφάνη Θεοφάνους καταπιάνεται με τον έρωτα. Θεωρητικώ τω τρόπω, θα αναφέρουμε πως ο ποιητής ομνύει στον «ερωτικό» ποιητικό «λόγο», για να παραπέμψουμε στην ανάλυση του Θόδωρου Αντωνιάδη, με την αφήγηση να είναι πρωτοπρόσωπη: Ένας αφηγητής (ο ποιητής; ) δηλώνει ρητά πως αγαπά με πάθος, μη-διστάζοντας να αποκαλύψει τα συναισθήματα που τρέφει για το ‘αντικείμενο του πόθου’. Εμβαθύνοντας περισσότερο, θα επισημάνουμε πως δεν είναι μόνο η πρωτοπρόσωπη αφήγηση η παράμετρος εκείνη που διευκολύνει τον αναγνώστη να ταυτιστεί με το περιεχόμενο του ποιητικού λόγου. Είναι και το γεγονός πως ο ποιητής δεν αναφέρει κάποιο όνομα (είτε το δικό του, είτε της αγαπημένης του), κάτι που εν τοις πράγμασι επιτρέπει στον αναγνώστη και να ταυτιστεί με ό,τι διαβάζει, και να σπεύσει να αφιερώσει ένα μεμονωμένο ποίημα ή αντίθετα, πολλά ποιήματα μαζί στην αγαπημένη του. Σε αυτό το σημείο, υπεισέρχεται εντός της ανάλυσης μας, πάλι η έκφραση που συναντάμε στο οπισθόφυλλο: «Ποίηση για μεγάλα παιδιά και εφήβους», λοιπόν. Δηλαδή, ποίηση για ‘όλους’, για όλους όσοι επιθυμούν να ερωτευθούν ξανά. Κινούμενοι θεωρητικά, θα επιχειρήσουμε να διεισδύσουμε βαθύτερα στα της συγκεκριμένης έκφρασης, λέγοντας πως τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (ακόμη και οι παντρεμένοι με παιδιά), διαβάζοντας την μπορούν να ανακαλέσουν στη μνήμη τους τις εποχές όπου ήσαν ερωτευμένοι και δεν περίμεναν παρά το πότε θα αγγίξουν και θα φιλήσουν την αγαπημένη τους. Άρα, σε ένα πρώτο επίπεδο, ο ποιητικός λόγος του Θεοφάνη Θεοφάνους φέρει ένα έντονο μνημονικό πρόσημο, βοηθώντας τον μεγαλύτερης ηλικίας αναγνώστη (άλλωστε επρόκειτο περί ποίησης και «για μεγάλα παιδιά»), να ‘διατρέξει’ δια της μνήμης, το παρελθόν, είτε αυτό είναι απώτερο είτε περισσότερο κοντινό. Και, δεύτερον, ο ‘ερωτικός’ ποιητικός λόγος απευθύνεται σε παιδιά (στα ‘μικρά παιδιά’ εάν επιχειρήσουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ ‘μικρών και μεγάλων παιδιών’), και σε εφήβους. Σε εφήβους ήδη ερωτευμένους που έχουν κάποιον δεσμό με μία κοπέλα, και αφετέρου δε, σε εφήβους που έχουν ερωτευθεί και διστάζουν να εξομολογηθούν τον έρωτα τους στο πρόσωπο που τους ενδιαφέρει. Βλέπε σχετικά, Αντωνιάδης, Θόδωρος., ‘Η ρητορική της επιγονικότητας: ερμηνευτικός σχολιασμός των amores του Οβιδίου,’ Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2006, Διαθέσιμη στο: Η ρητορική της επιγονικότητας: ερμηνευτικός σχολιασμός των amores του Οβιδίου (didaktorika.gr)

[2] Ας πάρουμε ως παράδειγμα την ποιητική συλλογή της προσφάτως αποβιώσασας Μαρίας Λαϊνά, με τίτλο ‘Ό,τι έγινε. Άνθρωποι και Φαντάσματα’. Διατρέχοντας την συλλογή, ένα ερώτημα που ανακύπτει αβίαστα, είναι το ακόλουθο: Απευθύνεται η ποίηση της Μαρίας Λαϊνά σε «μεγάλα παιδιά και εφήβους»; Όχι, είναι η απάντηση μας. Πραγματολογικά στοιχεία όπως είναι η ποιητική γλώσσα (την οποία βέβαια δεν θα σπεύσουμε να χαρακτηρίσουμε ως ‘πολύ δύσκολη’ ή δυσνόητη), το βαθύ υπαρξιακό περιεχόμενο της ποιητικής της συλλογής το οποίο διανθίζεται με μία Καζαντζακική εσάνς (η Μαρία Λαϊνά καθίσταται η ποιήτρια εκείνη που δημιουργεί ποίηση με βάση το Καζαντζακικό μότο ‘δεν πιστεύω τίποτε, δεν φοβάμαι τίποτε, είμαι λεύτερος’), η ενίοτε «γλυκιά μελαγχολία» που εκπέμπει, σύμφωνα με την διατύπωση της Βεσκούκη, και, τέταρτον, η προσδοκία πως ‘θα βρει ό,τι δεν έχει στην πραγματική ζωή στον ύπνο και στο όνειρο,’ συνιστούν τους βασικούς ή τους πρωταρχικούς παράγοντες που μας ωθούν να πούμε πως η ποιητική της συλλογή απευθύνεται σε ενήλικες και μόνο σε ενήλικες. Και, πέραν αυτού, δεν θα διστάσουμε να ισχυρισθούμε πως η προσδοκία ή αλλιώς, η πεποίθηση πως στον ‘ύπνο είναι καλύτερα’, θυμίζει εντόνως στίχους από δύο τραγούδια thrash metal συγκροτημάτων: Το πρώτο τραγούδι είναι των ‘Metallica’ και φέρει τον τίτλο ‘Welcome Home, Sanitarium,’ εκεί όπου ο τραγουδιστής James Hetfield τραγουδά κάποια στιγμή ‘sleep my friend and you will see, dream is my reality’. Και το δεύτερο τραγούδι είναι το ‘Tornado of Souls’ των επίσης Αμερικανών ‘Megadeth.’ Προς το τέλος του τραγουδιού και αφού έχει παιχθεί το κιθαριστικό σόλο, ο Dave Mustain, τραγουδά με στόμφο ‘Is where I sleep I really feel.’ Βλέπε σχετικά, Λαϊνά, Μαρία., ‘Ό,τι έγινε. Άνθρωποι και φαντάσματα,’ Εκδόσεις Πατάκης, Αθήνα, 2020. Βλέπε και, Βεσκούκη, Α., ‘Οι ασυμβίβαστοι ποιητές της γνήσιας μελαγχολίας,’ Διπλωματική Εργασία, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, χ.χ. Και, για όποιον αναγνώστη ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερο σχετικά με την έννοια της ‘πεποίθησης’, παραπέμπουμε στον Holsti, ο οποίος μας έχει προσφέρει έναν σύντομο αλλά περιεκτικό ορισμό της έννοιας. Και ο ορισμός αυτός έχει το πλεονέκτημα ό,τι μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο από κριτικούς λογοτεχνίας και ποίησης, όσο και από επιστήμονες διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. Holsti, Ole., ‘Foreign policy decision making viewed psychologically,’ American Behavioral Scientist, Volume 20, No. 1, 1976, σελ. 122.

[3] Βλέπε σχετικά, Βόγλης, Πολυμέρης., ‘Οι μνήμες της δεκαετίας του 1940 ως αντικείμενο ιστορικής ανάλυσης: Μεθοδολογικές προτάσεις,’ στο: Μπουσχότεν, Βαν, Ρ. κ.α., (επιμ.), ‘Μνήμες και λήθη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου,’ Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2008. Ποίημα ερωτικό και παράλληλα αρκούντως ‘μαχητικό,’ καθότι ο αφηγητής διατρανώνει την πρόθεση του να ‘υπερασπιστεί’ την αγαπημένη του, είναι το ποίημα ‘Πρόθεση’: «Με πλημμυρίζει ωκεανός από συναισθήματα όταν ακούω τη φωνή σου, όταν ακούω τις απορίες σου στο μάθημα της ιστορίας. Κι είναι εκεί που σκέφτομαι πως θα έδινα μάχες για σένα ακόμα κι αν χρειαζόταν να ματώσω, να πληγωθώ ή να πονέσω, θα γινόμουν ασπίδα που θα δεχόταν χιλιάδες πυρά αρκεί να διέκρινα την ευτυχία στο πρόσωπο σου». Εάν η ποιήτρια Έλενα Λύτρα στη συλλογή ποιημάτων ‘Μαργαριτάρι’, άλλοτε δηλώνει ρητά και άλλοτε υπονοεί το ‘θέλω να κάνω έρωτα μαζί σου,’ τότε, ο Θεοφάνης Θεοφάνους δηλώνει στην πρόθεση το ‘θέλω να είμαι μαζί σου.’ Το ‘θέλω να σε υπερασπίζομαι διαρκώς και να γίνομαι ‘θυσία’ για εσένα, ακόμη και αν εσύ δεν το εκτιμήσεις όσο θα έπρεπε.’ Εάν το ‘Μαργαριτάρι’ της Έλενας Λύτρα εκτυλίσσεται ή θα μπορούσε να εκτυλίσσεται σε ένα κρεβάτι, τότε, το ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί’ εκτυλίσσεται μέσα σε μία σχολική αίθουσα κατά την διάρκεια του μαθήματος, μέσα σε μία πανεπιστημιακή αίθουσα και ακόμη, σε ένα τραπέζι όπου οι δύο ερωτευμένοι κοιτιούνται στα μάτια προτού μιλήσουν. Επίσης, άλλη μία διαφορά μεταξύ των δύο ποιητικών συλλογών, είναι το ό,τι ενώ το ‘Μαργαριτάρι’ προσλαμβάνει την μορφή ερωτικής επιστολής, τα ποιήματα που συν-αποτελούν την συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί’ θυμίζουν ερωτικά ραβασάκια. Βλέπε και, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Πρόθεση,’ Ποιητική Συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!…ό.π., σελ. 14. Επίσης, Λύτρα, Έλενα., ‘Μαργαριτάρι,’ Εκδόσεις Χάρη Τζο Πάτση, Αθήνα, 2021. Σαφώς, μεταξύ των δύο ποιητών, προκύπτουν διαφορές και ως προς την ‘γλώσσα’ που χρησιμοποιούν. Λαμβάνοντας υπόψιν τις σαφείς αναφορές στην έννοια της ‘θυσίας’ και δη της ερωτικής ‘θυσίας,’ θα ισχυρισθούμε πως ο Κυπριακής καταγωγής Θεοφάνης Θεοφάνους, εγγράφεται σε μία ευρύτερη θυσιαστική παράδοση (ας θυμηθούμε εδώ την ‘Θυσία του Αβραάμ’), πράξη την οποία νοηματοδοτεί ως την πλέον σημαντική, ως τεκμήριο ή ως ένδειξη ατελείωτης αγάπης: ‘Σ’ αγαπώ τόσο πολύ, που μπορώ να θυσιαστώ για εσένα…’ Σημαίνει αυτό θάνατο; Θα μπορούσε.

[4] Βλέπε σχετικά, Miller, John., ‘Ovidian illusion,’ MD 30, 1993. Επίσης, Αντωνιάδης, Θόδωρος., ‘Η ρητορική της επιγονικότητας: ερμηνευτικός σχολιασμός των amores του Οβιδίου…ό.π. Δείγμα ερωτικής ποίησης που απευθύνεται σε ενήλικες, είναι το ποίημα ‘Στην ακροθαλασσιά,’ εκεί όπου συνυπάρχουν η διάσταση του παραμυθιού με την ρομαντική διάσταση. Ο ποιητής μάλιστα δεν διστάζει να ανανοηματοδοτήσει το περιεχόμενο του γνωστού παραμυθιού της ‘Ωραίας Κοιμωμένης’. Εάν την ‘ωραία κοιμωμένη’ την ξύπνησε ο πρίγκιπας με ένα ωραία φιλί (την ‘έσωσε’ από τον θάνατο), τότε για τον ίδιο αρκεί το φιλί της αγαπημένης του για να τον ‘βυθίσει’ σε ύπνο ‘γλυκό’, εντός του οποίου δεν υπάρχει χώρος παρά για αυτόν και για την αγαπημένη του. Την σύντροφο του. «Την ωραία κοιμωμένη την ξύπνησε κάποτε ο πρίγκιπας μ’ ένα φιλί. Σε μένα συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Από τότε μόνο κοιμάμαι μ’ όνειρα πεφταστέρια, μ’ όνειρα αφρισμένα κύματα που σμίγουν στην άμμο και την κρατούν δροσερή για να περπατούν οι ερωτευμένοι». Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Στην ακροθαλασσιά,’ Ποιητική Συλλογή, ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!…ό.π., σελ. 19.

[5] Που μπορεί να μην είναι απαραίτητα ο ποιητής, εάν δεχθούμε πως το περιεχόμενο του ποιητικού λόγου σπεύδουν να το οικειοποιηθούν αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών και βιωμάτων.

[6] Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Μια φωτογραφία,’ Ποιητική Συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!…ό.π., σελ. 17. Δεν είναι αυτή η μόνη ποιητική συλλογή για παιδιά και για εφήβους που έχει συγγράψει ο Θεοφάνης Θεοφάνους. Στην ίδια κατηγορία μπορούμε να εντάξουμε τόσο την συλλογή ‘Πεταλούδα τριγυρίζει’, η οποία κυκλοφόρησε το 2023, και απευθύνεται σε εφήβους, όσο και την συλλογή ‘Με τροχιά προς τον ήλιο. Δυο χέρια πλέκουν την αγάπη.’ Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Πεταλούδα τριγυρίζει,’ Εκδόσεις Αλάτι, Λεβαία Φλώρινας, 2022. Και, του ιδίου, ‘Πεταλούδα Τριγυρίζει,’ Εκδόσεις Αλάτι, Λεβαία Φλώρινας, 2023.

[7] Μορφολογικά, η έλλειψη επιμέρους ποιητικών ενοτήτων λειτουργεί προς όφελος της αφήγησης, η οποία έτσι καθίσταται σφιχτή και στιβαρή. Και καθηλώνει, επιτρέποντας τον αναγνώστη να διαβάζει τα ποιήματα το ένα μετά το άλλο, ως εάν να παρακολουθεί επεισόδια ή σκηνές από κάποια ερωτικού περιεχομένου κινηματογραφική ταινία.

[8] Εφόσον η ποίηση του Θεοφάνη Θεοφάνους κατατάσσεται στο είδος εκείνος που αποκαλείται ‘εφηβική ποίηση’, τότε εύλογα μπορούμε να υποστηρίξουμε πως εντός της ποιητικής του συλλογής ιδιαίτερη θέση επιφυλάσσεται στον εφηβικό έρωτα. Ο οποίος σχετίζεται όχι με κάποια «πτώση», όπως υποστηρίζει η καθηγήτρια Κατερίνα Κωστίου αναφερόμενη στην ποίηση του Μανώλη Πρατικάκη, αλλά, αντιθέτως, με την διαρκή ανύψωση ψυχών και σωμάτων. Στο ποίημα ‘Άκου’ το άγνωστο κορίτσι καθίσταται το απόλυτο σημείο αναφοράς, σε ένα πολύ λεπτό σημείο όπου η παρουσία της, η ορθότερα, η αύρα της, όπως θα μας έλεγε ο Walter Benjamin, αρκεί για να αλλάξει τα πράγματα γύρω της. Άρα, το κορίτσι δεν αλλάζει προς το καλύτερο μόνο την ζωή του συντρόφου της, καθότι συμβάλλει στην αναγέννηση της φύσης και στο ξύπνημα της «πλάσης». Θα ήσαν δόκιμο θεωρητικά να προβούμε στον ακόλουθο διαχωρισμό: Όταν μιλάμε για μία ερωτική σχέση μεταξύ δύο ενηλίκων, είναι προτιμότερο να κάνουμε χρήση του όρου ‘γυναίκα’. Και αντίστοιχα, όταν μιλάμε για μία ερωτική σχέση μεταξύ δύο εφήβων τους οποίους ο ποιητής περιβάλλει με στοργή και με αγάπη, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιήσουμε τον όρο ‘κορίτσι’. Έτσι τοποθετούμε και την ποίηση του Θεοφάνη Θεοφάνους στις σωστές της διαστάσεις. «Έλα λίγο πιο κοντά, θέλω να σου μιλήσω για θαύματα. Για τη μέρα που ξεφεύγει απ’ το σκοτάδι, για τη μουσική που ξεγλιστρά απ’ το σκοτάδι, για τη μουσική που ξεγλιστρά απ’ τη σιωπή και για τη μυρωδιά σου όταν ξεμακραίνεις και φυτρώνουν λουλούδια κάτω απ’ τις πέτρες και ξυπνά η πλάση απ’ τη χειμερία νάρκη». Ας προσέξουμε ένα ιδιαίτερο σημείο. Ο ποιητής εκτιμά πως είναι η μουσική αυτή που «ξεγλιστρά απ’ τη σιωπή» και όχι ο λόγος ή η γλώσσα. Και αυτό ακριβώς το σημείο τον διαφοροποιεί αισθητά από πολλούς σύγχρονους Έλληνες ποιητές (να μιλήσουμε για τον Θωμά Τσαλαπάτη; ), για τους οποίους ο λόγος και μόνο ο λόγος, ποιητικός και μη, μπορεί να αντιμετωπίσει την σιωπή. Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Άκου,’ Ποιητική Συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί…ό.π., σελ. 31. Και, Κωστίου, Κατερίνα., ‘Ιχνογραφώντας την Πτώση: το άλλο πρόσωπο του λυρισμού,’ στο: Γαραντούδης, Ευριπίδης., Καλογήρου, Τζίνα., Κωστίου, Κατερίνα., & Πυλαρινός., Θεοδόσης., (επιμ.), ‘Το αειθαλές παιδί. Τέσσερις κριτικές προσεγγίσεις στην ποίηση του Μανόλη Πρατικάκη,’ Πρόλογος: Πυλαρινός Θεοδόσης. Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα, 2007.

[9] Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Αναμονή,’ Ποιητική Συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί!…ό.π., σελ. 24. Θα ήσαν παράλειψη να μην αναφέρουμε πως ένα ολόκληρο κεφάλαιο της ποιητικής συλλογής του Θεοφάνη Θεοφάνους είναι αφιερωμένο στα μαθήματα δημιουργικής γραφής στην οποία και ειδικεύεται. Μέσω γλωσσικών ερεθισμάτων, προτρέπει τους μικρούς και τους μεγάλους αναγνώστες να μην διστάσουν να καταθέσουν τις σκέψεις τους με θάρρος, να μετατραπούν οι ίδιοι σε ‘ποιητές’ που αποκαλύπτουν τα όνειρα και τα ερωτικά τους μυστικά. Και η όλη διάθεση της δημιουργικής γραφής δεν είναι παρά «παιγνιώδης», όπως τονίζει ρητά και ο Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος. Βλέπε σχετικά, Κωτόπουλος, Τριαντάφυλλος., ‘Από την ανάγνωση στη λογοτεχνική ανάγνωση και την παιγνιώδη διάθεση της δημιουργικής γραφής,’ Διαθέσιμο στο: (99+) Από την ανάγνωση στη λογοτεχνική ανάγνωση και την παιγνιώδη διάθεση της δημιουργικής γραφής | Tριαντάφυλλος Κωτόπουλος – Academia.edu

[10] Βλέπε σχετικά, Θεοφάνους, Θεοφάνης., ‘Έρευνα. Α’ μέρος’, Ποιητική Συλλογή ‘Μ’ ένα βλέμμα κι ένα φιλί’!…ό.π., σελ. 29. Και αφού αναφερθήκαμε και σε φοιτητές, θα σημειώσουμε πως η ποιητική συλλογή καλύπτει και τα άτομα μετεφηβικής ηλικίας (18 έως 22 περίπου). Αγόρια και κορίτσια.

[11] Βλέπε σχετικά, Barthes, Roland., ‘Η απόλαυση του κειμένου. Μετάφραση: Κρητικός Γιάννης & Χατζηδάκι Φούλα. Εκδόσεις Κέδρος-Ράππα, Αθήνα, 2008. Ο «παρανοϊκός αναγνώστης» που είναι αυτός που διαβάζει με μανία και με πολύ μεγάλο ενθουσιασμό τα θεωρούμενα ως δύσκολα κείμενα, είτε ποιητικά είτε λογοτεχνικά είτε και φιλοσοφικά, θα ‘πανηγυρίσει’ εάν πέσουν στα χέρια του τα περίφημα ‘Cantos’ του Αμερικανού ποιητή Έζρα Πάουντ. Ακόμη και η ‘Τετάρτη των Τεφρών’ του Τόμας Στερνς Έλιοτ. Βλέπε σχετικά, Πάουντ, Έζρα., ‘Τα cantos της εξιλέωσης. Τα cantos της τοκογλυφίας. Στίχοι γραμμένοι για την Όλγα,’ Πρόλογος: Rachelwiltz, De Mary. Μετάφραση από τα Αγγλικά: Βλαβιανός, Χάρης. Εκδόσεις Πατάκης, Αθήνα, 2019.

[12] Βλέπε σχετικά, Κωτόπουλος, Τριαντάφυλλος., ‘Από την ανάγνωση στη λογοτεχνική ανάγνωση και την παιγνιώδη διάθεση της δημιουργικής γραφής…ό.π.

[13] Το δυνατό γέλιο συνιστά ένδειξη αναγνωστικής ‘ηδονής’. Όσο πιο αργά διαβάζει κάποιος, τόσο περισσότερο απολαμβάνει την διαδικασία της ανάγνωσης. Το θαυμαστικό που χρησιμοποιεί ο ποιητής στον τίτλο, φανερώνει τον ενθουσιασμό που μπορούν να ‘γεννήσουν’ τόσο το τρυφερό βλέμμα το γεμάτο υποσχέσεις, όσο και τα φιλιά των ερωτευμένων.

[14] Βλέπε σχετικά, Πατρίκιος, Τίτος., ‘Σε βρίσκει η ποίηση,’ Εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα, 2012. Τα σχέδια της Βιβή Μαρκάτου είναι απολύτως συμβατά με το εν γένει περιεχόμενο της ποιητικής συλλογής. Εν αντιθέσει με τον Θεοφάνη Θεοφάνους, η βαθιά υπαρξιακή ποίηση της Κύπριας ποιήτριας Άννας Ιωαννίδου, δεν εμπεριέχει οτιδήποτε το ερωτικό. Ακόμη και υπό μορφή απλής αγκαλιάς. Μήπως την διακρίνει ένας «στοχαστικός λυρισμός» κατά την εύστοχη διατύπωση του Ευριπίδη Γαραντούδη; Όχι, είναι η απάντηση μας. Βλέπε επίσης, Γαραντούδης, Ευριπίδης., ‘Η σταθερή ενάσκηση του στοχαστικού λυρισμού,’ στο: Γαραντούδης, Ευριπίδης., Καλογήρου, Τζίνα., Κωστίου, Κατερίνα., & Πυλαρινός., Θεοδόσης., (επιμ.), ‘Το αειθαλές παιδί. Τέσσερις κριτικές προσεγγίσεις στην ποίηση του Μανόλη Πρατικάκη…ό.π. Να ένας εύστοχος χαρακτηρισμός για τον Θεοφάνη Θεοφάνους: Το ‘αειθαλές παιδί.’