Η συλλογή έξι διηγημάτων με τίτλο πρωτοτύπου “Novelle per un anno”, κυκλοφορεί σε μετάφραση Σωτήρη Τριβιζά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 1996. Στο εξώφυλλο του βιβλίου η “Madame Amédée (Woman with Cigarette)”, 1918, φιλοτεχνημένη από τον Amedeo Modigliani, συνάδει αισθητικά με το μοντερνιστικό κίνημα όπως εκφράστηκε από ζωγράφους και λογοτέχνες, μεταξύ των τελευταίων και ο Pirandello, στις αρχές του 20ου αιώνα.

Έξι διηγήματα, μικροί καθρέφτες όπως αναφέρει και ο ίδιος ο συγγραφέας, τα οποία αντικατοπτρίζουν διαφορετικές παράλογες πραγματικότητες, με φόντο την Σικελική επαρχία και πρωταγωνιστές καθημερινούς, απλούς και φτωχούς ανθρώπους, της γενέθλιας γης του Pirandello.

Ο Pirandello, τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1934, ενώ το 1984, οι αδελφοί Τaviani γύρισαν την ταινία Kaos, με μουσική του Νicola Pioviani, βασισμένη στα έξι διηγήματά του.

To πρώτο διήγημα, “Το κοράκι του Μίτσαρο” δημοσιεύτηκε στις 26/10/1902 στην εφημερίδα “II Marzocco”.Εδώ, ένα άτυχο κοράκι πέφτει θύμα της απανθρωπιάς των ακαλλιέργητων χωρικών και των προλήψεων τους. Η τύχη όμως ή αλλιώς το συμπαντικό δίκαιο έρχεται να δώσει ένα απροσδόκητο τέλος σε μια ιστορία αναμέτρησης ενός πονηρού και ματαιόδοξου χωρικού με ένα στιγματισμένο από τους ανθρώπους, πλην όμως ανυποψίαστο, αθώο και αγνό πτηνό του ουρανού.

Το δεύτερο διήγημα, “Ο άλλος γιος”, δημοσιεύτηκε το 1905 στο περιοδικό “La letteratura”.Σε αυτή την ιστορία η φτωχή και σχεδόν άστεγη ηλικιωμένη Μαραγκράτσια είναι θύμα πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων όπως η επανάσταση ενάντια στην Ιταλία, ο ανταρτοπόλεμος και η μετανάστευση, τα οποία συγκλόνισαν την Σικελία στα μέσα του 19ου αιώνα. Πάνω από όλα όμως είναι θύμα της ειρωνείας της τύχης, η οποία αποδεικνύεται ισχυρότερη των ιστορικών αλλαγών.

Στο τρίτο διήγημα, “Male di luna”, το οποίο δημοσιεύτηκε στην “Corriere della sera” στις 22/09/1915 ο νιόπαντρος, επιληπτικός Μπατά είναι περιθωριοποιημένος από την τοπική κοινωνία ενώ η Σιντόρα, προκαλεί τον οίκτο των γυναικών του χωριού, καθώς είναι η σύζυγός τού. Είναι η αγάπη του Μπατά για την Σιντόρα ικανή να την κάνει να ξεχάσει τον έρωτά της για τον όμορφο αλλά επιπόλαιο Σάρο; Και η σελήνη τελικά ποιόν επηρεάζει περισσότερο, τον Μπατά ή την Σιντόρα; Αξίζει να ακούσει κάποιος το τραγούδι του “σεληνιασμένου” όπως αποδόθηκε από τον N.Pioviani, με ελληνικούς υπότιτλους Canzone del mal di luna – N.Piovani (greek subs)

Στο τέταρτο διήγημα “Το πιθάρι” το οποίο δημοσιεύτηκε στην “Corriere de la sera”, το 1909, ο δύστροπος, αψύς και φιλάργυρος κτηματίας δον Λολό Τζιράφα θα έρθει αντιμέτωπος με τον συνετό και συγκρατημένο τεχνίτη μπαρμπα-Ντίμα Λικάζι, με αφορμή ένα σπασμένο πιθάρι. Ξεκαρδιστικές σκηνές συνθέτουν περίτεχνα ένα αφηγηματικό μοτίβο γεμάτο έντονες προσωπικότητες. Πίσω από την ευχάριστη σάτιρα, μένει η επίγευση ενός καυστικού ύφους ως προς την ανθρώπινη ματαιοδοξία και τον δογματισμό.

Το πέμπτο διήγημα “Ανάπαυσιν αιωνίαν δος αυτοίς, Κύριε!”, δημοσιευμένο στην ίδια εφημερίδα, το 1913 ο πατήρ Σάρσο και μια ομάδα χωρικών, αφήνουν προσωρινά το χωριό τους, το φέουδο του βαρώνου ντι Μάργκαρι, πηγαίνοντας στην πόλη για να διεκδικήσουν το αυτονόητο δικαίωμα στην ταφή. Ωστόσο, η απόλυτη φεουδαρχία της Ιταλίας στερεί από τους κατοίκους, όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως καταγγέλλεται ουσιαστικά σε αυτήν την δραματική και διαχρονική ιστορία όπου το νόμιμο και το ηθικό συγκρούονται.

Στο τελευταίο διήγημα, “Συνομιλία με τη μητέρα”, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1915, ο Pirandello συναντά το φάντασμα της μητέρας του και σε μια ομιχλώδη και ονειρική ατμόσφαιρα, εκείνη του αφηγείται τα βιώματά της σε μια εποχή έντονων πολιτικών και κοινωνικών ανακατατάξεων σε μια ιστορία βιογραφική- ιστορική.

Στα έξι ανωτέρω διηγήματα είναι διάχυτη διάθεση του Pirandello να παρουσιάσει μια διαφορετική πραγματικότητα υπογραμμίζοντας την απάτη των φαινομένων. Προσεγγίζει τον ανθρώπινο χαρακτήρα από ποικίλες και διαφορετικές πλευρές αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητά του, φέρνει στο προσκήνιο την σχετικότητα της ηθικής, της λογικής, του κατεστημένου με φόντο ιστορικές συνθήκες. Και φυσικά, αμφισβήτησε όπως και στο μεταπολεμικό θέατρο του παραλόγου, τα σαφή όρια μεταξύ του ρεαλισμού και της ψευδαίσθησης, της ζωής και της τέχνης. Αν αυτή η θεώρηση δείχνει χαοτική τότε πράγματι έχουμε να κάνουμε με τον γιο του χάους. Άλλωστε, όπως ο ίδιος γράφει χαρακτηριστικά στην αρχή του βιβλίου “ …Είμαι, λοιπόν, γιος του Χάους. Και όχι αλληγορικά, μα στην πραγματικότητα, αφού γεννήθηκα κοντά σ’ένα πυκνό δάσος που οι κάτοικοι του Τζιρτζέντι το ονομάζουν Καβούζου, παραφθορά της αρχαίας ελληνικής λέξης Χάος.”

Luigi Pirandello