Τα πλέον γνωστά στους φίλους μας στη γηραιά Αλβιώνα ως λευκά ψέμματα (“white lies”). Αυτά δηλαδή που δεν κρύβουν κανένα αρνητικό αντίκτυπο για αυτόν στον οποίο απευθύνονται. Όχι όμως και για αυτόν ο οποίος τα ξεστομίζει. Σε ύποπτα μικρή απόσταση από το κανονικό ψέμα, το οποίο έχει ως κύριο στόχο την εξαπάτηση, τα κατά συνθήκην ψεύδη δε μοιάζουν να βλάπτουν κανέναν. Ή σχεδόν κανέναν. Κι ενώ ακόμη και η ορολογία τους παραπέμπει άμεσα σε ένα ψέμα που δε δύναται να αποφευχθεί –αφού η «συνθήκη» το επιβάλλει- είθισται να χρησιμοποιείται ως άλλοθι κάποιου που απλά «δε μπορούσε να κάνει αλλιώς».

Στην πραγματικότητα, ένα ή περισσότερα λευκά ψέμματα πρέπει να αποσκοπούν στην αποφυγή της βλάβης του άλλου και μόνο ως τέτοια να γίνονται αποδεκτά. Δυστυχώς, όσο εύθραυστη είναι η ψυχοσύνθεση του ανθρώπου, άλλο τόσο θολή είναι και η κριτική του σκέψη.

Αν εξαιρέσουμε τους ανωτέρω αναφερθέντες τύπους που χρησιμοποιούν κατά κόρον τα λευκά ψέμματα προς όφελός τους, οι υπόλοιποι βρίσκονται πάντα μπροστά σε ένα από τα πιο ηχηρά διλήμματα: να πουν στον άλλον την αλήθεια, ξυπνώντας τον από το λήθαργό του (αλλά και με κίνδυνο να κατηγορηθούν οι ίδιοι για την απόκρυψη της αλήθειας) ή να συνεχίσουν να εμπλουτίζουν τον κατάλογο των λευκών ψεμμάτων (είτε λεκτικά είτε με πράξεις) θεωρώντας πως έτσι προστατεύουν τον άλλον; Και τα δύο, αποτελούν τις διαφορετικές κόψεις του ίδιου ξυραφιού. Μία από τις δύο θα πονέσει αναπόφευκτα, κι αυτός που βρίσκεται στη δίνη της απόφασης θα πρέπει να επιλέξει εκείνη που θα πληγώσει λιγότερο τον άλλον.

Υπάρχει πάντα η πίστη πως, κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, η αλήθεια αναδύεται και βγαίνει στο φως. Ποιος, όμως, είναι αυτός που αποφασίζει την κατάλληλη χρονική στιγμή; Αν θελήσουμε να το θέσουμε διαφορετικά, πώς μπορεί να γνωρίζει κανείς το σωστό συγχρονισμό (“timing” για τους μοντέρνους φίλους) που θα αποκαλυφθεί η αλήθεια; Και τελικά, πόσο ορθά μπορούμε να ζυγίσουμε τις παράπλευρες απώλειες της αποκάλυψής της; Θα διακινδύνευε κανείς τη σχέση του με τον όποιον «άλλον» προκειμένου να του ανοίξει τα μάτια, προστατεύοντάς τον παράλληλα από μελλοντικά δεινά;  

Καλώς ή κακώς, τα κατά συνθήκην ψεύδη συνυπάρχουν απαραίτητα με την ευθύνη. Για να τα χειριστείς μια πρώτη φορά, πρέπει να είσαι προετοιμασμένος και για τις επόμενες. Κι αν δεν υποπέφτεις στη χρήση τους για καλό σκοπό, δε δικαιούσαι να τα ονομάζεις «λευκά». Αλλά να είσαι σίγουρος πως, όπως κάθε λύκος κάποια στιγμή αναγκάζεται να πετάξει την προβιά του προβάτου από πάνω του και ν’ αποκαλυφθεί, η αλήθεια θ’ αρχίσει ν’ ασφυκτιά και θα ψάχνει πάντα να βρει το μονοπάτι προς το φως. Νομοτέλεια δίχως εξαιρέσεις.

_

γράφει η Μικέλα Φερούση