Εκπαίδευση του πολίτη στη δημοκρατία
Γλώσσα και Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου
Κριτήριο Αξιολόγησης
–
Κείμενο 1: Εκπαίδευση του πολίτη στη δημοκρατία: Σύγχρονες τοποθετήσεις
Μοιάζει οξύμωρο, αλλά από τη μια πλευρά υπάρχουν κοινωνίες που επιθυμούν τον εκδημοκρατισμό τους και, από την άλλη, σε αυτές στις οποίες υπάρχει δημοκρατική παράδοση, περιορίζεται η συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, μολονότι η συμμετοχή αποτελεί τον πλέον απαραίτητο όρο για τη δημοκρατία. Οι ερευνητές συμφωνούν ότι οι νέοι πολίτες μολονότι υποστηρίζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, ωστόσο δεν εμπιστεύονται τους πολιτικούς και τα πολιτικά κόμματα και τους καταλογίζουν απάθεια, ακαμψία και προσκόλληση σε κομματικές ιδεολογίες και μικροπολιτικά συμφέροντα.
Σήμερα, τόσο το περιεχόμενο της έννοιας του πολίτη όσο και η εκπαίδευση στην πολιτειότητα (citizenship education) αντιμετωπίζονται με ευρύτερη αντίληψη σε σχέση με ό,τι αυτό σήμαινε ως τη δεκαετία του 1990. Η αλλαγή αποτυπώνει το πέρασμα από τη νεωτερική στη μετανεωτερική θεώρηση του κόσμου, δίνει έμφαση στο νόημα και στις σχέσεις αλληλεπίδρασης των κοινωνικών υποκειμένων, στη χειραφέτηση και στον κριτικό αναστοχασμό και αναφέρεται σε δύο κυρίως παραμέτρους.
Καταρχάς, ενώ μέχρι πρόσφατα στόχος της πολιτικής παιδείας ήταν η παροχή γνώσης και καθοδήγησης σχετικά με τους θεσμούς της δημοκρατίας, τώρα δίνεται έμφαση στη διαμόρφωση μιας δημοκρατικής προσωπικής στάσης, στην ατομική, ηθική και κοινωνική συμπεριφορά με βάση τις αξίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρηνική συμβίωση σε έναν κόσμο γεμάτο συγκρούσεις. Κατά δεύτερον, όταν μιλάμε σήμερα για καλλιέργεια της ιδιότητας του πολίτη ενδιαφερόμαστε για όλες τις πλευρές της κοινωνικής ζωής.
Πέρα από γνώση των πολιτικών θεσμών και των διαδικασιών του δημοκρατικού πολιτεύματος, δίνεται βάρος στην ηθική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών/τριών, κάτι που σημαίνει έμφαση στην ενεργητική, κοινωνική, συνεργατική και κριτική μάθηση. Αναζητούνται καινούριες μέθοδοι για πρακτική, ηθική, κοινωνικά προσανατολισμένη, υπεύθυνη αυτοδιαχείριση των μαθητών/τριών και συμμετοχή τους στην κοινωνία όπου ανήκουν. Από πολλές πλευρές διατυπώνεται το αίτημα για τη διαμόρφωση ανθρώπων που θα σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και θα εργάζονται για την ειρήνη, θα αναπτύξουν μια στάση ζωής με αξίες, θα είναι διαπολιτισμικά και περιβαλλοντικά ευαίσθητοι, θα κατανοούν, σε ένα βαθμό τουλάχιστο, τις επιστημονικές εξελίξεις, θα διαθέτουν κριτικό γραμματισμό ιδίως σε ό,τι αφορά τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας και θα έχουν διάθεση να συμβάλουν στο μέλλον της κοινότητάς τους.
Μια ολιστική προσέγγιση της ανθρώπινης σκέψης και συμπεριφοράς υποδεικνύει πως όλες οι παραπάνω επιμέρους περιοχές ενδιαφέροντος αποτελούν όψεις της εκπαίδευσης στη δημοκρατία και την ιδιότητα του πολίτη. Η διαμόρφωση από το σχολείο ενός τέτοιου πλαισίου για όλους/ες τους/τις μαθητές/τριες είναι ανθρωποκεντρική, αειφόρος, ηθική και αισιόδοξη για το μέλλον.Ευαγγελία Σειρά, Η ιδιότητα του πολίτη στο Ελληνικό Γενικό Λύκειο: Δυνατότητες και όρια ανάπτυξής της σε πλαίσιο εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Φλώρινα, 2020
Μοιάζει οξύμωρο, αλλά από τη μια πλευρά υπάρχουν κοινωνίες που επιθυμούν τον εκδημοκρατισμό τους και, από την άλλη, σε αυτές στις οποίες υπάρχει δημοκρατική παράδοση, περιορίζεται η συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, μολονότι η συμμετοχή αποτελεί τον πλέον απαραίτητο όρο για τη δημοκρατία. Οι ερευνητές συμφωνούν ότι οι νέοι πολίτες μολονότι υποστηρίζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, ωστόσο δεν εμπιστεύονται τους πολιτικούς και τα πολιτικά κόμματα και τους καταλογίζουν απάθεια, ακαμψία και προσκόλληση σε κομματικές ιδεολογίες και μικροπολιτικά συμφέροντα.
Σήμερα, τόσο το περιεχόμενο της έννοιας του πολίτη όσο και η εκπαίδευση στην πολιτειότητα (citizenship education) αντιμετωπίζονται με ευρύτερη αντίληψη σε σχέση με ό,τι αυτό σήμαινε ως τη δεκαετία του 1990. Η αλλαγή αποτυπώνει το πέρασμα από τη νεωτερική στη μετανεωτερική θεώρηση του κόσμου, δίνει έμφαση στο νόημα και στις σχέσεις αλληλεπίδρασης των κοινωνικών υποκειμένων, στη χειραφέτηση και στον κριτικό αναστοχασμό και αναφέρεται σε δύο κυρίως παραμέτρους.
Καταρχάς, ενώ μέχρι πρόσφατα στόχος της πολιτικής παιδείας ήταν η παροχή γνώσης και καθοδήγησης σχετικά με τους θεσμούς της δημοκρατίας, τώρα δίνεται έμφαση στη διαμόρφωση μιας δημοκρατικής προσωπικής στάσης, στην ατομική, ηθική και κοινωνική συμπεριφορά με βάση τις αξίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρηνική συμβίωση σε έναν κόσμο γεμάτο συγκρούσεις. Κατά δεύτερον, όταν μιλάμε σήμερα για καλλιέργεια της ιδιότητας του πολίτη ενδιαφερόμαστε για όλες τις πλευρές της κοινωνικής ζωής.
Πέρα από γνώση των πολιτικών θεσμών και των διαδικασιών του δημοκρατικού πολιτεύματος, δίνεται βάρος στην ηθική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών/τριών, κάτι που σημαίνει έμφαση στην ενεργητική, κοινωνική, συνεργατική και κριτική μάθηση. Αναζητούνται καινούριες μέθοδοι για πρακτική, ηθική, κοινωνικά προσανατολισμένη, υπεύθυνη αυτοδιαχείριση των μαθητών/τριών και συμμετοχή τους στην κοινωνία όπου ανήκουν. Από πολλές πλευρές διατυπώνεται το αίτημα για τη διαμόρφωση ανθρώπων που θα σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και θα εργάζονται για την ειρήνη, θα αναπτύξουν μια στάση ζωής με αξίες, θα είναι διαπολιτισμικά και περιβαλλοντικά ευαίσθητοι, θα κατανοούν, σε ένα βαθμό τουλάχιστο, τις επιστημονικές εξελίξεις, θα διαθέτουν κριτικό γραμματισμό ιδίως σε ό,τι αφορά τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας και θα έχουν διάθεση να συμβάλουν στο μέλλον της κοινότητάς τους.
Μια ολιστική προσέγγιση της ανθρώπινης σκέψης και συμπεριφοράς υποδεικνύει πως όλες οι παραπάνω επιμέρους περιοχές ενδιαφέροντος αποτελούν όψεις της εκπαίδευσης στη δημοκρατία και την ιδιότητα του πολίτη. Η διαμόρφωση από το σχολείο ενός τέτοιου πλαισίου για όλους/ες τους/τις μαθητές/τριες είναι ανθρωποκεντρική, αειφόρος, ηθική και αισιόδοξη για το μέλλον.Ευαγγελία Σειρά, Η ιδιότητα του πολίτη στο Ελληνικό Γενικό Λύκειο: Δυνατότητες και όρια ανάπτυξής της σε πλαίσιο εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Φλώρινα, 2020
