Βαρβάρα Βορβή
& Μαρία Μυτερόζου
ISBN: 978-960-93-7398-2

Η αναγνώριση του παιδιού ως ισότιμου μέλους της κοινωνίας οδήγησε σε μία αύξηση των τίτλων που -με στόχο διάφορες ηλικίες- εντάσσονται στην παιδική λογοτεχνία γνωρίζοντας μεγάλη άνθηση. Η κοινωνία αποδέχτηκε ότι το παιδί είναι μέτοχος και συμμέτοχος των κοινωνικοπολιτικών γεγονότων και πως παρακολουθεί -ή βιώνει- τις εξελίξεις. Έτσι έγινε κοινή πεποίθηση ότι όλα τα θέματα και προβλήματα (βία, ναρκωτικά, διαζύγιο, σεξουαλικότητα, οικολογικές/αειφορικές αρχές, φαντασία, εμπλουτισμός λεξιλογίου κλπ) μπορούν να αναπτυχθούν στο παιδί με τον κατάλληλο τρόπο.

Η σημασία του παραμυθιού για την ψυχολογική και γνωστική ανάπτυξη του παιδιού έχει αναγνωριστεί από παλιά. Έχει πάψει από δεκαετίες να αποτελεί απλά ένα μέσο μεταφοράς ηθικών αξιών και συνδέεται πια με την γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού, την κοινωνικοποίηση, καλλιεργεί τη φαντασία του, έναν τόσο παρεξηγημένο τομέα που ακυρώνει η σχολική διαδικασία σήμερα.

Το παιδικό βιβλίο υποστηρίζει την ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη του ατόμου ερμηνεύοντας τον κόσμο με τρόπο διασκεδαστικό θεμελιωμένο στο παιδικό “εξωκοσμικό” στοιχείο. Και τούτο το “αφελές” στην ουσία ανταποκρίνεται στην ανάγκη του παιδιού να μεγαλώσει και να ρισκάρει, να δοκιμάσει πράγματα που οι μεγάλοι αδυνατούν να κάνουν. Άλλωστε, η σοφία δομείται μέσα από εμπειρίες και το παραμύθι εκθέτει σε τέτοιες φανταστικές εμπειρίες τα παιδιά δίνοντας νόημα σε κοινωνικές παραστάσεις. Υποστηρίζει την κατανόηση του κόσμου και μεταφέρει σημαντικά μηνύματα στο συνειδητό, στο προσυνειδητό και στο ασυνείδητο.

Παράλληλα, όμως η επαφή του παιδιού με έργα τέχνης κρίνεται πολύ σημαντική επειδή του παρέχει ευκαιρίες να γνωρίσει χρώματα, να αντιληφθεί τα γεωμετρική σχήματα και την αποτύπωση παραστάσεων. Η δε προσέγγισή τους με τρόπο παιγνιώδη ελκύει το παιδί να ανακαλύπτει, να πειραματίζεται, να δημιουργεί, ακόμα και να διδάσκεται από αυτά. Προσφέρουν ένα -φαινομενικά- “εύπεπτο” κίνητρο για να εκφράσει τα συναισθήματά του, να προαγάγει την αισθητική του ανάπτυξη και να εκτιμήσει την αξία και την προσφορά των δημιουργών τους.

Η επαφή των παιδιών με τη ζωγραφική (πινακοθήκες, παραμύθι κλπ) υποστηρίζει την οπτική αντίληψή τους και ενισχύει την αντιληπτική τους ικανότητα, τα βοηθά να αναπτύξουν επαγωγικούς συλλογισμούς και να εντάσσουν το αντικείμενο ή τον εαυτό τους στο χώρο (αναγνώριση χώρου). Πάνω απ΄ όλα το παιδί απολαμβάνει αβίαστα αυτό που αισθητικά του προκαλεί το ενδιαφέρον με την αποδοχή διαφορετικών τρόπων εικαστικών εκφράσεων.

Ταυτόχρονα, οτα εικαστικά έργα καλούν το παιδί να περιγράψει, να αφηγηθεί δικές του ιστορίες (συντελώντας καταλυτικά στη νοητική κι αφηγηματική εξέλιξη του παιδιού και τη γλωσσική του ανάπτυξη). Έτσι, το «ζωντάνεμα» των καλλιτεχνημάτων και οι κατάλληλες δραστηριότητες από το γονέα ή τον εκπαιδευτικό βοηθούν στην ανάπτυξη της φαντασίας του μικρού παιδιού, στη διεύρυνση των γνώσεων του καθώς και στην απελευθέρωση του ψυχισμού του. Κι έτσι, δε μας ενδιαφέρει ψυχοπαιδαγωγικά η σχεδιαστική ικανότητα, αλλά η ψυχοσυναισθηατική πτυχή, η φαντασία, η κοινωνική διάσταση της ζωγραφιάς μέσα από τους συμβολισμούς που αποδίδονται στις “εικόνες”.

Και φυσικά τούτα λειτουργούν ως οδηγοί για να ζωγραφίσουν τα ίδια τα παιδιά τις εμπειρίες και τις σκέψεις τους. Τους αρέσει να αποτυπώνουν με χαρτί και φαντασία ό,τι βιώνουν και να ερμηνεύουν με το μολύβι τον κόσμο γύρω τους. Εξάλλου, μία απλή μουτζούρα και ένα ακατανόητο/εξωπραγματικό σχήμα λειτουργεί σαν παιδική γλώσσα που εξωτερικεύει τη συμπάθεια, την οργή, την αγάπη, την ανάγκη για μια αγκαλιά, το θυμό και τη ζήλια, την αδιαφορία και την ανάγκη για προσοχή καθώς και γνωστικές εμπειρίες. Σε έναν κόσμο που ελέγχουν οι ενήλικες σε κάθε παιδικό βήμα, η ζωγραφική γίνεται ένα μέσο ταύτισης, ένας ρόλος στην κοινωνία των μεγάλων.

Αυτά τα δύο (ζωγραφική και παραμύθι) συνδυάζει και το ξεχωριστό παιδικό βιβλίο της Βαρβάρας Βορβή και της Μαρίας Μυτερόζου «ο μικρός Ραφαήλ επισκέπτεται την πινακοθήκη» (2015) σε εικονογράφηση της Στέλλας Βαρνά.

Το παραμύθι λειτουργεί ως μία ευκαιρία να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με την έννοια της πινακοθήκης (ένα -ευτυχώς όχι για όλους τους εκπαιδευτικούς- λησμονημένο σημείο επισκέψεων), και με τα κλασσικά έργα Ελλήνων δημιουργών (Περικλής Πανταζής, Νικόλαος Γύζης, Θάλεια Φλωρά-Καραβία, Γιώργος Ιακωβίδης, Νικηφόρος Λύτρας, Πολυχρόνης Λεμπέσης).

Η κοινή δε θεματολογία των έργων (σταθερή αναφορά σε παιδιά) όχι μόνο διατηρεί το ενδιαφέρον του ανήλικου αναγνώστη, αλλά τον μεταφέρει και σε πρωτόγνωρες εικόνες. Βιώνει με τη φαντασία του τις περιπέτειες του μικρού Ραφαήλ και γνωρίζει καταστάσεις μιας άλλης εποχής. Μέσα από την εικόνα καλείται αυθόρμητα να συγκρίνει τα δικά του βιώματα με τα αναπαριστώμενα (καλλιέργεια επαγωγικής σκέψης, κάλυψη των κενών με φαντασία και λογική).

Την ίδια όμως στιγμή ιδιαίτερη σημασία έχει και το δεύτερο μέρος όπου οι συγγραφείς με απλές δραστηριότητες αξιοποιούν τη δημιουργική διάθεση του παιδιού ώστε να μετατρέψει σε πραγματικό βίωμα όσα βλέπει ή να εξάγει τα δικά του συμπεράσματα και να μάθει (διατροφική πυραμίδα, σημασία της εκπαίδευσης, παιχνίδια και έκφραση συναισθημάτων).

Σήμερα, όλοι οι Παιδαγωγικοί αναγνωρίζουν τη σημασία της διδασκαλίας της Τέχνης στα παιδιά και αυτό μπορεί να γίνει πρωτίστως με το παραμύθι και τις επισκέψεις σε χώρους τέχνης. Η καλλιέργεια της οπτικής ευαισθησίας, που είναι ιδιαίτερα σημαντική για την όλη προσωπικότητα του παιδιού. Η αυξημένη παρατήρηση, που απαιτείται για να ζωγραφίσει το παιδί ένα αντικείμενο, είναι πολλαπλά χρήσιμη. Οι δε σύγχρονες αφαιρετικές τάσεις της εικαστικής αντίληψης βοηθούν ακόμη περισσότερο στην κατεύθυνση αυτή.