Ας μιλήσουμε για τσιαττιστά.

Τα τσιαττιστά είναι αυτοσχέδια ποιητικά δημιουργήματα στιγμιαίας έμπνευσης, τα οποία συναντούσαμε σε γιορτές σε όλη την Κύπρο και είχαν συνήθως διαγωνιστικό χαρακτήρα. Τους ποιητάρηδες στο τσιάττισμα συνόδευαν συνήθως λαουτάρηδες και βιολιτζήδες. Παρόλο που ήταν ποιήματα στιγμιαίας έμπνευσης, οι λαϊκοί ποιητάρηδές προετοιμάζονται αρκετό καιρό πριν, δοκιμάζοντας την δεινότητα τους στο τσιαττισμα σε αρκετά θέματα. Γι’ αυτό ονομάζονται και τσιαττιστά του παλιωμάτου (πάλιωμα, από το πάλη). Ήταν δε μέρος της καθημερινότητας των Κυπρίων, που πολλές φορές ακόμα και την καλημέρα την έλεγαν τραγουδιστά. Αυτός που τσιαττίζει, (συν)ταιριάζει στίχους με ενιαίο νόημα και περιεχόμενο σε έμμετρο δεκαπεντασύλλαβο. Στις μέρες μας τα τσιαττιστά, παρόλο που έχουν χάσει την παλιά τους αίγλη είναι ένα είδος διασκέδασης σε πολλές εκδηλώσεις με κυριότερη αυτή του κατακλυσμού στην Λάρνακα.

Στον Ελλαδικό χώρο αν θέλουμε να κάνουμε μια αντιστοιχία, ομοιάζουν με τις κρητικές μαντινάδες.

Το 2011 τα τσιαττιστά έγγράφηκαν ως tsiattista poetic dueling στη διάρκεια της ετήσιας Συνόδου της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Προστασίας της Άυλης κληρονομιάς της UNESCO.

Όσο και αν φανεί περίεργο, ένα νέο κορίτσι στις μέρες μας ασχολήθηκε με τα τσιαττιστά , όχι σαν μορφή εργασίας για κάποιο πανεπιστήμιο, πράγμα που θα φαινόταν απολύτως φυσιολογικό αλλά έγραψε η ίδια τσιαττιστά. Η Σημέλα Βωνιάτη Τσιαteaseζει στο ομώνυμο βιβλίο της. Στο τίτλο παίζει με τις λέξεις, τσιαττίζω και tease που σημαίνει, πειράζω. Ένα βιβλίο παιχνιδιάρικο, στην κυπριακή διάλεκτο, που θίγει με ιδιαίτερο τρόπο θέματα της καθημερινότητας.

Η Σημέλα γεννήθηκε στην Λευκωσία. Σπούδασε αισθητική, αλλά δουλεύει σε λογιστικό γραφείο. Άρχισε να δουλεύει από τα δεκατέσσερα γιατί ήθελε να αγοράζει πράγματα μόνη της καθώς λέει. Πιστεύει ότι ο κόσμος είναι καλός αντίθετα με ότι λένε οι άλλοι. Τα τσιαττιστά προέκυψαν χωρίς να το καταλάβει και τα τύπωσε για να τα μοιραστεί.

Μας λέει η ίδια:

Το βιβλίο Τσια-tease-ζω είναι μια συλλογή με αυτοσχέδια κυπριακά τσιαττιστά εμπνευσμένα που περιστατικά μέσα που τα μμάθκια μιας Κυπραίας, κάποια βασισμένα σε πραγματικά γεγονότα τζαι κάποια επειδή έτσι απλά τα έκοψε ο νους της.

Σχέσεις, φαΐ, φαντασία, κοινωνικές παρατηρήσεις που τούτο τον τόπο που ζούμε, ούλλα δοσμένα με χιουμοριστικό τρόπο.

Για να πάρεις μια ιδέα για τα τσιαττιστά της, η Σημέλα θα σε κάμει να ερωτευτείς…

“Α μάνα μου ίντα παιδίν με τρίγωνη ραχούα, με μμάθκια που πητούν φωθκιές, τζαι λίκρα φανελλούα”.

θα ανοίξει την όρεξη σου στο σουβλιτζίδικο…

“Ήταν σουβλάκι θεϊκό με νακκουρίν μιλλούα, ήταν το ψήμα τέλειο, ακόμα τζ’ η πιττούα”.

να προβληματιστείς με θέματα της εποχής μας, όπως η ανορεξία σε σύγκριση με…

“εγώ έχω το αντίθετο, τωρά χτυπώ μιαν πίτσα, τζαι στον καθρέφτη όταν θωρώ, χαρκούμαι είμαι βίτσα”.

αλλά τζαι με την οικονομική κρίση…

“φκαίννω να πιώ τα ουίσκια μου για να ξιάσω κρίση, στο μπαρ ο δίπλα μουρμουρά τζαι κλαίει θα παττήσει.

Με αυτά και πολλά άλλα το Τσια-tease-ζω υπόσχεται να σε διασκεδάσει!

Αυπνίες

Ούφφου τζαι τούτες οι γιορτές

Πάντα με ξεθεώνουν

Το πρόγραμμα του ύπνου μου

Τέλεια το σαντανώνουν

Εμαθα να το ξενυχτώ

Τζαι να χωρκουρίζω

Μα τούτα ετελειώσασιν

Τζαι στην δουλειά γυρίζω

Όμως σαν ππέφτω εν δύσκολο

Τα μμάθκια μου εν κλείουν

Φακκώ γυρούς τζαι σκέφτομαι

Τα νεύρα με τυλίουν

Προσπάθησα πολλά σκληρά

Τον νουν μου να φκαιρώσω

Εμέτρησα τζαι πρόβατα

Αμπα τζαι πω να ενδώσω

Το μάτιν όμως εν τζιαμέ

Ορθάνοιχτον ππιριλλα

Τζαι σαν μουλάρι με κλωτσά

Να μεν φκάλω γαρίλλα

Μα αύριον το χάραμα

Με ζόρκα θα ξυπνήσω

Σπίρτα πάνω στα μάθκια μου

θα βάλω για να ανοίξω

Θα κάμω λλίην υπομονήν

Για να περάσει η μέρα

Να σσίησω στο κρεβάτι μου

Που μου φωνάζει: Έλααααα