Εις το όνομα του Λυκούργου, του Μιλτιάδη Μιχαλόπουλου

24.02.2021

σχόλια

 

Τίτλος βιβλίου: Εις το όνομα του Λυκούργου

Υπότιτλος: Το επαναστατικό σπαρτιατικό κίνημα και η τελευταία αναλαμπή της Σπάρτης (243-146 π.Χ.)

Συγγραφέας: Μιλτιάδης Μιχαλόπουλος

Εκδότης: Αντ. Σταμούλης

Αριθμός Σελίδων: 376

γράφει ο Γιάννης Ζυγούλης

 

Συνήθως, όταν αναφερόμαστε στην αρχαία Σπάρτη, το πρώτο γεγονός το οποίο έρχεται συνειρμικά στο μυαλό είναι η μάχη των Θερμοπυλών. Και ακολούθως, ο βασιλιάς Λεωνίδας καθώς και οι τριακόσιοι Όμοιοι που θυσιάστηκαν «…τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι». Ασφαλώς αυτή η αντανακλαστική σκέψη είναι απολύτως δικαιολογημένη διότι η συγκεκριμένη μάχη φανερώνει με ανάγλυφο τρόπο το μεγαλείο της σπαρτιατικής κοινωνίας. Αποκαλύπτει ιδανικά που τα συναντάμε εξαιρετικά σπάνια στην παγκόσμια Ιστορία και αξίες που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση.

Ωστόσο η ιστορία της Λακεδαιμονίας δεν τελείωσε το 480 π.Χ στη μάχη εναντίον του Ξέρξη. Το σπαρτιατικό κράτος παρέμεινε ακμαίο για αιώνες και είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στον ελληνικό χώρο. Αλλά η σκληρή αλήθεια είναι ότι σταδιακά, η κραταιά δύναμη έχασε τη λάμψη της και απομακρύνθηκε από τις αξίες που την έκαναν να ξεχωρίζει. Μέχρι που στα μέσα του 3ου π.Χ αιώνα, η αρχαία Σπάρτη είχε πλέον αποδυναμωθεί τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά, είχε γονατίσει από μύρια κοινωνικά προβλήματα και στο τέλος έπεσε σε παρακμή. Οι ελληνιστικές αυτοκρατορίες και τα μεγάλα κράτη, έθεσαν τη Σπάρτη στο περιθώριο, όμως οι Λακεδαιμόνιοι αρνήθηκαν να υποταχθούν στην ετυμηγορία της Ιστορίας κι ούτε δέχθηκαν να περιμένουν υπομονετικά το τυπικό τέλος. Το αντίθετο, οι Σπαρτιάτες αντιτάχθηκαν με πείσμα και μάλιστα επιδίωξαν να αναγεννηθούν και να ανακτήσουν ακόμα και την ηγεμονία στη νότια Ελλάδα.

Και κάπως έτσι δημιουργήθηκε και γιγαντώθηκε ένα επαναστατικό κίνημα το οποίο συνδέθηκε με την τελευταία αναλαμπή της Σπάρτης, ύστερα από μια μακρά περίοδο παρακμής και αφάνειας. Ασφαλώς πρόκειται για τη θλιβερή περίοδο της αρχαίας Σπάρτης η οποία εν πολλοίς είναι και άγνωστη καθώς οι ιστορικές πηγές είναι σπάνιες και οι σύγχρονες μελέτες ακόμη σπανιότερες. Αυτό το κενό ήρθε να καλύψει ένα εξαιρετικό έργο το οποίο μάλιστα τιμήθηκε με βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. Το βιβλίο «Εις το όνομα του Λυκούργου» του Μιλτιάδη Μιχαλόπουλου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντ. Σταμούλη, ιχνηλατεί την ύστερη σπαρτιατική περίοδο και τα γεγονότα μέχρι την τελική πτώση. Πρόκειται, όπως εξηγεί ο υπότιτλος, για μια έρευνα με θέμα: «Το επαναστατικό σπαρτιατικό κίνημα και η τελευταία αναλαμπή της Σπάρτης (243-146 π.Χ.)».

Με τον όρο «σπαρτιατικό κίνημα» ο συγγραφέας προσδιορίζει όλες τις «επαναστατικές» αλλαγές, τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και τις ριζοσπαστικές ενέργειες, τις οποίες επέβαλαν στην πόλη οι τελευταίοι ηγέτες της. Μια σειρά από ανατρεπτικές ενέργειες που είχαν ως αποτέλεσμα την απρόσμενη ισχυροποίηση της Σπάρτης και κατά συνέπεια, έφεραν περίοδο ακμής. Αλλά για να επιτύχει το σπαρτιατικό κίνημα, έπρεπε να ξυπνήσουν μνήμες:

«Μια από τις βασικές διακηρύξεις του κινήματος ήταν η επιστροφή της Σπάρτης και στις “λυκούργειες” αξίες, οι οποίες κατά τον 3ο π.Χ αιώνα είχαν σε μεγάλο βαθμό υποβαθμιστεί».

Όμως οι αλλαγές δεν είναι πάντα ανώδυνες, ούτε για τους πολίτες αλλά ούτε και για τους ηγέτες:

«Το τραγικό αδιέξοδο των ηγετών της ήταν το γεγονός ότι στην προσπάθεια τους να διασώσουν τις αξίες τις οποίες υπερασπίζονταν, βρέθηκαν από ένα σημείο και μετά, στην ανάγκη να τις καταπατήσουν».

Το βιβλίο ξεκινά ασφαλώς με τον πρόλογο, στον οποίο ο συγγραφέας περιγράφει επιγραμματικά όλες τις φάσεις της σπαρτιατικής «επανάστασης». Από τα πρώτα δειλά βήματα, την δυναμική επικράτηση, την θριαμβευτική επιτυχία μέχρι και την βίαιη συντριβή και την οριστική απαξίωση.

Αμέσως μετά, στις εισαγωγικές σελίδες, ο Μιλτιάδης Μιχαλόπουλος, περιγράφει με απλό και κατανοητό τρόπο την εξέλιξη του σπαρτιατικού πολιτεύματος, όμως ταυτόχρονα δίνει έμφαση στα εσωτερικά προβλήματα της πόλης. Παράλληλα σκιαγραφεί το γενικότερο ιστορικό περίγραμμα της ελληνιστικής εποχής και του ελληνικού χώρου κατά τον 3ο π.Χ αιώνα.

Στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου, ο συγγραφέας παρακολουθεί από κοντινή απόσταση την πορεία του σπαρτιατικού κινήματος. Αρχικά με τη μορφή δραστικής μεταρρύθμισης του βασιλιά Άγι Δ’ και αργότερα με τις επαναστατικές καινοτομίες του Κλεομένη Γ’ και του Νάβι. Κι όλα αυτά με σαφή και καθαρό λόγο ο οποίος εμπλουτίζεται με ενημερωτικά σχεδιαγράμματα και χάρτες, απαραίτητα για την κατανόηση των γεγονότων. Κι ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να ενημερωθεί για αιτίες, αφορμές και συνέπειες καθώς και για όλα τα σημαντικά τα γεγονότα της εποχής. Διαβάζουμε λοιπόν ότι «…η Σπάρτη επέδειξε πρωτοφανή ζωτικότητα και σθένος, αψηφώντας μάλιστα μια από τις ισχυρότερες δυνάμεις της εποχής, τη Μακεδονία. Επρόκειτο για μια άνιση σύγκρουση η οποία κορυφώθηκε με τραγικό και οδυνηρό για τη Σπάρτη τρόπο στη μάχη της Σελλασίας».

Ο Μακεδόνας βασιλιάς Αντίγονος και ο Σπαρτιάτης Κλεομένης επικεφαλής των στρατών τους, συναντήθηκαν το καλοκαίρι του 222 π.Χ σε λακωνικό έδαφος. Και ο κ. Μιχαλόπουλος αφιερώνει πολλές σελίδες για να περιγράψει με λεπτομέρειες την σχετικά άγνωστη μάχη που έκρινε τη μοίρα της αρχαίας Σπάρτης. Μάλιστα το βιβλίο περιλαμβάνει και ενσωματωμένο ένθετο σε γυαλιστερό φωτογραφικό χαρτί, όπου αναλύονται οι στρατοί των αντιπάλων, τα εδαφικά χαρακτηριστικά και οι κινήσεις των μονάδων. Τελικώς η μάχη χάθηκε για τους Σπαρτιάτες και ο βασιλιάς Κλεομένης αναγκάστηκε να αποχωρήσει.

«Όμως η Σπάρτη παρέμεινε ασυμβίβαστη. Σύντομα πέτυχε να ανακάμψει και να πρωταγωνιστήσει ξανά και με αξιώσεις στην διεθνή πολιτική σκηνή, μη διστάζοντας αυτή τη φορά να αναμετρηθεί με τη μεγαλύτερη δύναμη του αρχαίου κόσμου, τη Ρώμη».

Η τελευταία πράξη του σπαρτιατικού δράματος εκτυλίχθηκε μερικά χρόνια αργότερα όταν ο βασιλιάς Νάβις βρέθηκε αντιμέτωπος με τα ρωμαϊκά στρατεύματα και προσπάθησε ανεπιτυχώς να πετύχει το αδιανόητο.

Στο τρίτο και τελευταίο μέρος του έργου, ο συγγραφέας αφήνει στην άκρη την αρχαιολογική σκαπάνη και ανεβαίνει στο βήμα. Συνοψίζει τα συμπεράσματά του και γράφει με θάρρος την άποψή του. Απαντά σε όλα τα ερωτήματα του αναγνώστη και στο τέλος επικεντρώνεται στο τελευταίο θέμα της μελέτης: Πόσο επέδρασε το σπαρτιατικό κίνημα στη δημιουργία της «εξιδανικευμένης εικόνας» που έχουμε σήμερα για την αρχαία Σπάρτη;

«Επρόκειτο ουσιαστικά για ένα επαναστατικό κίνημα που ξεπήδησε μέσα από τους κόλπους των παραδόσεων της Σπάρτης, επηρεάστηκε από αυτές και με τη σειρά του ύφανε τον θρύλο της Σπάρτης για τους επόμενους αιώνες – αυτόν που οι σύγχρονοι μελετητές αποκαλούν σπαρτιατική χίμαιρα».

Ο Μιλτιάδης Μιχαλόπουλος για να ολοκληρώσει το βιβλίο «Εις το όνομα του Λυκούργου», χρειάστηκε να ξεπεράσει πολλές παγίδες. Η συγκεκριμένη χρονική περίοδος δεν καλύπτεται ικανοποιητικά από τους αρχαίους συγγραφείς ενώ σε πολλά ζητήματα οι απόψεις των σύγχρονων ιστορικών διίστανται και αλλού επικρατεί σύγχυση. Ωστόσο ο συγγραφέας με εξαντλητική εργασία κατάφερε να επεξεργαστεί στο έπακρο τις διαθέσιμες πηγές. Παρέδωσε μαθήματα επιστημονικής έρευνας και με αυτό τον τρόπο «έκτισε» το βασικό χαρακτηριστικό του έργου: Αξιοπιστία! Οι σελίδες του βιβλίου είναι γεμάτες με εκατοντάδες (κυριολεκτικά) παραπομπές που τεκμηριώνουν ακόμα και την τελευταία λεπτομέρεια. Αυτό, για τον περιστασιακό αναγνώστη είναι ενοχλητικό. Αλλά για τον απαιτητικό αναγνώστη είναι απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να επιλέξει το βιβλίο.

Εν κατακλείδι, το βιβλίο «Εις το όνομα του Λυκούργου», είναι μια ολοκληρωμένη και πλήρως τεκμηριωμένη μελέτη. Και η διάκριση της Ακαδημίας Αθηνών είναι η καλύτερη απόδειξη περί αυτών!

_____

Ο Γιάννης Ζυγούλης είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας

Ακολουθήστε μας

Οι ταινίες της εβδομάδας

Χώρα από χαλκό, του Μιχάλη Σπέγγου

Χώρα από χαλκό, του Μιχάλη Σπέγγου

Τι κοινό συνδέει έναν πειρατή, έναν σκλάβο και τον γιο του άρχοντα στο νησί του χαλκού; Ποιοι κρύβονται πίσω από τη μυστική αδελφότητα που έχει ως στόχο να προστατέψει την ανατροπή της αυτοκρατορίας μέσω της επικράτησης μιας πανίσχυρης αίρεσης και πώς διαλέγουν τα...

Επιμέλεια άρθρου Ομάδα σύνταξης

Επιμέλεια άρθρου

Διαβάστε κι αυτά

Αναλφάβητος, του Sebastian Fitzek

Αναλφάβητος, του Sebastian Fitzek

Ποιο είναι το μυστηριώδες κορίτσι που κοιτά με τρόμο και δάκρυα στα μάτια τον Μίλαν Μπεργκ μέσα από ένα αμάξι; Ποιος είναι ο ηλικιωμένος κύριος που τον βρίσκει στη δουλειά του και του δίνει ένα κουτί με χάπια για να αρχίσει να διαβάζει; Ποιον μηχανισμό κινητοποιεί...

Το χέρι του Θεού, της Ελευθερίας Μεταξά

Το χέρι του Θεού, της Ελευθερίας Μεταξά

Ένας άντρας με ασκητική μορφή αποκαλύπτει στον αστυνόμο Βαρσάμη πως προοιωνίζεται τον θάνατό του αλλά δε γίνεται πιστευτός. Πολύ σύντομα όμως εντοπίζουν το πτώμα του με τον τρόπο που το προέβλεψε ενώ στη συνέχεια έχουμε κι άλλες δολοφονίες! Ποιος επιλέγει τα θύματα...

Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός

Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός

  Maureen Connors Santelli: Ο αμερικανικός φιλελληνισμός Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ - γράφει ο Άγγελος Πετρουλάκης - Η Maureen Connors Santelli (Μορίν Κόνορς Σαντέλι) είναι ιστορικός με ειδίκευση την πρώιμη αμερικανική δημοκρατία. Ασχολείται συστηματικά με τις σχέσεις τών...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου