Η δηκτική αμφισβήτηση του Καμπάδαη

30.06.2016

Σταύρος Καμπάδαης
vakxikon.gr
ISBN: 978-618-5144-62-3

Η κριτική και το αίσθημα του κοινού για δεκαετίες αρνούνταν να αναγνωρίσουν τη σημασία του πειραματισμού και της πρόκλησης διά της ειρωνείας ως μέρος της "σοβαρής ποίησης" (όρος που πάσχιζε να διαχωρίσει -σε μία βερμπαλιστική εκδοχή- την ποίηση σε "ποιοτικά" στερεότυπα, λες και η τέχνη διακρίνεται σε σοβαρή και ασόβαρη). Και σαφώς ως τέτοια δεν εκλαμβάνονταν οι (αυτο)σαρκαστικές συνθέσεις που προκαλούσαν με το στίχο ή το περιεχόμενο την κριτική, ακόμα κι αν διαπραγματεύονταν το ίδιο "σοβαρά" θέματα.

Η νέα συλλογή του Σταύρου Καμπάδαη, «ε, ψιτ κύριος! Ποια είναι η ιστορία σου;» (vakxikon.gr, 2016), σίγουρα θα έμενε εκτός των τειχών. Κι ευτυχώς εδώ που τα λέμε γιατί -πέρα από την κατάρρευση του πλαστού/ελιτίστικου όρου- έχουμε ανάγκη την πρόκληση στην ποίηση. Και η συλλογή του Καμπάδαη σίγουρα προκαλεί. Άλλωστε, ο δημιουργός δεν τηρεί σχεδόν κανέναν ποιητικό "κανόνα" (αν υπήρξε ποτέ κάτι τέτοιο).

Μακριά από κάθε ελιτίστικη άποψη και υιοθετώντας ένα φαινομενικά ανεπιτήδευτο ύφος, η ασυμβίβαστη στιχουργικά και εκφραστικά συλλογή του αγγίζει θέματα ευαίσθητα μέσα από ένα πρωτόγνωρο λόγο εμβαπτισμένο στο (αυτό)σαρκαστικό ύφος που θα αντιπαραβάλλουμε προς τη stand-up comedy -ως θεατρικό προηγούμενο. Εξάλλου, το δηκτικό ύφος και η ευθύτητα αποτελούν εγγενή στοιχεία της ποιητικής του Καμπάδαη. Και είναι αξιοπρόσεκτη η ευαισθησία που διαχέεται και τις συνθέσεις, μέσα από τον σαρκαστικά προκλητικό -ή προκλητικά σαρκαστικό(;)- στίχο του.

Η πρωτοενική διατύπωση "σκηνοθετεί" μία σκηνική παρουσία που υποστηρίζεται από διαλογικά τμήματα (συνέντευξη με μία κριτικό λογοτεχνίας, να φοβάσαι όχι τα σκυλιά, η αναφορά σε γεγονότα του παρελθόντος, άγρια χώρα αυτή η κοπέλα, είχαμε δώσει υπόσχεση, ο λαβύρινθό σου, δεν θα πάω, βιβλίο τρίτης δημοτικού, ήταν τύπος) και ευθείες ερωτήσεις (έχεις κάνει τεχνητή αναπνοή, ο Κορνήλιος + ο Λεονάρδος)· το μονολογικό ύφος διαρρηγνύεται από την παρουσία του αοριστολογικού β΄ ενικού πρόσωπου που τοποθετεί ασυνείδητα στη σκηνή έναν βουβό υποκριτή και διαμορφώνει ένα ψευδοδιαλογικό ύφος (κοιμάσαι με μια αμυχή, ο λαβύρινθό σου, σαν το πρεζάκι).

Η ρηξικέλευθη στιχουργική του διαμορφώνεται από έναν θρυμματισμό των στίχων που διαμορφώνει έναν ιδιαίτερο ρυθμό και την τοποθέτηση tου σύμβολου της πρόσθεσης που ηχητικά ταυτίζεται με τον παρατακτικό "και", δίνοντας μία αίσθηση κίνησης. Η στιχουργική του και ο στροφικός διαχωρισμός με τον "στενογραφικό" σύνδεσμο "και" ενισχύουν τα πεζολογικά χαρακτηριστικά και την προφορικότητα της ποιητικής του. Η δε εικονοπλασία του υιοθετεί το ύφος της συνειρμικής και απέριττης έκφρασής του. Οι εικόνες αναδύονται με φυσικότητα, αυθόρμητα, μέσα από το αφηγηματικό ύφος χωρίς να αναλώνεται ο δημιουργός σε περιγραφές που κουράζουν.

Και μέσα ακριβώς στο περιπαικτικό του ύφος, ο δημιουργός καταφέρνει να αγγίζει θέματα με καινοτόμες ποιητικά παρομοιώσεις· το διαστελλόμενο σύμπαν που επανασυρρικνώνεται (μπαμπά μου το φουσκώνεις;), τη χωροχρονική κίνηση των χρηματιστηριακών συναλλαγών που εισβάλλουν στις ζωές των ανθρώπων (ο Κορνήλιος + ο Λεονάρδος) και την αυτοσαρκαστική μέτρηση ακόμα και του χρόνου με βάση το χρήμα (δεν έχουν καμία πίστη).

Αξιοσημείωτη είναι η παρομοίωση της τέχνης με έναν αιώνιο ουρανοξύστη στον οποίο διαμένουν οι σημαντικοί ταγοί της Τέχνης και όπου ο ποιητής -αυτοσαρκαστικά- εμφανίζεται ως παιδί για τις παραγγελίες που απλά επισκέπτεται τους σπουδαίους καλλιτέχνες (το οικοδόμημα αυτό). Με τον ίδιο αυτοαναφορικό στιχουργικό καταιγισμό σαρκάζει και την ελιτίστικη διανόηση (συνέντευξη με μία κριτικό λογοτεχνίας, ντρέπομαι πάντα το ίδιο, βιβλίο τρίτης δημοτικού). Οφείλουμε, ωστόσο, να υπογραμμίσουμε πως η ποιητική δημιουργία παρά την αντισυμβατικότητα απασχολεί ιδιαιτέρως τον Καμπάδαη με το ίδιο αυστηρά σαρκαστικό χιούμορ (ήταν αυτός, είναι κάτι μαλακισμένα, ακόμα + οι εγκληματίες, φόνος που θυμίζει βιασμό).

Διαμέσου της ποιητικής αναλογίας και του δηκτικού λόγου του εκθέτει την προβληματική του για τη ζωοφιφλία (ο λαβύρινθός σου, έβλεπα σκυλί + άλλαζα πεζοδρόμιο) ή ακόμα και την αδιαφορία των ανθρώπων προς τα ζώα (να φοβάσαι όχι τα σκυλιά), τη μαγκιά (ποτέ δεν είχα) ή τη σύγχρονη διασκέδαση (μετά από 10 ποτά) και τα σύγχρονα ψυχικά αδιέξοδα (θα ζήσω έτσι χωρίς να είμαι αυτός, μέσα σου υπάρχουν). Στο στόχαστρο της κοινωνικής του κριτικής τίθεται και η απουσία ειλικρίνειας (έχεις κάνει τεχνητή αναπνοή).

Δήμος Χλωπτσιούδης
Μανδραγόρας, 2016
ISBN: 978-960-592-032-6

Ούτε όμως ο έρωτας ξεφεύγει από την ειρωνική διάθεσή του (άγρια χώρα αυτή η κοπέλα, ο συσχετισμός χρόνου και κόστους, είναι κάτι μαλακισμένα, κέντρο στη γυναίκα, ερωτική πράξη) ή σε μία τρυφερή προσέγγιση η αγάπη για τα παιδιά μεταμορφώνεται σε προσκύνημα στους Άγιους Τόπους (είχαμε δώσει υπόσχεση). Ας υπογραμμίσουμε όμως και την εύστοχη αξιοποίηση της θρησκευτικής παράδοσης μέσα από τη διάθλαση του σαρκαστικού του πρίσματος (προφητεία ανάποδη, ο λαβύρινθό σου, είχαμε δώσει υπόσχεση, θα ζήσω έτσι χωρίς να είμαι αυτός).

Ο Καμπάδαης ποιητικά εκφράζει μία εποχή άρνησης και δηκτικής αμφισβήτησης των καλλιτεχνικών/κριτικών στερεοτύπων, ακόμα και των ίδιων των κοινωνικών σχέσεων. Με ευθύτητα σαρκάζει καταστάσεις, την τέχνη και ακόμα τον ίδιο του τον εαυτό σε μία αντιελιτίστικη οπτική. Άλλωστε, η ποίηση δεν μπορεί να μπει σε ψευδεπίγραφα καλούπια ποιότητας και σοβαρότητας. Ο περιπαικτικός σαρκασμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της.  Άλλωστε, η ειρωνεία αποτελεί έναν συναισθηματικό μηχανισμό να εκφράσει ο δημιουργός όσα τον ενοχλούν.

Ακολουθήστε μας

Ο φυσιοθεραπευτής, της Μέμης Καρυώτου

Ο φυσιοθεραπευτής, της Μέμης Καρυώτου

γράφει η Κατερίνα Σιδέρη - Το βιβλίο "Ο φυσιοθεραπευτής", μια όμορφη νουβέλα, θυμίζει παραμύθι... πραγματεύεται φαινόμενα της εποχής όπως το bulling και τον παιδικό ρατσισμό και μας περιγράφει τη μοναχική πορεία του ήρωα Σταύρου, γεμάτη ερωτηματικά και χαμένα κομμάτια...

Γλυκό μου Άλγος

Γλυκό μου Άλγος

Δεν παραδόθηκα στον Έρωτα Σε αυτόν που σε τρελαίνει  Που σου βυθίζει το κορμί σε κόκκινη άμμο Που σε γεμίζει με αισθήσεις μυστήρια όμορφες Δεν έχω παραδοθεί  Στον έρωτα εκείνο που σου γεμίζει μακάβριο φως τις νύχτες  Και σε σκεπάζει σαν δειλινό τα πρωινά Δεν έχω...

Το τρίτο λάθος, του Κωνσταντίνου Μανίκα

Το τρίτο λάθος, του Κωνσταντίνου Μανίκα

γράφει η Βάλια Καραμάνου - Όλα ξεκινούν εξήντα χρόνια πριν στο κέντρο της Αθήνας μιας άλλης εποχής σε ένα νεοκλασικό κτίριο που θα δοθεί -κατά το σύνηθες- για αντιπαροχή. Μαζί του γεννιέται και η ιστορία του κυρίου Μιχάλη και της οικογένειάς του, που προσπαθούν να...

Ίνκουμπους, του Βαγγέλη Γιαννίση

Ίνκουμπους, του Βαγγέλη Γιαννίση

Μια γυναίκα πέφτει θύμα βιασμού μέσα στο σπίτι της και ένα πτώμα ανακαλύπτεται σ’ ένα ποτάμι της πόλης του Έρενμπρο. Πώς συνδέονται αυτά τα δύο εγκλήματα; Ο βιαστής θα ξαναχτυπήσει; Πόσο βαθιά στο παρελθόν πρέπει να σκάψει ο Αρχιεπιθεωρητής Άντερς Οικονομίδης; Ποιοι...

Η Μάρτα κοιμάται, της Romy Hausmann

Η Μάρτα κοιμάται, της Romy Hausmann

Μετά το συγγραφικό της ντεμπούτο με το Καλό μου παιδί, η Romy Hausmann επιστρέφει από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με ένα ακόμα ψυχολογικό θρίλερ στο ύφος που ξέρει να χειρίζεται καλά, το Η Μάρτα κοιμάται. Πριν αρκετά χρόνια, η δεκαπεντάχρονη Νάντια Κούλκα καταδικάστηκε για...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Ακολουθήστε μας στο Google News

Διαβάστε κι αυτά

Η Μάρτα κοιμάται, της Romy Hausmann

Η Μάρτα κοιμάται, της Romy Hausmann

Μετά το συγγραφικό της ντεμπούτο με το Καλό μου παιδί, η Romy Hausmann επιστρέφει από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με ένα ακόμα ψυχολογικό θρίλερ στο ύφος που ξέρει να χειρίζεται καλά, το Η Μάρτα κοιμάται. Πριν αρκετά χρόνια, η δεκαπεντάχρονη Νάντια Κούλκα καταδικάστηκε για...

Η ιέρεια με το τατουάζ, της Πασχαλίας Τραυλού

Η ιέρεια με το τατουάζ, της Πασχαλίας Τραυλού

Η αρχαιολόγος Αίθρα Μπάξερ αφήνεται στο αλκοόλ και στην κατάθλιψη μετά τον θάνατο του γιου και του συζύγου της σε τροχαίο και παραιτείται από τη ζωή. Μια ενδιαφέρουσα επαγγελματική πρόταση όμως και ένα αναπάντεχο γεγονός σπάνε το κουκούλι της και ξαναδίνουν σκοπό και...

Το σεντούκι με τα αμύθητα σεντέφια, της Τζέμης Τασάκου

Το σεντούκι με τα αμύθητα σεντέφια, της Τζέμης Τασάκου

Τι συνέβη το 1922 στη Μικρά Ασία και πώς φτάσανε τα πράγματα ως εκεί; Τι κρύβει το σεντούκι του παππού και τι είδους σεντέφια θα βρει η μικρή Κλειώ εκεί μέσα όταν μεγαλώσει; Πώς μπορεί η Ιστορία να γίνει ελκυστική και κατανοητή μέσα από ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα; Η...

0 σχόλια

0 Σχόλια

Υποβολή σχολίου