Η Πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη

γράφει ο Φιλόλογος & Συγγραφέας

Χρίστος Σοροβέλης

Η «Πάπισσα Ιωάννα» (1866) του Ροΐδη αποτελεί ένα λογοτεχνικό έργο, το οποίο έχει απασχολήσει πολλούς μελετητές της λογοτεχνίας. Στις 4 Απριλίου 1866 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έστειλε εγκύκλιο προς «τους κατά την επικράτειαν Σεβασμιωτάτους Ιεράρχας», με την οποία αναθεματίζει την Πάπισσα και ενημερώνει τους χριστιανούς πως ζητήθηκε από την πολιτεία να παρέμβει, διότι το έργο κρίνεται επικίνδυνο, αφού είναι ικανό να βλάψει τους πιστούς ψυχικά αλλά και σωματικά.

Ο Ροΐδης στα Προλεγόμενα του βιβλίου τονίζει πως περιέγραψε μια ιστορία όπως ακριβώς ήταν, δίχως περιφράσεις, όπως κάνουν οι σεμνοί, για να σκεπάζουν τη μη σεμνότητά τους, όπως έκαναν οι πρωτόπλαστοι που σκέπασαν με φύλλα συκής τη γύμνια τους. Θέμα του έργου είναι ο Πάπας του 9ου αιώνα, ο Ιωάννης Η’, που ήταν όμως γυναίκα. Σύναψε ερωτικές σχέσεις με ένα νεαρό μοναχό, τον οποίον άφησε για να ασχοληθεί με υψηλές δραστηριότητες, τέλος, φτάνει στη Ρώμη, συνάπτει σχέσεις με τον αρχιθαλαμηπόλο και πεθαίνει κατά τη διάρκεια του τοκετού.

Στο έργο του, λοιπόν, διακρίνεται η ηρωίδα ντυμένη γυναίκα να γνωρίζει το ξύπνημα των ενστίκτων της και να γεύεται τον έρωτα με τον εραστή της Φρουμέντιο. Ζουν μια ερωτική έκσταση, δεν επιθυμούν να ζήσουν συμβατικά, σε μια σκληρή μοναστική ζωή, σε μια «κλίνη εξ αχύρων» και βρίσκουν ερωτικό καταφύγιο σε ένα «ερμητήριον» ως «ερασταί» με πλούσια εδέσματα. Μετά την Τεσσαρακοστή, όπως αναστήθηκε ο Ιησούς, κατ΄αυτόν τον τρόπο πανηγύριζε και η φύση, σαν να έβγαλε από πάνω της μια χήρα το πένθος για το θάνατο του άντρα της και ζει με πάθος. Υπάρχει ένα γήινο πάθος, δίχως τις ψεύτικες συμβάσεις που επιβάλει η κοινωνία και η εκκλησία. Η φύση καλεί τον άνθρωπο να γευτεί τις χαρές της, η άνοιξη διδάσκει το χορό ακόμη και στους γαϊδάρους. Φύση, άνθρωπος και έρωτας ενώνονται μέσα σ΄ένα μεθύσι της ζωής.  Το ζευγάρι κοιμήθηκε μαζί δίχως τύψεις, που παραβίασε το έθιμο της παρθενίας και της ιεροσύνης. Ο έρωτας στο έργο αυτό δεν αποτελεί αμαρτία, μίασμα για τους ανθρώπους, ακόμη και αν αυτοί είναι ιερωμένοι. Ο συγγραφέας ενδεχομένως επιθυμούσε να σατιρίσει και να στηλιτεύσει την ψεύτικη ζωή  μερικών ιερέων ή μοναχών που ζουν κάτω από το πέπλο της ανηθικότητας, που κρύβουν τις πραγματικές τους ανάγκες και συμπεριφορές.

Επίσης, ο Ροΐδης αναφέρεται στους θεούς των Αρχαίων Ελλήνων για να δείξει πως ο έρωτας είναι «απόλυτος κύριος», αφού ακόμη και ο Δίας μεταμορφωνόταν στη μορφή για να είναι αρεστός στις ερωμένες του, αντίστοιχα και ο εραστής της Ιωάννας, ο Φρουμέντιος, έτρωγε κρέας αλλά και «ξύλο» για να ευχαριστήσει την ερωμένη του. Η ερωμένη του αισθάνεται ηδονικά κάθε φορά που συναναστρεφόταν με «θαυμαστάς» και δίχως φόβο φανέρωνε τη θηλυκή της πλευρά. Ο γοητευμένος από την ομορφιά της, Φρουμέντιος ήταν εγκλωβισμένος στα θέλγητρα του έρωτά της, «εζήτει παντί τρόπω να εισέλθη…περίβολον», και μόλις εκείνη άρχιζε να απομακρύνεται, ένιωσε ανίκανος να αντιμετωπίσει την απώλεια του έρωτα και σκέφτεται ακόμη και την πιθανότητα της αυτοκτονίας. Μάλιστα, τραγική είναι η εικόνα όταν έχει συνειδητοποιήσει την ξαφνική της φυγή και σε ένα ρομαντικό τοπίο, σε ένα ειδυλλιακό μέρος κραυγάζει και ο αντίλαλος επαναλαμβάνει τη φωνή του: «Ιωάννα». Ενδεχομένως ήθελε με τη σκηνή αυτή, την παρωδία του κινήματος του ρομαντισμού. Ο συγγραφέας ασκεί κριτική στη γυναικεία διπροσωπία, αφού εκείνη ούτε καν γύρισε να τον κοιτάξει, έμεινε ασυγκίνητη, και ο Ροΐδης μέσα από παραδείγματα από τη μυθολογία και με σατιρικό τρόπο τονίζει πως ο «έρως και ο βήχας» δεν κρύβονται. Η σκηνή της επιστροφής του ερωτευμένου στο «σπήλαιον» είναι τραγική. Ο δυστυχής νέος πληγωμένος από τον έρωτα, ζητεί παρηγοριά στη θρησκεία και γιατρεύτηκε από το τραύμα της αγάπης, διότι ξαναερωτεύεται.

Μέσω της αναφοράς στον έρωτα ο συγγραφέας δεν χάνει την ευκαιρία να συνδέσει τη γυναικεία ματαιοδοξία με τη ματαιοδοξία των ελλήνων πολιτικών που έφεραν την Ελλάδα σε μια οδυνηρή κατάσταση. Με ένα αναλογικό συλλογισμό και με ειρωνικό ύφος, αναφέρει πως, όπως οι λαοί έχουν ένα μόνο «βασιλέα», και οι «όνοι εν μόνον σάγμα», κατ’ αυτόν τον τρόπο, η κοινωνία της εποχής του θέλει να έχει η γυναίκα έναν εραστή. Η  αναφορά στον έρωτα γίνεται είτε με αυθάδεια είτε με κομψό τρόπο και οι αρχές της ελληνικής εκκλησίας δεν άργησαν να το καταδικάσουν, όπως και για πολλούς λόγους, και να επιβληθούν στο Ροΐδη κυρώσεις. Ωστόσο, στόχος του συγγραφέα ήταν να στηλιτεύσει την υποκριτική ευσέβεια, έχει σατιρική οπτική και παρωδεί το ιστορικό μυθιστόρημα, σε μια εποχή, κατά την οποία ακμάζει το ρομαντικό κίνημα στην ελληνική λογοτεχνία, για να μετριαστεί ο ενθουσιασμός για το ρομαντικό μυθιστόρημα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Εμμανουήλ Ροΐδης, Η Πάπισσα Ιωάννα, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1988.
  2. Λ. Βαρελάς, «Η Πεζογραφία», στο  Αθηνά Βογιατζόγλου κ.ά, Γράμματα ΙΙ: Νεοελληνική Φιλολογία (19ος & 20ός αιώνας). Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία (19ος & 20ός αιώνας), Εγχειρίδιο μελέτης, β΄έκδοση, ΕΑΠ, Πάτρα 2008.
  3. Λ.Πολίτης, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Μ.Ι.ΕΤ., Αθήνα 1978.
  4. Roderick Beaton, Eισαγωγή στη Νεότερη Λογοτεχνία. Ποίηση και Πεζογραφία, 1821-1992, μετάφραση: Ε. Ζούργου – Μ. Σπανάκη, Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1996.

Ακολουθήστε μας

Οι προσφορές των εφημερίδων για το Σαββατοκύριακο 20 – 21 Απριλίου 2024

Οι προσφορές των εφημερίδων για το Σαββατοκύριακο 20 – 21 Απριλίου 2024

Real News Καθημερινή Πρώτο Θέμα Το Βήμα της Κυριακής Δώστε μας το email σας και κάθε Παρασκευήθα έχετε στα εισερχόμενά σας τις προσφορές των εφημερίδων (Δεν στέλνουμε ανεπιθύμητη αλληλογραφία ενώ μπορείτε να διαγραφείτε με ένα κλικ και δεν θα...

Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Ο Λευτέρης Χονδρός είναι ένας νέος ηλικιακά ποιητής (γεννημένος το 1997). Παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές. Το 2019 εξέδωσε τη πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Το τελευταίο χειρόγραφο» από τις εκδόσεις...

Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Έπεσε στα χέρια μου, αρκετά καθυστερημένα, η συλλογή διηγημάτων του Θεόδωρου Γρηγοριάδη με τίτλο «Η νοσταλγία της απώλειας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Αφορμή ήταν η επικείμενη μετάφραση του εν λόγω έργου στα γαλλικά. Το...

Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

_ Στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης, η αγάπη για το βιβλίο παραμένει αμετάβλητη. Όμως, οι τρόποι με τους οποίους απολαμβάνουμε τη λογοτεχνία έχουν υποστεί μια εξέλιξη που μας προσφέρει νέες δυνατότητες και προοπτικές. Τα Audiobooks αναδεικνύονται ως μια σημαντική...

Ακολουθήστε μας στο Google News

Επιμέλεια άρθρου

Διαβάστε κι αυτά

Αρθρογραφία
Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

Για την ποιητική συλλογή του Λευτέρη Χονδρού «ΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ ΑΥΤΑΡΕΣΚΕΙΑΣ»

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Ο Λευτέρης Χονδρός είναι ένας νέος ηλικιακά ποιητής (γεννημένος το 1997). Παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές. Το 2019 εξέδωσε τη πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Το τελευταίο χειρόγραφο» από τις...

Αρθρογραφία
Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

Για τη συλλογή διηγημάτων «Η νοσταλγία της απώλειας» του Θεόδωρου Γρηγοριάδη

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Έπεσε στα χέρια μου, αρκετά καθυστερημένα, η συλλογή διηγημάτων του Θεόδωρου Γρηγοριάδη με τίτλο «Η νοσταλγία της απώλειας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Αφορμή ήταν η επικείμενη μετάφραση του εν λόγω έργου στα γαλλικά. Το...

Αρθρογραφία
Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

Η Αναβίωση της Ανάγνωσης: Τα Οφέλη των Audiobooks για τον Σύγχρονο Βιβλιόφιλο

_ Στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης, η αγάπη για το βιβλίο παραμένει αμετάβλητη. Όμως, οι τρόποι με τους οποίους απολαμβάνουμε τη λογοτεχνία έχουν υποστεί μια εξέλιξη που μας προσφέρει νέες δυνατότητες και προοπτικές. Τα Audiobooks αναδεικνύονται ως μια σημαντική...

EditorialΑρθρογραφία
Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

Η ουσία της Φύσης απέναντι στην αλήθεια του ανθρώπου

- γράφει ο Κώστας Θερμογιάννης - Η Φύση ουδέποτε υπαγόρευσε την Ηθική, η οποία άλλωστε, ως σύνολο θεσμοθετημένων κανόνων, καθορίζεται αποκλειστικά και μόνο από τις κοινωνικές ανάγκες των ανθρώπων αλλά και την ιστορική συγκυρία. Τι είναι όμως ‘Φύση’; Τι είναι φυσικό...

Αρθρογραφία
Πέντε αγαπημένα βιβλιοκαφέ στην Αθήνα

Πέντε αγαπημένα βιβλιοκαφέ στην Αθήνα

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Τα βιβλιοκαφέ δεν εμφανιστήκαν ξαφνικά. Στο εξωτερικό υπάρχουν εδώ και χρόνια και με μεγάλη επιτυχία. Τα τελευταία χρόνια ήρθαν και στη χώρα μας και ενώ πολλοί πίστευαν πως είναι άλλη μια ξενόφερτη μόδα που θα περάσει γρήγορα όλα...

Αρθρογραφία
Μπουκόφσκι: Ο καλλιτέχνης του πεζοδρομίου

Μπουκόφσκι: Ο καλλιτέχνης του πεζοδρομίου

_ γράφει ο Ηρακλής Μίγδος - Πριν από περίπου 3 μήνες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο η συλλογή «Μερικές ακόμα… σημειώσεις ενός πορνόγερου». Με αφορμή αυτή την έκδοση ας μιλήσουμε για την ζωή και το έργο του Μπουκόφσκι που συνεχίζει να διχάζει.   Γίνεται...

ΑρθρογραφίαΤεχνητή Νοημοσύνη
Τεχνητή Λογοτεχνία

Τεχνητή Λογοτεχνία

γράφει η Γεωργία Βασιλειάδου Κι αν μπορούσαμε όλοι να γίνουμε συγγραφείς; Κι αν μπορούσε ο καθένας μας να γράψει ένα τέλειο σονέτο, ένα υπέροχο τραγούδι; Αυτό μοιάζει να υπόσχεται η έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ πολλών άλλων, προκαλώντας ποικίλες...

Αρθρογραφία
Ομ(π)αδικό πνεύμα

Ομ(π)αδικό πνεύμα

- γράφει η Βάλια Καραμάνου - Διαδίκτυο και βιβλία, μια σχέση δημιουργική και ενίοτε ολέθρια, αλλά δυστυχώς ή ευτυχώς αναγκαία. Και συγκεκριμένα Facebook, μπλογκ, βιβλιοομάδες. Να ξεκαθαρίσω στο σημείο αυτό πως υπάρχουν πολύ αξιόλογες ομάδες, από τις οποίες έχουμε...

Αρθρογραφία
Ο αστερισμός του μικρού δράκου

Ο αστερισμός του μικρού δράκου

_ γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης - ‘Ο αστερισμός του μικρού δράκου’ Ο συγγραφέας Κώστας Θερμογιάννης έγραψε ένα διήγημα που φέρει τον τίτλο ‘Ο αστερισμός του μικρού δράκου’.[1] Κινούμενοι σε ένα θεωρητικό επίπεδο, επιθυμούμε να κάνουμε κάποιες επισημάνσεις για το...

1 σχόλια

1 Σχόλιο

  1. Μαρία

    Καταπληκτική ανάλυση του Ροιδη!

    Απάντηση

Υποβολή σχολίου