Το βιβλίο του Ιρλανδού συγγραφέα Τζέημς Τζόυς που έχει τοποθετηθεί στον κολοφώνα της παγκόσμιας λογοτεχνικής κατάταξης από πολλούς ειδήμονες, έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις από την πρώτη στιγμή που εκδόθηκε και συνεχίζει ακόμα να διχάζει κοινό και κριτικούς.

Όσο και να ακούγεται περίεργο στον ογκώδη αυτό τόμο των 815 σελίδων περιγράφεται μία μόλις ημέρα του κεντρικού πρωταγωνιστή Λεοπόλδου Μπλουμ. Η ιστορία ξεκινάει το πρωί της 16^ης Ιουνίου του 1904 περιγράφοντας την τυπική τελετουργία του πρωινού και συνεχίζει με την περιπλάνηση του πρωταγωνιστή στην πόλη του Δουβλίνου όπου συναντάει φίλους και συνεργάτες. Αναμφίλεκτα θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί γιατί ο συγγραφέας αφιέρωσε 7 χρόνια από τη ζωή του για να ολοκληρώσει το έργο. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έρχεται με την ανάγνωση κάθε σελίδας, κάθε σειράς και κάθε λέξης του κειμένου.

Η ποικιλόμορφη τεχνική γραφής, η προσεγμένη δομή και η πλήρης αξιοποίηση της αγγλικής γλώσσας είναι τα τρία βασικά στοιχεία του έργου που από τη μία καθυστέρησαν την ολοκλήρωσή του και από την άλλη το κάνουν να ξεχωρίζει στην κορυφή των λογοτεχνικών επιτευγμάτων. Δυστυχώς, όπως συμβαίνει συνήθως στα μεταφρασμένα κείμενα, η απόδοση του έργου στα ελληνικά έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται πολλά από αυτά τα στοιχεία. Ο Έλληνας μεταφραστής Σωκράτης Καψάσκης προσπαθεί στον πρόλογο να εξηγήσει τις δυσκολίες που συνάντησε κατά τη διάρκεια του δύσκολου έργου που είχε αναλάβει και καταφέρνει ως ένα βαθμό να μεταδώσει στον αναγνώστη μια κεντρική ιδέα για το πώς πρέπει να διαβαστεί το κείμενο ώστε να κατανοηθούν όσο το δυνατόν περισσότερα νοήματα.

Το έργο χωρίζεται σε 18 κεφάλαια που το κάθε ένα αντιστοιχεί σε κάποιο επεισόδιο της Οδύσσειας του Ομήρου και διαφέρει με τα υπόλοιπα τόσο σε θέμα όσο και σε τεχνική. Σαιξπηρικές αναλύσεις ξεδιπλώνονται σε μορφή διαλόγου, ιστορικά γεγονότα της Ιρλανδίας και της Αγγλίας ξεφυτρώνουν μέσα από αναμνήσεις, σεξουαλικές επιθυμίες ξυπνούν από αναμνήσεις και φιλοσοφικές ανησυχίες συζητιούνται σε ατμόσφαιρα κατάνυξης και οινοποσίας. Ένας θεματολογικός κυκεώνας που αποδίδεται κάθε φορά με διαφορετικό λογοτεχνικό τέχνασμα. Εσωτερικοί διάλογοι, στιχομυθίες και πρόζα, λογοπαίγνια, αναφορές και παρωδίες, αστεϊσμοί και δράμα συνθέτουν τον ορισμό του μοντερνισμού.

Ο Οδυσσέας του Τζόυς είναι ένα βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους, ο συγγραφέας όμως δεν επιτρέπει ποτέ στον αναγνώστη να αφαιρεθεί. Ζητά και κερδίζει την αμέριστη προσοχή αφού σε πολλά σημεία το πρόσωπο αφήγησης αλλάζει. Ο διάλογος μετατρέπεται σε μονόλογο με αποκορύφωμα το τελευταίο κεφάλαιο που αντιστοιχεί στην ομηρική Πηνελόπη όπου η γυναίκα του πρωταγωνιστή προσπαθώντας να αποκοιμηθεί μετά την επιστροφή του συζύγου της, αναπτύσσει όλο το συνειρμό της μέσα σε μία και μοναδική πρόταση διάρκειας 50 σελίδων.

Ο Τ. Σ Έλιοτ δήλωσε για τον Οδυσσέα πως το θεωρεί το πιο σημαντικό έργο που εκφράζει τη σύγχρονη εποχή και πως δεν θα φταίει ο Τζόυς αν δεν θα μπορεί να γίνει κατανοητός από τους μεταγενέστερους γιατί οι επόμενες γενιές είναι υπεύθυνες για το πνεύμα τους αλλά μία διάνοια σαν το Τζόυς είναι υπεύθυνος μόνο για τους συγχρόνους του.

_

Διαβάστε εδώ το σχετικό δοκίμιο ‘Τόποι και περιπλάνηση στον ΟΔΥΣΣΕΑ‘ για το έργο του Τζέημς Τζόυς, της Μαρίας Λιλιμπάκη – Σπυροπούλου

_