Select Page

Οι σημειώσεις μιας μετανάστριας

Οι σημειώσεις μιας μετανάστριας
nhmata

Κατίνα Βλάχου
Διώνη
ISBN: 978-618-5175-01-6

Μόλις τελείωσα το βιβλίο Νήματα της Κατερίνας Βλάχου και οι σκέψεις μου σαν τα νήματα άρχισαν να κινούνται. Τα νήματα απ’ τη φύση τους μπλέκονται μεταξύ τους, όχι μόνο σε κουβάρι, αλλά δένουν τόπους και ανθρώπους, περνάνε σύνορα, απλώνονται και παρεμβαίνουν στη γεωγραφία και ιστορία της εποχής μας. Πρόσεξε, λέει ο Περικλής από το βιβλίο, τα νήματα να μη γίνουν ποτέ μνήματα.

Η συγγραφέας είναι σε κάθε χαρακτήρα, στα νήματα της Άλμα, στο τραύμα του Δετλεφ, στο μονόλογο της Δήμητρας, στη σιωπή της Σάρας, στην αγάπη του Χρήστου, βάζοντας στον καθένα ένα κομμάτι ψυχής. Μέσα από το κεντρικό και μοντέρνο πρόσωπο- χαρακτήρα της εποχής μας, την Άλμα, (η οποία κάνει ένα άλμα) η συγγραφέας από το χάος προσπαθεί να δημιουργήσει έναν κόσμο του αύριο, του μέλλοντος.

Σκέπτομαι και αισθάνομαι, ρεμβάζω, λέει η ίδια η συγγραφέας, σε μια φάση ζωής που εγκυμονεί τόσες ιδέες, ευαισθησίες, θέματα, απόψεις, έννοιες και με προσοχή τα απλώνει και ξεδιπλώνει στις σελίδες του βιβλίου, που δεν είναι άλλωστε η προσπάθεια για κάτι καινούριο στη μοντέρνα λογοτεχνία και στη μορφή και στο περιεχόμενο. Όπως ο Μαρσελ Προυστ στο πολυξάκουστο άρθρο του “Contre Saint Beuve” σημειώνει ότι ο Φλόμπερ έχει γράψει σε μια άλλη γλώσσα, ξένο για τους άλλους Γάλλους, έτσι θα λέγαμε και για την Κατίνα Βλάχου, η οποία μέσα από την Άλμα, με τις δέκα ψυχές της, μιλά μια γλώσσα πολύ κατανοητή αλλά αλλιώτικη από τους άλλους. Σε αυτό το μυθιστόρημα, το Εγώ, ο Άλλος και ο Κόσμος μας γίνονται ένα και μοναδικό. Οι καλλιτέχνες μέσα από τα έργα τους μας δίνουν μηνύματα, ότι η Τέχνη δεν έχει ανάγκη από πατρίδα και θρησκεία, με αυτό τον τρόπο η τέχνη ανοίγεται στο παγκόσμιο γίνεσθε και στην παγκόσμια πνευματώδη. Το βιβλίο βλέπει πέρα και μακριά στο βάθος χρόνου και τόπου, πέρα από την πατρίδα, την θρησκεία και την καταγωγή του ανθρώπου.

Το θέμα της αφήγησης και καταγραφής των μεταναστευτικών γεγονότων ανήκει όχι μόνο στη σύγχρονη ιστορία κάθε τόπου αλλά και στη σύγχρονη τέχνη. Ένα παρόμοιο βιβλίο που θίγει αυτό το θέμα είναι και “Το μικρό ημερολόγιο συνόρων” του αλβανού συγγραφέα Γκαζμεντ Καπλανι, μετανάστης ο ίδιος, που με καλλιτεχνική πένα καταγράφει όλες τις εμπειρίες του, τα γεγονότα, τις αναμνήσεις του που έζησε και βίωσε στην προσπάθεια να περάσει τα σύνορα όχι μόνο τα ορατά αλλά τα πιο δύσκολα, τα αόρατα σύνορα κτισμένα στο μυαλό και στην ψυχή του ανθρώπου. Το κοινό στοιχείο είναι μόνο η έννοια της αναζήτησης του καινούριου, της ανακάλυψης όχι μόνο του εαυτού μας αλλά και του Άλλου που συναναστρεφόμαστε, που υπάρχουμε, αλλά συνυπάρχουμε…

Το θέμα μπορεί να είναι το ίδιο για τους δυο συγγραφείς, όμως η διαφορά είναι ο τρόπος με τον οποίο το διαπραγματεύεται ο καθένας. Από την άχλη του χάους, που περιζώνει την ψυχή του δημιουργού, μέσω του  “λόγου” των χαρακτήρων η συγγραφέας θα οργανώσει, ταξινομήσει και μορφοποιήσει τελικά όλο το υλικό για να κτίσει την καλλιτεχνική της ιδιαιτερότητα…

Η ρητορική της αφήγηση, η έλλειψη του διαλόγου, η πεζοδιήγηση, με άλλα λόγια μια δεξιότητα που καταργεί το διάλογο, κάτι που το βλέπουμε συχνά στη λογοτεχνία τελευταία, από τη μια μεριά είναι κάτι καινούριο, μια ρήση στη δομή της σύνθεσης, από την άλλη παραμένει μια γενναία προσπάθεια της συγγραφέως για να σπάσει τα παλιά εργαλεία και μεθόδους της τέχνης της αφήγησης στη σύγχρονη λογοτεχνία.

Η λογοτεχνία θέλει δεν θέλει καταπιάνεται με την ιστορία, καταγράφει χρονικά γεγονότα όμως με το δικό της ξεχωριστό τρόπο, είτε φανταστικά είτε ρεαλιστικά. Σαν αρχιτέκτονας, η συγγραφέας Κατίνα Βλάχου, μας οδηγεί να βιώσουμε καλλιτεχνικά τα μηνύματα που περνά μέσα από τα Νήματά της, κάτι που το βρίσκουμε στη δομή του έργου, στους χαρακτήρες -πρόσωπα και σε κάθε διήγηση τους.

Οι άνθρωποι των γραμμάτων είναι οι αγγελιοφόροι της κάθε εποχής. Ο σκοπός της λογοτεχνίας δεν είναι ο αναγνώστης να πιστεύει τα γεγονότα αλλά να ανησυχεί, να νιώθει καλά ή άσχημα με αυτά που διαβάζει, να σκεφτεί πέρα από το Εγώ του. Η Άλμα με έναν σουγιά θέλει να κόψει τα νήματα κομματάκια κάποια μέρα, ενώ εγώ ανησυχώ, προβληματίζομαι με τη δύναμη, τις καινούριες ιδέες της, με το αλλιώτικο από μας προφίλ της σε σύγκριση με τα άλλα πρόσωπα –χαρακτήρες του βιβλίου. Αλήθεια, πού είναι η Άλμα, θα εμφανιστεί, την λατρεύω… Είναι το πιο μοντέρνο πράγμα στην εποχής μας.

Εκτός από την Άλμα που είναι ο κεντρικός χαρακτήρας, συνάντησα τον Περικλή, τη Δήμητρα, τον Άγγελο, τον Χρήστο και την Ελπίδα (δυνατά αρχαία ελληνικά ονόματα) όπως και την Σάρα και τον Δετλεφ και την τουρκάλα, πρόσφυγες και μετανάστες αναζητούν την ουσιαστική επικοινωνία, καταργώντας τα προσωπικά τους σύνορα. Είναι πρόσωπα με διαφορετική προέλευση, διαφορετικό παρελθόν, και μάλιστα βρίσκονται σε διαφορετικές φάσεις ζωής. Έχουν όμως ένα κοινό στοιχείο, προσφυγική ψυχή, με την έννοια πως κάτι περιμένουν, κάτι ψάχνουν να αλλάξουν. Μερικές φορές οι συναντήσεις ανθρώπων δεν προκύπτουν τυχαία, μπορεί να αποτελούν την επανάληψη ξεχασμένων συμβάντων του παρελθόντος που επανέρχονται, γράφει η συγγραφέας στον πρόλογο. Ανάμεσά μας είναι ο Αχμέτ, η Φεύξιε, ο Ριζάχ, ο Χασάν, η Ραχήμ, όμως δεν τους συνάντησα μέσα στις σελίδες του “Νήματα”, παρ’ όλα αυτά είναι δίπλα μας.

Η συγγραφέας Κατίνα Βλάχου έχει ένα μαγικό τρόπο να μου δώσει την πένα της να σχηματίσω και να χρωματίσω τα νήματα που μας ενώνουν, να ξεχωρίσω ποια να κόψω και ποια να κρατήσω να προχωρήσω στη Ζώη. Με αυτόν τον τρόπο καταγράφω κατά λέξη τις κινήσεις της  Άλμα, προσπαθώ να ερμηνεύσω τις λέξεις που αντιστοιχούν σε δέκα διαφορετικές έννοιες, να φανταστώ με έμπνευση όλα όσα σκέφτηκε και αισθάνθηκε η ίδια που δεν τόλμησε να τα γράψει σε αυτό το βιβλίο. Κάθε όνομα ένα σύμβολο, κάθε ήρωας μια προσωπικότητα, κάθε οντότητα με τα νήματα του, με το ρόλο του στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον. Και τι είναι η Ζώη, ένα θέατρο που ο καθένας κινείται πότε μόνος, πότε με τους άλλους στη σκηνή να αποκαλυφθεί και να αποκαλύπτει ότι όλοι οι άνθρωποι είμαστε πρόσφυγες, λέει η ίδια η συγγραφέας.

Κάθε τι στο μυθιστόρημα “Νήματα” όλο και κινείται, μαζί με τους πρωταγωνιστές κινούμαι κι εγώ, προσπαθώ να ψάξω και να βρω το νόημα της ζωής και τα νήματα που με ενώνουν με τους ανθρώπους στο χάρτη της ανθρωπότητας. Οι ήρωες σε αυτό το βιβλίο δεν είναι υπεράνθρωποι, ούτε βασιλιάδες, είναι απλοί και πραγματικοί, που τους βλέπουμε στους δρόμους, τους αγγίζουμε στο μετρό, στα τρένα, τους μιλάμε στο σταθμό, αλλά μέχρι εδώ, ενώ η συγγραφέας μπαίνει μέσα στην καρδιά τους, στα όνειρα τους, στην ψυχή τους, τους δοκιμάζει και δοκιμάζεται η ίδια, διακόπτει με κάποιο τρόπο την χρονική συνοχή του έργου τους, χωρίς όμως να μας κουράζει ή να δημιουργεί ανωμαλία στη διήγηση τους.

Συχνά σε αυτό το μυθιστόρημα η πραγματικότητα και η ιστορία αλληλεπιδρούν, παίρνουν μια άλλη σημασία, γίνονται μύθος. Στο στάδιο της δημιουργίας του συγγραφέα, μέσα μας ζωντανεύει αρμόνικα και πλάθεται ο ρόλος των αισθήσεων (με το γεγονός ότι κάτι υπάρχει), ο ρεμβασμός με την πραγματικότητα (καταγράφεται καθαρά ποιο είναι το πρόβλημα που υπάρχει), η συνείδηση με τα γεγονότα (σημειώνεται η σημασία που έχει αυτή η υπόθεση), η αντίληψη με την φαντασία (επισημάνεται η ουσία των πραγμάτων).

Τα νήματα που αλλάζουν χρώμα, τα αρχαία ελληνικά ονόματα, οι χαρακτήρες που κινούνται συνεχώς (εκτός της Σάρας), όλα μου μοιάζουν με μια σύλληψη μυθολογική. Η στενή σχέση Πραγματικότητας-Συμβολισμού-Μύθου είναι ένα φαινόμενο που ανήκει μόνο στην τέχνη, γι’ αυτό φανταζόμαστε τους ήρωες – τα πρόσωπα διαφορετικά ο καθένας από μας, παρόλο που τα χαρακτηριστικά τους είναι τα ίδια με αυτά που μας έχει δώσει η συγγραφέας. Τι συμβαίνει στη φαντασία μας, γιατί μας αρέσει ο μύθος και οι ήρωες του.

Οι λαοί των Βαλκανίων είμαστε λαοί που ζούμε με τους μύθους κα τους ήρωες μας, λες και είμαστε αβέβαιοι, αθώοι και την αδυναμία μας την συμπληρώνουμε με την δύναμη που έχουμε σχηματίσει για ήρωες και το μύθο που πλάθεται και πλάθουμε για αυτούς… Ο σκοπός του έργου δεν είναι να δώσει λύσεις για τα διάφορα προβλήματα της κοινωνίας μας, αλλά μια ηλιαχτίδα ιδεών πάνω σε αυτή την πραγματικότητα.

Και θα ’μαστε πολλοί, λέει η Άλμα…

Την συγγραφέα την είδα παντού να ξεπερνάει τοίχους και σύνορα, πραγματικά και φανταστικά, και σε μια στιγμή προσπάθησε να ξεπηδήσει αυτή τη λεπτή γραμμή σαν νήμα, να πλησιάζει και να αφήνεται ολοκληρωτικά στο θάνατο πιασμένη από μια άκρη ενός νήματος και να ξεκινήσει να γράφει αυτό το συναρπαστικό έργο.

Δεν είναι εύκολο να κτίζεις τον καλλιτεχνικό κόσμο, όπως δεν είναι αδύνατο να προσεγγίσεις και να κατανοείς τον πραγματικό κόσμο έξω από τις σελίδες του βιβλίου.
Πόσο επίκαιρο αυτό το βιβλίο… Σα να γράφτηκε χθες.

 

-

γράφει η Teuta Sadiku

Μην ξεχνάτε πως το σχόλιό σας είναι πολύτιμο!

Επιμέλεια κειμένου

Ελένη - Χριστίνα Γκαμπούρα

Γεννημένη μια ζεστή μέρα του Δεκέμβρη είκοσι χρόνια πριν, ψάχνει πάντα τη ζέστη στο κρύο και το κρύο στη ζέστη. Διαβάζει μετά μανίας. Τα πρωινά τραγουδάει και τα βράδια κοιτάει τ' αστέρια. Λειτουργεί με μουσική, καφεΐνη, λέξεις κι όνειρα.

1 σχόλιο

  1. drmakspy

    Ξέρω καλά πως κάθε λέξη από όσα λέει η Teuta είναι από την ψυχή της… Ξέρω καλά ότι κάποια πράγματα τα έζησε στο πετσί της… Ξέρω καλά πως ότι γράφει γι αυτό το βιβλίο είναι πέρα για πέρα αληθινό χωρίς ίχνος υπερβολής… Και έχοντας διαβάσει το βιβλίο προσυπογράφω κάθε λέξη της…
    Είμαι πολύ χαρούμενος που είμαι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην αγαπημένη φίλη, συγγραφέα και ποιήτρια Κατίνα Βλάχου και την επίσης αγαπημένη φίλη φίλη, συγγραφέα και ποιήτρια Teuta Sadiku.
    Θα διαφωνήσω μόνο με την τελευταία φράση…. “Πόσο επίκαιρο αυτό το βιβλίο… Σα να γράφτηκε χθες.”
    Θα διαφωνήσω για να πω αντ’ αυτού “Πόσο επίκαιρο αυτό το βιβλίο… Σαν να γράφεται αυτή την ίδια την στιγμή που το διαβάζεις…”

    Απάντηση

Υποβολή σχολίου

Εγγραφείτε στο newsletter

Ακολουθήστε μας!

Follows

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Έλληνες εκδότες

Έλληνες εκδότες

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!