Λουκιανός Κηλαηδόνης
Γαβριηλίδης
ISBN: 978-960-576-442-5

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης είναι γνωστός τραγουδοποιός και αγαπημένος για το σκωπτικό ύφος των στίχων του. Ωστόσο, δεν είναι γνωστή στο ευρύ αναγνωστικό κοινό η συλλογή διηγημάτων του «υδράργυροι» από το 1975, που πρόσφατα (2015) επανεκδόθηκε για τρίτη φορά. Πρόκειται για μία συλλογή δεκαοκτώ μικρών διηγημάτων που το 1975 κυκλοφόρησε σε τριακόσια αριθμημένα και υπογεγραμμένα αντίτυπα. Το 1976 και ως μουσική συνέχεια των «υδραργύρων» κυκλοφόρησε και η «Media Luz», ένα soundtrack για ένα φιλμ νουάρ που δεν γυρίστηκε ποτέ. Στο δίσκο αυτό απαντώνται οι μουσικές βάσεις για το μεταγενέστερο προσωπικό μουσικό ύφος που αγαπήθηκε από τόσο κόσμο.

Η επανέκδοση, σαράντα χρόνια υπό τον τίτλο «υδράργυροι media luz» (Γαβριηλίδης, 2015) μετά έγινε σε συνεργασία με το ραδιοσταθμό 105,5 Στο Κόκκινο (όπου ο Κηλαηδόνης διάβαζε σε ένα μεταμεσονύχτιο μουσικό ένθετο τα διηγήματά του) συνοδευόμενη από ένα audio CD όπου ο τραγουδοποιός διαβάζει τα έργα του υπό τους ήχους εξαίσιας μουσικής τζαζ ως αναπόσπαστο μουσικό συμπλήρωμα.

Με τα διηγήματα αυτά, ο Λουκιανός επιχειρεί για πρώτη φορά την ανασύνθεση των αναμνήσεών του από πράγματα που τον συνθέτουν και κυρίως τα φιλμ νουάρ της δεκαετίας του ’50 μέσα από ένα τελείως προσωπικό ύφος γραφής. Και έχει τη σημασία του να δούμε αυτά τα διηγήματα στο λογοτεχνικό περιβάλλον της δεκαετίας του 1970 για να αναδειχθεί τόσο η διαχρονική τους δύναμη όσο και να προσεγγίσουμε τον πειραματισμό και τους νεωτερισμούς του Κηλαηδόνη.

Με σαφή τη νεοϋπερρεαλιστική στροφή και χαρακτηριστικές επιρροές από τον Εμπειρίκο, ο δημιουργός αναζητά διέξοδο έκφρασης στην πεζολογία και όχι στη στιχουργική (όπως ίσως θα περιμέναμε με τη γνώση της καριέρας του). Τα διηγήματά του όμως περισσότερο μοιάζουν με προδρόμους των flash stories, αφού η έκτασή τους καλύπτει μόλις μία παράγραφο. Ωστόσο, μεθοδολογικά και κριτικά θα διατηρήσουμε αποστάσεις από τον όρο διηγήματα.

Αντίθετα, θα μιλήσουμε μάλλον για ποιητικά διηγήματα (σαφώς και δεν πρόκειται για πεζοποιήματα παρά τα έντονα πεζολογικά στοιχεία). Πέρα από την παραγραφοποιημένη μορφή, εντοπίζεται μία διηγηματογραφική πλήρης σύνταξη πεζού κειμένου· χωρίς ελλειπτικές προτάσεις με αντιποιητική έκφραση δομούνται τα έργα της συλλογής. Δίχως όμως πλοκή και επιμέρους σκηνές δεν είναι διηγήματα, ενώ απέχουν σημαντικά και από τα πολυκεντρικά πεζογραφήματα του Γιώργου Ιωάννου. Η ποιητική τους έκταση και το ποιητικό ύφος με το ρομαντικό συναίσθημα διαμορφώνουν ένα υβριδικό είδος.

Η ρέουσα γλώσσα του με τη λιτότητα που ορίζει η οικεία/καθημερινή εκφραστική και την προφορικότητα, δημιουργούν ένα πλούσιο εικαστικό περιβάλλον. Το καναβάτσο του Κηλαηδόνη είναι γεμάτο ανθρώπους, κίνηση και ήχους. Ερείπια, νυχτερινοί χώροι και φως, χρώματα και χώματα εντυπωσιάζουν παρά τη μελαγχολική αίσθηση. Μοιάζουν με κινηματογραφικά υβριδικά στιγμιότυπα σινεμασκόπ (πολυφωνικά) και φιλμ νουάρ.

Το πρωτοενικό αφηγηματικό ύφος ενισχύει την οικειότητα της γλώσσας και διαμορφώνει έναν χαρακτήρα εκμυστήρευσης με υπαρξιακές προσεγγίσεις. Το σουρεαλιστικό στοιχείο ντύνει την υπαρξιακή αγωνία. Οι εικόνες και ο χώρος εναλλάσσονται μέσα από μία ονειρική ρευστότητα· ποτέ ο χώρος δεν μένει ο ίδιος στα έργα  της συλλογής. Υγρός ο χώρος κινείται πάνω στον μνημονικό άξονα του χρόνου.

Ωστόσο, διαχέεται μία παράλογη αισιοδοξία η οποία ισορροπεί μελαγχολικό ύφος που συχνά αναβλύζει. Το πολύχρωμο κάδρο και η υπερρεαλιστική ρευστότητα αφήνει την αισιοδοξία να διαστέλλεται στο χώρο.

Η επανέκδοση της συλλογής μαζί με το μουσικό CD δίνει την ευκαιρία στο αναγνωστικό κοινό, όχι μόνο να δει τους -τότε- νεωτερισμούς του Κηλαηδόνη, αλλά ταυτόχρονα και να προσεγγίσει και τις καλλιτεχνικές του αναζητήσεις όταν ακόμα διαμόρφωνε το προσωπικό του ύφος, στιχουργικά και μουσικά.