Τις μέρες που το ζήτημα της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών έχει επανέλθει στο προσκήνιο, θυμήθηκα τη φράση ενός δασκάλου που με είχε εντυπωσιάσει: «Ο καλύτερος κριτής του εκπαιδευτικού είναι ο ίδιος ο μαθητής». Και ως μαθητής γνώρισα εξαιρετικούς δάσκαλους και καθηγητές. Και συλλέγοντας ένα ένα τα θετικά τους στοιχεία, σχεδίασα μία εικόνα του άξιου εκπαιδευτικού. 

 Σε μία εποχή διαδοχικών επαναστάσεων, τεχνολογικών και κοινωνικών, η γνώση και η επιστήμη είναι δύο έννοιες διαρκώς εξελισσόμενες, ρευστές. Ο άξιος εκπαιδευτικός πρέπει να είναι ένας αέναος μαθητής, να μελετάει, να αναζητά, να ενημερώνει διαρκώς τη γνωστική του κατάσταση. Ένας καθηγητής που επαναπαύτηκε στο πτυχίο του και σε δύο σεμινάρια που παρακολούθησε είναι εξ ορισμού αποτυχημένος. 

Βέβαια, ο επαρκής εκπαιδευτικός δεν είναι απλά καταρτισμένος- είναι μορφωμένος. Για τον Μένινγκερ, «αυτό που είναι ένας δάσκαλος είναι πιο σημαντικό απ’ ό,τι διδάσκει». Ο καθηγητής δεν είναι μία εγκυκλοπαίδεια με λέξεις και όρους, είναι πρόσωπο και προσωπικότητα με σκέψεις και αμφιβολίες, δεν είναι το βιβλίο που θα ανοίξεις και θα διαβάσεις, είναι τα γυαλιά που θα φορέσεις για να το διαβάσεις. Δεν είναι ο δρόμος της γνώσης, είναι ο αγωγιάτης στο δρόμο αυτό, τον κακοτράχαλο, τον γεμάτο σταυροδρόμια… 

Όχι, ο δάσκαλος δεν είναι ο ανώτερος μέσα στην τάξη. Ο καλός εκπαιδευτικός πρέπει να ταπεινωθεί, να νιώσει ίσος με τους μαθητές, να εγκαταλείψει το βαρύγδουπο και επίσημο μονόλογο, να εισάγει έναν ουσιώδη και προσιτό διάλογο. Ο δάσκαλος που δεν μπορεί να μεταφέρει τις γνώσεις του είναι ένα επτασφράγιστο βάζο με… μέλι! Δελεαστικό μα δεν ανοίγει! Η αυτοπροβολή είναι εξίσου αρνητική. Αγαπητέ εκπαιδευτικέ, ο γεμάτος αμφισβήτηση νέος μάλλον αδιαφορεί για τα πτυχία σου. Θα ενθουσιαστεί όμως αν δει ότι τα αντιπροσωπεύεις. Ας μην πολυλογούμε: το ΕΓΩ απαγορεύεται. Στην τάξη υπάρχει μόνο το ΕΜΕΙΣ και ξεκινάει πάντα από το δάσκαλο. 

Και απαρέγκλιτα ο εκπαιδευτικός πρέπει να εφοδιάσει τη φαρέτρα του με το «διπλό Χ»: Χαμόγελο και Χιούμορ. Ο εκπαιδευτικός που ανοίγει την πόρτα της τάξης με χαμόγελο είναι ο εκπαιδευτικός που αγαπάει αυτό που διδάσκει και πρωτίστως αυτούς που διδάσκει. Η καλή διάθεση είναι μεταδοτική, οι πιεσμένοι νέοι από το υπερφορτωμένο πρόγραμμα, τις ψυχικές διακυμάνσεις της εφηβείας, τη μοναξιά σε απρόσωπες μεγαλουπόλεις σίγουρα δεν έχουν ανάγκη ένα μίζερο καθηγητή.

Και βέβαια, το χιούμορ είναι ένας καταλύτης μάθησης. Αν για έναν καθημερινό άνθρωπο η ικανότητα να προκαλεί γέλιο αποτελεί προσόν, για έναν καθηγητή το χιούμορ είναι υπερόπλο. Το γέλιο διευκολύνει και συσφίγγει τις διαπροσωπικές σχέσεις, άρα αυξάνει την εμπιστοσύνη του διδασκόμενου προς το διδάσκοντα. Ταυτόχρονα αυξάνει την κυκλοφορία του αίματος και κινητοποιεί τον εγκέφαλο συντελώντας στο κλίμα διδασκαλίας. Η εύφημη διάθεση γεννά ενεργητικότητα και ο συμπαθητικός καθηγητής είναι επιτυχημένος καθηγητής. 

Ένας όμως είναι ο απαράβατος κανόνας για έναν εκπαιδευτικό, το Α και Ω στο εγχειρίδιό του: ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η υποτίμηση των διδασκομένων. Σε κάθε φράση εκπαιδευτικού «Είδατε που δεν τα ξέρετε» η αυτόματη απάντηση είναι «Είσαι εδώ για να μας τα μάθεις» και σε κάθε κριτική «Η γενιά σας έχει χαμηλό επίπεδο» η σκέψη είναι μία: «Είσαι εδώ για να το ανεβάσεις». Το χρέος του καθηγητή δεν είναι η αναμετάδοση, αλλά η παράδοση της γνώσης. Και σε κάθε παράδοση είναι ικανή και αναγκαία συνθήκη ο εντοπισμός του αποδέκτη. Είναι δυνατόν ένας εκπαιδευτικός να αδιαφορεί για την κατανόηση των μαθητών και να αρκείται στην απλή, ανούσια παρουσίαση; Μάλλον για ραδιοφωνικό σταθμό είναι κατάλληλος ο συγκεκριμένος άνθρωπος παρά για τάξεις και αμφιθέατρα. Και αυτό είναι το χρέος του εκπαιδευτικού, να δαμάσει όχι τη γνώση, αλλά το ασμίλευτο νεανικό πνεύμα, να το εμπλουτίσει και να το ρίξει σε ένα δημιουργικό αυλάκι που θα αναγεννήσει το χθες και θα ποτίσει το αύριο.

Αν, λοιπόν, η νεολαία είναι η επένδυση μίας κοινωνίας, οι εκπαιδευτικοί είναι οι διαχειριστές του πολυτιμότερου ενέχυρου. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι επαγγελματίας. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο και ουσιαστικότερο, είναι ο διαπραγματευτής με το μέλλον, είναι ο λειτουργός της Ιστορίας, ο κινητήρας για έναν κόσμο ποιοτικά ανώτερο… 

_

γράφει ο Γιάννης Σταύρου