–

γράφει η Βάλια Καραμάνου

–

Ο κόσμος της Βάσως Βεκρή είναι ένας σκληρός κόσμος, σκοτεινός σαν βάλτος, αδυσώπητος, με θανάσιμους εχθρούς, αλλά και άσπονδους φίλους ή εραστές. Μια πάροδος δηλαδή, που υποστρωματώνει την επιφανειακή εικόνα της σύγχρονης ζωής αποδίδοντάς της ρεαλιστικές διαστάσεις, όσες επώδυνες και αν είναι. Ο ανάλγητος κόσμος των φυλακών, τα κυκλώματα ναρκωτικών και άλλων ουσιών (ακόμα και φαρμακευτικών από επίσημους φορείς), οι ψυχικές και σωματικές εξαρτήσεις, η διαρκής ακροβασία ανάμεσα στην ζωή και στον θάνατο είναι μόνο μερικές πτυχές του μυθιστορήματος, που ως κέντρο του έχει τον εγκλωβισμό του σύγχρονου ανθρώπου και την καταπάτηση των στοιχειωδών δικαιωμάτων του από τον ολοκληρωτισμό, ακόμα και στην πιο «πολιτισμένη» και «ανθρωπιστική» μεταμφίεσή του.

Κομβικό σημείο της ιστορίας είναι ο Νικόλας και η ανεξιχνίαστη δολοφονία του. Πρόκειται στην ουσία για έναν πολιτικό κρατούμενο που αρνείται πεισματικά να υποταχθεί στους «κανόνες» της φυλακής, που συγκαλύπτουν ένα σκάνδαλο με τερατώδεις διαστάσεις. Ο Νικόλας είναι κάτι παραπάνω από ιδεαλιστής, μαχητής, αναρχικός. Είναι ένας καβαλάρης, ένα στοιχείο που «χρωματίζει» το μυθιστόρημα από την αρχή μέχρι το τέλος του. Πυροβολείται ενώ οδηγεί την κατάμαυρη μηχανή του φίλου του Μαύρου, ενός μυστηριώδους ανθρώπου που κινείται στην πάροδο των φυλακών και των κυκλωμάτων έξω από αυτήν. Η φιγούρα του «μαύρου καβαλάρη» ενίοτε αποκτά γυναικείες διαστάσεις, όταν η Πολίνα, η σύντροφος του Νικόλα και ψυχίατρος των φυλακών, ταξιδεύει με αυτήν σε ένα επικίνδυνο και αγωνιώδες ταξίδι αναζήτησης του δολοφόνου. Η ίδια φλερτάρει με τον θάνατο, την αδρεναλίνη «πατώντας σαν δαίμονας το γκάζι» σε ένα ταξίδι όπου όλα διακυβεύονται, ακόμα και η ίδια η ύπαρξή της. Ωστόσο, δεν διστάζει ούτε στιγμή, καθώς ένας καβαλάρης είναι πάντα ατρόμητος διεκδικητής της αλήθειας και της δικαίωσης. Ο Κωστάκης είναι ένα άλλο πρόσωπο, που εμπλέκεται σε αυτήν την ιστορία, με εξίσου δυναμικό τρόπο. Πρόκειται για έναν νεαρό μουσικό που περνά μέσα από τα πιο βαθιά σκοτάδια του υποκόσμου προκειμένου να βρει τον δρόμο του προς την ενηλικίωση. Και στον αντίποδα, υπάρχουν ο Πέτρος και άλλοι υψηλά ιστάμενοι επιστήμονες στον χώρο της υγείας που εμπλέκονται σε καταστροφικά και χαμερπή κυκλώματα. Η σύγκρουση ανάμεσα στους ήρωες και μέσα τους είναι αναπόφευκτη, ολέθρια, σαρωτική. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα ταξίδι που κανείς δεν μπορεί να επιστρέψει από εκεί που ξεκίνησε, η πάροδος είναι μονόδρομος.

Μέσα από τις άκρως ρεαλιστικές περιγραφές, την σκληρή και συχνά ωμή γλώσσα, την παρακμή και την σήψη που διαρκώς αγγίζουν τα όρια της αυτοκαταστροφής, η φιλία αλλά και ο έρωτας επιβιώνουν και περνούν ακόμα και στο επέκεινα, όταν όλα έχουν τελειώσει. Ίσως μάλιστα τότε ακριβώς να γεννιέται μια νέα αρχή, όπως ακριβώς γεννιέται και ο μύθος της «Παρόδου», in media res. Ο Νικόλας σκοτώνεται και είναι αυτή ακριβώς η στιγμή που όλα ξεκινούν μια ξέφρενη κούρσα σε σκοτεινές παρόδους με αστυνομική πλοκή.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο παρουσιάζονται οι βασικοί ήρωες μέσα από την ξεχωριστή οπτική γωνία του καθενός σε τρίτο πρόσωπο, εκτός από την πρωτοπρόσωπη και ενίοτε σπαρακτική αφήγηση του Κωστάκη (κατόπιν αντιλαμβανόμαστε τον λόγο που συμβαίνει αυτό). Όλα φτάνουν σε ένα νέο αποκορύφωμα μιας ακόμη απώλειας που ενώνει το πρώτο μέρος με το δεύτερο. Εδώ ο λόγος είναι τριτοπρόσωπος, χειμαρρώδης και σταδιακά μας οδηγεί στην λύση του μύθου σαν μια ευθεία ξέφρενης πορείας ενός μαύρου καβαλάρη. Το τέλος δεν μπορεί παρά να είναι βαθιά ανθρώπινο και συναισθηματικό σε έναν κόσμο ανάλγητο πέρα από κάθε νοσηρή φαντασία. Η ανατροπή είναι αναπόφευκτη, καθώς τα πρόσωπα δοκιμάζονται, φτάνουν στα άκρα και τελικά αναγκάζονται να κάνουν τις επιλογές τους. Η ενσάρκωσή τους είναι άκρως πειστική και παραστατική, μια και δεν διακρίνονται μόνο σε αρνητικούς ή θετικούς ήρωες, καθώς οι περισσότεροι κινούνται σε «γκρίζες» ζώνες και ταλαντεύονται μέσα στον κυκεώνα των γεγονότων παρασύροντας στην δίνη τους τον αναγνώστη.

Η συγγραφέας κάνει την εμφάνισή της με ένα δυναμικό μυθιστόρημα που τολμά να θίξει θέματα σύγχρονης ηθικής, ιδιαίτερα καυστικά. Ο λόγος της είναι οξύς, αιχμηρός, χωρίς καμιά τάση ωραιοποίησης ενός κόσμου ζοφερού, που αν και φαντάζει εξωπραγματικός, είναι πέρα για πέρα αληθινός. Μέσα όμως από αυτήν την οδυνηρή πραγματικότητα αναδεικνύονται οι διαχρονικές αξίες του ανθρωπισμού, της αλληλεγγύης, των δικαιωμάτων των ανθρώπων που ζουν σε καταστάσεις εγκλωβισμού ή εξαρτήσεων – και ποιος δεν ζει άλλωστε σε κάποια «φυλακή» σήμερα!- αλλά πάνω απ’ όλα η ιστορία του Νικόλα και της Πολίνας δεν παύει να είναι κυρίως μια βαθιά ερωτική ιστορία χωρίς όρια και περιορισμούς. Οι αιώνιοι εραστές, οι παντοτινοί φίλοι βρίσκονται και στο πιο βαθύ σκοτάδι, όταν όλα έχουν χαθεί, μια και δεν υπάρχει ουσιαστικά τέλος.

Η Πάροδος είναι ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή, ένας μονόδρομος που οδηγεί νομοτελειακά στην αλήθεια και στην πραγματική θέαση της ζωής, όσο επώδυνη και αν είναι. Μια πάλη μέχρι θανάτου που όμως δεν τελειώνει ούτε καν εκεί, αλλά διαρκώς ξαναρχίζει σε έναν χρόνο κυρτωμένο. In media res, όταν το τέλος δεν είναι παρά η αφετηρία. Εκεί που όλοι επιστρέφουν.

«Υπομονή, κορίτσι μου, και θα’ ρθει καβαλάρης. Πάντα έρχεται…»