Η ενασχόλησή μου με τις επιμέλειες κειμένων μου έδειξαν μερικά λάθη που συχνά επαναλαμβάνονται και που οφείλονται στην αποφυγή επιμέλειας του κειμένου από το συγγραφέα είτε επειδή τούτο είναι ψυχοφθόρο για εκείνον είτε γιατί φοβάται. Πολλά λάθη όμως είναι εύκολο να τα διορθώσουμε μόνοι μας. Αν και είναι γεγονός ότι ο συγγραφέας ποτέ δε διορθώνει σωστά το κείμενό του, έχει σημασία να κάτσουμε να το διαβάσουμε λίγες μέρες μετά την ολοκλήρωσή του.

Σημαντικό είναι επίσης να μην προσπαθήσουμε να διαβάσουμε το βιβλίο μας ηλεκτρονικά. Καλύτερα να καταφύγουμε στην παλιομοδίτικη λογική της εκτύπωσης, όπου στα περιθώρια της σελίδας θα σημειώνουμε τις διορθώσεις με μπλε (για να κάνουν αίσθηση από μακριά) στυλό και τα σχόλιά μας.

Για δε το ηλεκτρονικό αρχείο προτείνεται να αφήνετε διαστάσεις 2 εκ. παντού και να ορίσετε Α5 σελίδα. Ωστόσο, αυτό πρέπει να γίνει μόνο εφόσον έχετε ολοκληρώσει τη συγγραφή και πριν το εκτυπώσετε και διορθώσετε. Καλύτερα εσείς να διαβάσετε εκτυπωμένο το Α5 έτοιμο... (tip Ι: από το word δοκιμάστε να το κάνετε pdf και μετά να το εκτυπώσετε με την επιλογή booklet. tip ΙΙ: αν φοβάστε μόνοι σας, καλύτερα να απευθυνθείτε με το pdf σε ένα φωτοτυπάδικο -όχι το μανάβη της γειτονιάς που έτυχε να έχει φωτοτυπικό).

Αφού διαβάσουμε και διορθώσουμε όλο το βιβλίο, τότε και μόνο τότε αρχίζουμε να διορθώνουμε το ηλεκτρονικό αρχείο. Και τούτο για να μην αποσπάσουμε την προσοχή μας από την ανάγνωση (η λογική βιβλίο-διόρθωση-Η/Υ και ξανά από την αρχή μας αποσυντονίζει και μας καθυστερεί πνευματικά πάρα πολύ χάνοντας τον ειρμό και τη στόχευση).

Λάθη θα ξεφύγουν και πάλι. Ένα εμπειρικός κανόνας λέει πως αν βρούμε ένα λάθος ανά δύο-τρεις σελίδες, τότε υπάρχουν κι άλλα που δεν τα είδαμε. Αν το λάθος είναι μόνο ένα ανά δύο-τρεις σελίδες, μπορεί να το αναλάβει κι ο επιμελητής, αλλά καλύτερα είναι να το ξαναδούμε το κείμενο από την αρχή, ξανά εκτυπωμένο.

Ένα διορθωμένο από το συγγραφέα κείμενο είναι όχι μόνο ευκολότερο για τον επιμελητή να δει τις αδυναμίες (γλωσσικές, λεκτικές, συντακτικές, ζωντάνια και ύφος κειμένου), αλλά του επιτρέπει να ασχοληθεί με αυτό που πραγματικά είναι ο ρόλος του. Ουσιαστικός ρόλος του επιμελητή δεν είναι η φιλολογική διόρθωση του κειμένου (με τη στενή έννοια του όρου), αλλά να δώσει ένα ενιαίο ύφος σε όλο το έργο, να εντοπίσει πιθανή “κοιλιά” στο ύφος, το περιεχόμενο, την πλοκή και να συμβουλεύσει αναλόγως το συγγραφέα.

Φυσικά και προσωπικά διορθώνω λάθη από τη φιλολογική σκοπιά. Είναι ίσως ανέφικτο ο συγγραφέας να εντοπίσει όλα τα λάθη. Το τρίτο μάτι είναι πάντα διαφορετικό, πόσο μάλλον το εκπαιδευμένο.

Θα πρότεινα όμως επί σημείων να διατηρείτε το κείμενο σε μία ενιαία φόρμα... πχ οι σκέψεις του ήρωα να είναι πάντα στην ίδια μορφή (πχ ίσως θέλετε italic, αλλά να είναι πάντα ίδια). Οι διάλογοι θα έχουν ή παύλες ή εισαγωγικά.

tip III: οι διάλογοι μπαίνουν σε παύλες όταν έχουμε άμεσο/απευθείας διάλογο χωρίς αφήγηση. Αν μεσολαβούν πολλές λέξεις και αφήγηση μεταξύ των διαλογικών σημείων ή ανάμεσα στην ατάκα του ίδιου προσώπου καλύτερα να βάζουμε εισαγωγικά (κανονικά εισαγωγικά)

tip IV: οι σκέψεις καλύτερα να μπουν σε εισαγωγικά αν είναι πρωτοπρόσωπες (τα πλάγια γράμματα κρατήστε τα για να δώσετε οπτική έμφαση σε μενονωμένες λέξεις, ή τραγούδια/ποιήματα που ακούει ο ήρωας κλπ)... Αν ο αφηγητής ξέρει και καταγράφει τις σκέψεις των ηρώων δεν χρειάζονται εισαγωγικά ή italic (σσ αν έχετε διαλογικά σημεία με εισαγωγικά ίσως να βάλετε "αυτάκια" για τις σκέψεις ώστε να μην μπερδεύτεται ο αναγνώστης.

Θα προσθέσω μερικές συμβουλές που μπορείτε μόνοι σας να προσέξετε, απαλύνοντας το έργο από πολλά λάθη. Βέβαια, πολλές φορές είναι δύσκολο να τα δούμε όλα... Λογικό. Ας κάνει κάτι κι ο επιμελητής...

Μερικές τεχνικές συμβουλές:

-τα σημεία στίξης ΠΑΝΤΑ να είναι κολλημένα με την προηγούμενη λέξη. Ποτέ μην αφήνετε κενό πριν από ένα σημείο στίξης. Εξαιρούνται το άνοιγμα παρένθεσης και εισαγωγικών που κολλάνε με την επόμενη λέξη.

-όταν θέλετε να βάλετε εισαγωγικά μέσα σε εισαγωγικά (τίτλοι, επωνυμίες κλπ) να επιλέγετε για το εσωτερικό τα “αυτάκια”.

-προσοχή στην κατεύθυνση των αποστρόφων. Στα ελληνικά έχουμε ένα πρόβλημα σχετικής ασυμβατότητας με τις αποστρόφους (το πλήκτρο δίπλα στον τόνο). Όλες οι απόστροφοι στα ελληνικά έχουν την ανοιχτή καμπύλη αριστερά. Η απόστροφος σε έκθλιψη κι αφαίρεση κοιτά αριστερά (το άνοιγμα) είναι στην ουσία σαν μονό εισαγωγικό “αυτάκι” κλεισίματος, οπότε να βάζετε δύο αποστρόφους και μετά να σβήσετε την πρώτη... Βέβαια η επιλογή της γραμματοσειράς είναι σημαντική σε αυτό.

-κόμματα: αποτελούν ξεχωριστή και ιδιαίτερη περίπτωση. Η αλήθεια είναι ότι τα κόμματα άλλοτε δυσκολεύουν την ανάγνωση (κι άλλοτε χάνεται το νόημα και χαλάει το ύφος του συγγραφέα. Τα πολλά κόμματα δυσχεραίνουν την κατάσταση ακόμα κι όταν φιλολογικά είναι σωστά) και χαλαρώνουν την αφήγηση επιβραδύνοντας την ταχύτητα ανάγνωσης (με συνέπεια και στο συναίσθημα του αναγνώστη και στην εξέλιξη της πλοκής) ενώ “φορτώνει” με πολλά σύμβολα το χαρτί και το μάτι. Αντιθέτως, η απουσία τους εντείνει την ταχύτητα και συχνά και την αγωνία του αναγνώστη κάνοντάς τον να “τρέχει” και συναισθηματικά και στην ανάγνωση. Ωστόσο, προσέξτε πολύ την ταχύτητα που θα επιβάλετε (μη λαχανιάσει ο άλλος). Γενικώς θέλουν πολύ προσοχή.

-αποσιωπητικά: πολύ συχνά παρατηρώ συγγραφείς να γεμίζουν το κείμενό τους με αποσιωπητικά. Είναι ανάγκη να έχουν μία λελογισμένη χρήση γιατί μέσα στο πολύ πλήθος χάνεται τελικά ο στόχος, που είναι η μετάδοση ανάλογου συναισθήματος. Μην πιέζετε τον αναγνώστη να εισάγει το συναίσθημα που εσείς έχετε στο νου σας για αυτόν. Αφήστε τον να εξαγάγει (κι όχι να εισάγει) συναίσθημα. Τα αποσιωπητικά καλό είναι να χρησιμοποιούνται όταν κάποιος διακόπτεται, είτε από άλλον είτε ο ίδιος για να σκεφτεί, να κομπιάσει, να κλάψει... Επίσης έχετε υπόψη ότι τα πολλά εισαγωγικά χαλούν το στήσιμο, ειδικά όταν συμπίπτουν δύο ή τρεις φορές στην ίδια σειρά, γιατί πρακτικά κάθε τελεία καταλαμβάνει χώρο χαρακτήρα... Βοηθήστε και τον σελιδοποιητή... Βοηθάτε το έργο σας!

-θαυμαστικό: ομοίως με τα παραπάνω.

Συνήθη λάθη

-ό,τι και ότι: είναι συχνό το φαινόμενο σύγχυσης των δύο. Στην επιμέλεια ας τα προσέξουμε κάπως. Το αναφορικό ό,τι μεταφράζεται σε “αυτό που/οτιδήποτε” ή μία φράση με το “που”. Αναλόγως, δοκιμάστε να μετατρέψετε το ότι σε πως και αν σας στέκει νοηματικά το κρατάτε.

Είναι αλήθεια ότι, επειδή πολλοί έγιναν "επιμελητές", δεν το προσέχουν και πολλοί από σύγχυση της γραμματικής στο διαδίκτυο (με τα γνωστά προβλήματα που παρατηρούμε σε κείμενα δημοσιολόγων που κανείς δε διαβάζει για να τα διορθώσει) νομίζουν ότι η υποδιαστολή (ναι έτσι λέγεται, όχι κόμμα!) καταργήθηκε από το ό,τι...

-πώς και πως: προσοχή στο πως (=ότι) και το πώς (=υποδηλώνει τον τρόπο σε φανερή ή κρυφή ερώτηση).

-που και πού: προσοχή στο που (=ο οποίος) και το πού (τόπος σε φανερή ή κρυφή ερώτηση).

-στην αφαίρεση (αφαιρείται το πρώτο φωνήεν της δεύτερης λέξης) ο τόνος δε μεταφέρεται στην προηγούμενη λέξη, διατηρείται το μονοτονικό σύστημα ακριβώς (στο 80% των περιπτώσεων), πχ να 'ναιτο 'πε κλπ κι όχι τόχω ή μούπε.

-κλητική προσφώνηση: οφείλει να μπαίνει ανάμεσα σε σημεία στίξης. Ως κλητική προσφώνηση εννοούμε το να αποκαλείται κάποιος με επίθετο ή όνομα ή ιδιότητα (μάνα, μαμά, μωρή, μωρέ, καλέ, ηλίθια, Νίκο, Δήμο, Κώστα κλπ). Αν και στα ονόματα ή στα αρσενικά επίθετα είναι εύκολο να τα αντιληφθούμε, στα θηλυκά -επειδή έχουν ίδια κατάληξη με την ονομαστική πτώση- είναι δυσκολότερο. Εμπειρικά αυτό με το οποίο φωνάζουμε/αποκαλούμε κάποιος αποτελεί προσφώνηση και άρα θέλει κόμμα.

-τελικό -ν: εδώ πληρώνουμε τις πολλές αλλαγές της ελληνικής... Στα αρσενικά (τον) το -ν διατηρείται πάντα (νέα αλλαγή). Στα θηλυκά (την) και τα αρνητικά (δεν, μην) και το σαν ο κανόνας είναι γνωστός (το βάζουμε μόνο μπροστά από φωνήεντα ή δίφθογγους και δίψηφα σύμφωνα ή τα κ, π, ,τ). Ωστόσο, προσωπικά επιλέγω να διατηρήσω τη γραφή του συγγραφέα, εκτός αν είναι άσχημο φωνητικά (πχ μπροστά από -δ-). Προτιμώ το ρεαλισμό του συγγραφέα παρά τη φιλολογική ορθότητα. Ειδικά στην Ελλάδα που έχουμε γενιές με τρεις διαφορετικές γλωσσικές εκπαιδεύσεις (καθαρεύουσα, δημοτική και δημοτική παντρεμένη με αρχαία στο γυμνάσιο).

-ας προσέχουμε και τις αρχαίες φράσεις που μεταφέρθηκαν στην νεοελληνική. Συνήθως αυτές οι φράσεις μας ήρθαν ως επιρρήματα (άκλιτα και μία λέξη): πχ εξάλλου, εντωμεταξύ, αναμεταξύ, ώσπου, ωσότου, παρόλο που, εξίσου κλπ