Select Page

Φιλοσοφικές παρεμβάσεις, του Ανδρέα Αντωνίου [6]

Φιλοσοφικές παρεμβάσεις, του Ανδρέα Αντωνίου [6]

 

 

Κεφάλαιο 6

 

Το γεγονός πως όλοι πρέπει να πεθάνουμε είναι μια αλήθεια την οποία κανείς δεν μπορεί να αντικρούσει. Επιστημολόγοι, αναλυτικοί, μαρξιστές, υπαρξιστές, ορθολογιστές και εμπειριστές, ωφελιμιστές και δεοντοκράτες συμφωνούν – και είναι σχεδόν αδύνατον να συμφωνήσουν παραπάνω από ένας φιλόσοφοι μεταξύ τους – πως αυτό το πράγμα ισχύει όντως, ακόμη κι όταν έχουν εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για την αλήθεια.

Η αλήθεια του θανάτου είναι διπλά τελεσίδικη και αναπόφευκτη. Αφενός γιατί ο ίδιος ο θάνατος είναι τέτοιος. Ισχύει για όλους και μέσα στην αλήθεια του τα πάντα μηδενίζονται. Ο θάνατος είναι απόλυτος εξισωτής, αλλά εξισώνει τα πάντα στο Μηδέν. Αφετέρου η έννοια της αλήθειας είναι εξίσου τελεσίδικη και αναπόφευκτη.

Όταν λέμε πως κάτι είναι αλήθεια ή πως κάτι ισχύει, τότε εννοούμε πως αυτό το πράγμα ισχύει για όλους και ισχύει για πάντα. Όταν ο Νεύτων διατύπωσε τους νόμους της αδράνειας δεν είπε πως «αυτοί ισχύουν για μένα, άλλα όχι για σένα», ούτε πως «οι νόμοι ισχύουν μόνο Τρίτη, Πέμπτη και Σαββατοκύριακα». Οι νόμοι της φυσικής ή οι νόμοι του μαθηματικών ισχύουν για όλους και ισχύουν για πάντα – εφόσον αυτοί είναι αλήθεια και δεν πλανάται ο επιστήμων που τους διατυπώνει. Οι προτάσεις της επιστήμης είναι αλήθειες, ακριβώς επειδή ισχύουν για όλους.

Μία μικρή νύξη για τις «υποκειμενικές αλήθειες»: Η υποκειμενική αλήθεια δεν υπάρχει. Η αλήθεια είτε ισχύει για όλους, είτε δεν ισχύει για κανένα. Είναι απόλυτη. Ακόμη και η πρόταση «η αλήθεια είναι υποκειμενική», για να ισχύει όντως πρέπει να ισχύει για όλους. Αντιστρόφως, αν η αλήθεια είναι όντως υποκειμενική, τότε εγώ υποκειμενικά μπορώ να δηλώσω πως η αλήθεια, για μένα, είναι απόλυτη. Ακόμη κι αν για τον άλλον δεν είναι, εντούτοις η αλήθεια της υποκειμενικότητας εξακολουθεί να είναι απόλυτη. Αυτό που εμείς θεωρούμε ως «υποκειμενική αλήθεια» δεν είναι παρά η υποκειμενική άποψη. Η άποψη και η γνώμη όμως δεν είναι ούτε γνώση ούτε αλήθεια.

Η αλήθεια και ο θάνατος είναι τα δύο πράγματα από τα οποία δεν μπορεί να ξεφύγει η ανθρώπινη οντότητα – είτε ως σώμα, είτε ως νους/συνείδηση. Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από την αλήθεια, γιατί αυτό που ισχύει όντως, δεν μπορεί να αλλάξει. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει τους νόμους της φύσης ή την ανθρώπινη βιολογία. Οι θετικές επιστήμες και η γνώση που μας προσφέρουν μπορούν να ξεκλειδώσουν τις δυνατότητες των νόμων της χημείας και της βιολογίας, αλλά δεν μπορούν να τους αναιρέσουν. Η γνώση του κόσμου μπορεί να οδηγήσει στην χρησιμοποιήσει των νόμων προς όφελός μας (π.χ. η ο νόμος της δράσης – αντίδρασης στην αεροπλοΐα), αλλά ποτέ δεν μπορεί να τον καταργήσει. Πάντα μια δράση θα έχει μια ίση και αντίθετη αντίδραση κι εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για αυτό. Μπορούμε να τον παρακάμψουμε τον νόμο ή να τον πάρουμε με το μέρος μας, αλλά ποτέ δεν μπορούμε να τον αλλάξουμε. Ο Χέγκελ πίστευε πως το «να γνωρίζεις τα όριά σου, σημαίνει να γνωρίζεις πως είσαι απεριόριστος», αλλά εκφράζω σημαντικές αμφιβολίες. Η γνώση της αλήθειας οδηγεί μόνο στην επιβεβαίωσή της.

Αυτό ήταν και το μεγαλύτερο λάθος του Διαφωτισμού: Πίστευε πως η αλήθεια απελευθερώνει. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μεγαλύτερη τυραννία από την αλήθεια. Οι Διαφωτιστές πίστευαν πως αν έδιναν στον άνθρωπο άπλετη αλήθεια, αυτός θα λυτρωνόταν από τις δεισιδαιμονίες του και θα έβρισκε την πραγματική του ελευθερία στο πλαίσιο του ορθού λόγου (όπως πίστευε ο Καντ). Στην πραγματικότητα ο άνθρωπος του Διαφωτισμού αποφάσισε να ανταλλάξει την τυραννία της δεισιδαιμονίας (και της θρησκείας) με την τυραννία της επιστήμης, δηλαδή να ανταλλάξει την αλήθεια των γραφών και των αγίων με την αλήθεια της πραγματικότητας. Ο Διαφωτισμός – και αυτό φαίνεται πως διαφεύγει και από την κριτική του Αντόρνο και του Χορκχάιμερ – έβγαλε τον άνθρωπο από το σκοτάδι της άγνοιας και της αμάθειας και τον έβαλε κάτω από τον δυνατό και αδυσώπητο ήλιο της επιστήμης και της γνώσης.

Αν πριν ο άνθρωπος δεν μπορούσε να δει από το πηχτό σκοτάδι, στο οποίο βρισκόταν ο νους του, τώρα δεν μπορεί να δει από το υπερβολικά έντονο φως στο οποίο βρίσκεται.

Μην ξεχνάτε πως το σχόλιό σας είναι πολύτιμο!

Επιμέλεια κειμένου

Ανδρέας Αντωνίου

Ο Ανδρέας Αντωνίου γεννήθηκε στις 12/01/1988 στη Θεσσαλονίκη και μένει μόνιμα στη Λευκωσία. Είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στη σχέση Λογοτεχνίας και Φιλοσοφίας. Έχει εκδώσει μία ποιητική συλλογή με τίτλο «Ο Ποιητής και το Φεγγάρι» (εκδόσεις I-Write, 2012) και έχει δημοσιεύσει ποιήματά του σε λογοτεχνικά περιοδικά.

Υποβολή σχολίου

Εγγραφείτε στο newsletter

Ακολουθήστε μας!

Follows

Διαγωνισμοί σε εξέλιξη

Έλληνες εκδότες

Έλληνες εκδότες

Υποβολή συμμετοχής!

Αρχείο

Είσοδος

Pin It on Pinterest

Αν σας άρεσε...

κοινοποιήστε το στους φίλους σας!