Όλη τη νύχτα πάλεψαν απεγνωσμένα να σωθούν απ’ τον εαυτό τους,

δαγκώθηκαν, στα νύχια τους μείναν κομμάτια δέρμα, γδαρθήκανε

σαν δυό ανυπεράσπιστοι εχθροί, σε μια στιγμή, αλλόφρονες, ματωμένοι βγάλανε μια κραυγή

σαν ναυαγοί, που λίγο πριν ξεψυχήσουν, θαρρούν πως βλέπουν φώτα, κάπου μακριά.

Κι όταν ξημέρωσε, τα σώματά τους σαν δυό μεγάλα ψαροκόκαλα

ξεβρασμένα στην όχθη ενός καινούργιου μάταιου πρωινού.

Πηγή: Τάσος Λειβαδίτης, Υάκινθοι, βιολέτες και ηλιοτρόπια, μια επιλογή ποιημάτων από τον Γιάννη Κοντό, εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, 2008, σελίδα 63 (δεν διατηρήθηκε το πολυτονικό σύστημα)

Ο Τίτλος «Έρωτας»… και το θέμα δεν θα μπορούσε παρά να είναι το ίδιο με τον τίτλο. Πρόκειται για ένα από τα αντιπροσωπευτικότερα έργα του Λειβαδίτη, το οποίο και χρονολογείται την περίοδο 1958-1964. Ο κατεξοχήν ερωτικός ποιητής του περασμένου αιώνα χρησιμοποιεί τα ποιήματά του -σχεδόν πάντα- για να μεταδώσει ένα μήνυμα. Ο ίδιος ο Λειβαδίτης με έναν αξιοθαύμαστο τρόπο καταφέρνει να απευθυνθεί με τα έργα του, στον καθέναν μας ξεχωριστά ενώ παράλληλα φροντίζει, άλλοτε με απλό και άλλοτε με πιο σύνθετο τρόπο, να μας κάνει ξεκάθαρη την πραγματική ουσία που κρύβεται πίσω από τα λεγόμενά του.

Όσον αφορά το περιεχόμενο του παρατιθέμενου έργου, ο Λειβαδίτης χρησιμοποιεί σκόπιμα το γ΄ πρόσωπο, θέλοντας να γενικεύσει την παρούσα κατάσταση, ώστε να «βρει χώρο» στην σκέψη του κάθε αναγνώστη. Γι’ αυτό άλλωστε και δεν κατονομάζει τις δύο φιγούρες που σκιαγραφούνται στο ποίημα. Αυτό που ενδιαφέρει τον Λειβαδίτη και θα πρέπει να απασχολεί και τον κάθε αναγνώστη είναι η κατάσταση, το γεγονός που διαδραματίζεται στο έργο και σε καμία περίπτωση τα πρόσωπα που ενυπάρχουν σ’ αυτήν.

Και ενώ από τον τίτλο ακόμη του ποιήματος περιμένουμε να διαβάσουμε κάτι εντελώς ρομαντικό και -αν όχι ευχάριστο- σίγουρα συγκινητικό, στην πραγματικότητα βλέπουμε ωμές έως και κυνικές λέξεις, οι οποίες περιγράφουν σκληρές εικόνες που, φαινομενικά τουλάχιστον, ουδεμία σχέση παρουσιάζουν με το συναίσθημα του έρωτα.

Πρόκειται για μια απεγνωσμένη πάλη που διήρκησε μια ολόκληρη νύχτα και σκοπό είχε να σώσει τα δύο πρόσωπα από τον ίδιο τους τον εαυτό. Το έργο, λοιπόν, ξεκινά με ένα παράδοξο. Πώς γίνεται να πολεμάς για να σώσεις τον ίδιο σου τον εαυτό και τι σχέση μπορεί να έχει αυτό με τον έρωτα;

Η συνέχεια γίνεται ακόμη πιο παραστατική και το τοπίο σιγά σιγά ξεκαθαρίζεται καθώς ο Λειβαδίτης χρησιμοποιεί την φράση: δαγκώθηκαν, στα νύχια τους μείναν κομμάτια δέρμα, γδαρθήκανε. Πρόκειται για μια άκρως αιματηρή κατάσταση δίχως έλεος και λύπηση. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται είναι ακραίες, όσο και η εικόνα που παρουσιάζει ο ποιητής. Η πάλη αυτή, λοιπόν, είναι μια μάχη σώμα με σώμα ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, που στόχο έχουν την εξόντωση του άλλου για να κερδίσουν την δική τους επιβίωση.

Σαν δυό ανυπεράσπιστοι εχθροί, σε μια στιγμή, αλλόφρονες, ματωμένοι βγάλανε μια κραυγή: στον στίχο αυτό που κυριαρχεί η χρήση των επιθέτων, ο ποιητής περιγράφει τις δύο μορφές που προηγουμένως παρουσίασε. Το έργο σταδιακά κλιμακώνεται και στο επίκεντρο βρίσκονται οι δύο ανυπεράσπιστοι εχθροί, αλλόφρονες και ματωμένοι. Ο πόνος διακατέχει όλο και περισσότερο το ποίημα καθώς η πάλη δεν κοπάζει αλλά αντίθετα εντείνεται και οδηγεί τους μαχόμενους σε μια κραυγή. Έτσι, οι οπτικές εικόνες δίνουν την σειρά τους στις ηχητικές και το κλίμα βαραίνει όλο και περισσότερο όσο πλησιάζει το τέλος και η έκβαση του έργου.

Στη συνέχεια ο Λειβαδίτης παρομοιάζει τα δύο παλλόμενα πρόσωπα με ναυαγούς, οι οποίοι μάλιστα λίγο πριν ξεψυχήσουν, θαρρούν πως βλέπουν φώτα, κάπου μακριά. Το δραματικό στοιχείο κλιμακώνεται και ο ποιητής, θέλοντας να δηλώσει την απόλυτη απελπισία, χρησιμοποιεί την τραγική κατάσταση των ναυαγών, οι οποίοι παρ’ όλο που ξέρουν πως δεν έχουν ελπίδες να ζήσουν, φαντάζονται πως κάποιος σπεύδει να τους γλιτώσει απ’ την καταστροφή.

Και έτσι, σταδιακά και μέσα από τραγικά διαμορφωμένες εικόνες το ποίημα φτάνει στην κορύφωση του μέσα από τους τελευταίους στίχους: «Κι όταν ξημέρωσε, τα σώματά τους σαν δυό μεγάλα ψαροκόκαλα ξεβρασμένα στην όχθη ενός καινούργιου μάταιου πρωινού». Η τελευταία αυτή εικόνα αποτελεί παράδειγμα της ποιητικής του Λειβαδίτη καθώς οι λέξεις είναι τόσο σωστά επιλεγμένες και τοποθετημένες σε τόσο κατάλληλη σειρά και σημείο, ώστε να είναι εύκολο στον αναγνώστη να καταλάβει την ουσία του ποιήματος. Η παρομοίωση με τα ψαροκόκαλα, είναι ακόμη πιο έντονη από αυτή των ναυαγών γιατί αυτήν την φορά ο θάνατος έχει περάσει από τις δύο πρωταγωνιστικές φιγούρες. Το πρωί πια βρίσκονται ξεβρασμένοι στην όχθη ενός μάταιου πρωινού. Η μεγάλη μάχη της προηγούμενης νύχτας, μετά από τον πόνο και τις πληγές που τους άφησε, είχε θανατηφόρα έκβαση και για τους δύο.

Η ματαιότητα αυτή που εκπέμπει το ποίημα είναι αυτή ακριβώς που διέπει τον έρωτα σύμφωνα με τον Λειβαδίτη. Για εκείνον ο έρωτας κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση δεν ήταν. Μέσα από αυτόν δεν μπορεί να βγει κανείς σώος γιατί πολύ απλά όποιος «μπλέκεται» σε αυτόν, καλείται καθημερινά να δώσει μια καινούργια μάχη μέχρι τελικής πτώσεως. Και εκεί που κάθε πρωί νομίζει πως βγήκε κερδισμένος και πως με κάποιον μαγικό τρόπο είναι έτοιμος να σωθεί, εκεί ακριβώς είναι που βρίσκεται «ξεβρασμένος» από τα κύματα, χωρίς αναπνοή στην όχθη του ματαιότητας.

Είναι θα λέγαμε η ανάγκη του ποιητή να παρουσιάσει την σκληρή πραγματικότητα του έρωτα και να μην τον εξυμνήσει απλώς δείχνοντας την αγνή πλευρά του. Παρ’ όλα αυτά ο Λειβαδίτης αναγνωρίζει τον έρωτα ως μια απόλυτα ενεργητική κατάσταση, η οποία αν και βίαιη,  χαρακτηρίζεται από ζωντάνια, ήχο και κίνηση. Έργο αντίθεσης, λοιπόν, που αντιπαραθέτει την ζωή με τον θάνατο, την κίνηση με την ακινησία και τον ήχο με την ησυχία. Ο έρωτας, ως ακραίο συναίσθημα, δεν θα μπορούσε παρά να ανήκει και στα δύο άκρα, χωρίς να περνά από κανένα ενδιάμεσο-μέτριο στάδιο. Εξ’ άλλου για έναν ποιητή όπως ο Λειβαδίτης ένα τόσο σημαντικό συναίσθημα δεν θα μπορούσε να συμβιβαστεί σε κάτι κατώτερο του απόλυτου ή της καταστροφής…

_

γράφει η Άντια Αδαμίδου